Kılavuz Kaptan ve Römorkör Muafiyeti Mümkün mü? Danıştay Kararı ve m.14 | 2026

Kılavuz kaptan ve römorkör muafiyeti, Limanlar Yönetmeliği m.14’te tek bir genel serbestlik olarak değil, farklı şartlara bağlı özel istisna ve muafiyet hükümleriyle düzenlenir. Özellikle m.14/15’te İdareye genel muafiyet yetkisi veren “kılavuz kaptan ve/veya römorkör muafiyeti veya istisnası tanıyabilir” ibaresinin yürütmesi Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 10 Haziran 2024 tarihli YD İtiraz No: 2024/293 sayılı kararıyla durdurulmuştur.

Kısa ve net cevap: 2026 itibarıyla Limanlar Yönetmeliği m.14/15’teki genel nitelikli “İdare muafiyet veya istisna tanıyabilir” ibaresi yürütmesi durdurulmuş durumdadır; bu fıkraya dayanılarak genel ve sınırsız bir muafiyet sonucu çıkarılamaz. Buna karşılık m.14/1’de yetkili teşkilat bulunmayan deniz alanları için geçici düzenleme, m.14/4’te baş-kıç iterli belirli gemiler için römorkör indirimi, m.14/8-9’da hat izinli belirli yolcu/Ro-Ro gemileri, m.14/12’de belirli yatlar, m.14/14’te düzenli uluslararası Ro-Ro seferleri ve m.14/16’da hidrokarbon arama/üretim faaliyetleri gibi özel hükümler kendi şartları gerçekleştiğinde uygulanır. Her muafiyetin dayanağı ve şartı ayrı ispat edilmelidir.

Kılavuz Kaptan ve Römorkör Muafiyetinde Genel Kural

Kılavuz kaptan ve römorkör kullanma yükümlülüğünün başlangıç noktası Limanlar Yönetmeliği m.13’tür. Kılavuz kaptan bakımından geminin bayrağı, GT değeri ve tehlikeli yük taşıması; römorkör bakımından ise gemi tipi, GT, boy, Ek-5 ve m.14’teki özel kurallar belirleyicidir. Bu zorunluluklar ancak Yönetmelikte açıkça düzenlenen bir istisna veya muafiyet şartı mevcutsa daraltılır.

Bu nedenle “gemi yüksek manevra kabiliyetine sahip”, “kaptan limanı iyi biliyor”, “önceki seferlerde pilotsuz yanaştı” veya “terminal römorkör istemedi” şeklindeki fiili gerekçeler tek başına hukuki muafiyet yaratmaz. Muafiyet, Yönetmelikteki açık hükme ve gerekiyorsa İdare/liman başkanlığı tarafından verilmiş belgeye dayanmalıdır.

Bir gemi için kılavuz kaptan zorunluluğu değerlendirilirken m.13 kılavuz kaptan eşikleri; römorkör için ise römorkör sayısı ve çekme gücü kuralları önce tespit edilmelidir. Muafiyet incelemesi bundan sonra yapılır.

Danıştay’ın m.14/15 Hakkındaki Yürütmeyi Durdurma Kararı

Limanlar Yönetmeliği m.14/15 metninde, İdarenin geminin teknik yapısı ve özellikleri, kullanım amacı, deniz trafiği, coğrafi ve meteorolojik şartlar ile üstün kamu yararı gibi hususları dikkate alarak kılavuz kaptan ve/veya römorkör muafiyeti veya istisnası tanıyabileceği yazılıdır. Ancak bu hükmün kritik bir yargısal durumu vardır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 10 Haziran 2024 tarihli ve YD İtiraz No: 2024/293 sayılı kararıyla m.14/15’te yer alan “kılavuz kaptan ve/veya römorkör muafiyeti veya istisnası tanıyabilir” ibaresinin yürütmesi durdurulmuştur. Konsolide Yönetmelik metninde bu bilgi doğrudan ilgili fıkranın altında gösterilmektedir.

Sonuç nettir: 2026 yılında m.14/15, idareye genel ve serbest bir muafiyet verme dayanağı olarak kullanılamaz. Yürütmesi durdurulan ibareye dayanılarak “İdare isterse her gemiyi muaf tutabilir” sonucu çıkarılamaz. Buna karşılık Yönetmeliğin başka fıkralarında bulunan, şartları belirlenmiş özel muafiyet ve istisnalar bu yargı kararından ayrı değerlendirilir.

Hukuki görüş, acente talimatı veya terminal yazısı hazırlanırken bu ayrım açıkça yazılmalıdır. m.14/15’in metinde görünmeye devam etmesi, yürütmeyi durdurma kararının yok sayılmasına imkân vermez.

Yetkili Kılavuzluk/Römorkörcülük Teşkilatı Bulunmayan Deniz Alanları

Madde 14/1, yetkili kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatı olmayan veya yakınında teşkilat bulunmayan deniz alanları için özel düzenleme içerir. Bu durumda İdare; geminin teknik yapısını, kullanım amacını, taşıdığı yükü, manevra elverişliliğini, kıyı tesisinin altyapısını ve liman sahasındaki tesislerin risklerini değerlendirerek geçici düzenleme yapabilir.

İdare, römorkörsüz yanaşma dahil kılavuz kaptan veya römorkör şartları bakımından geçici muafiyet verebilir ya da başka liman sahalarından hizmet alınmasını isteyebilir. Hüküm, sorumluluğun gemi ve kıyı tesisi ilgililerine ait olduğunu açıkça belirtir. Bu özel yetki, teşkilat bulunmayan/ulaşılamayan deniz alanı şartına bağlıdır; hizmet teşkilatının bulunduğu her limanda genel muafiyet aracı değildir.

Başka liman sahasından hizmet alınması planlanmışken hava muhalefeti veya römorkör arızası gibi beklenmeyen nedenle aksama olursa, beklenmeyen hal sona erene kadar bir defaya mahsus olmak üzere liman başkanlığının izniyle römorkörsüz yanaşma mümkündür. Burada da izin ve beklenmeyen hal kaydı somut olarak belgelenmelidir.

Baş ve Kıç İterli Gemilerde Römorkör İndirimi Bir Muafiyet midir?

Madde 14/4 tam bir genel muafiyet değil, şartlı römorkör indirimi getirir. Belirli tehlikeli yükleri taşıyan gemiler ile tam boyu 200 metrenin üzerindeki gemiler hariç olmak üzere; baş ve kıç itici sistemleri bulunan gemiler, sistem belgelerini sunar ve bunların tam kapasite çalıştığını yazılı olarak veya LTP üzerinden beyan ederse bir eksik römorkörle yanaşıp ayrılabilir.

Baş ve kıç iter birlikte varsa toplam çekme gücü yüzde 40’tan fazla; yalnız baş iter varsa yüzde 30’dan fazla azaltılamaz. Her iki durumda da en az bir römorkör kullanılır. Dolayısıyla m.14/4 “römorkörsüz yanaşma” yetkisi değildir.

Madde 14/6, indirimden yararlanacak gemiler için GT’ye göre itici sistem asgari güçlerini de belirler. Ayrıca tersanelerde havuza girecek veya çıkacak gemiler m.14/4 indiriminden yararlanamaz. Muafiyet/indirim hesabında yalnız gemide thruster bulunduğu bilgisi yeterli değildir; güç, klas belgesi ve tam kapasite beyanı aranır.

Hat İzinli Yolcu ve Ro-Ro Gemilerinde Özel Muafiyet

Madde 14/8, kabotaj ve liman idari sahasında hat izni verilmiş 2000 GT’den büyük belirli yolcu, Ro-Ro yolcu ve Ro-Ro kargo gemileri için özel kılavuzluk/römorkörcülük muafiyeti öngörür. Ancak şartlar ayrıntılıdır: yüksek manevra kabiliyeti, bağımsız en az iki ana makine ve iki sevk sistemi, baş iter, köprü üstünden manevra kabiliyeti, İdarece yetkilendirilmiş klas kuruluşunca klaslandırılma, uzakyol kaptanı ve İdare tarafından münhasıran muafiyet tanınmış olma gerekir.

Bu gemilere muafiyet yalnız hat izni aldığı kıyı tesislerinde uygulanır. Başka tesise uğrayan aynı gemi, yalnız önceki muafiyet belgesine dayanarak pilotsuz veya römorkörsüz hareket edemez. Muafiyetin coğrafi ve operasyonel kapsamı belge üzerinden kontrol edilir.

Madde 14/9 ise kabotaj ve liman idari sahasında hat izinli 2000 GT’den küçük yolcu, Ro-Ro yolcu ve Ro-Ro kargo gemilerinde hat izni aldığı kıyı tesislerinde kılavuz kaptan alma zorunluluğunu kaldırır. Bu fıkra römorkör yönünden aynı ifadeyi kullanmadığı için kılavuz ve römorkör sonucu ayrı değerlendirilmelidir.

Özel ve Ticari Yatlarda Römorkör İstisnası

Madde 14/12, çift ana makine ve en az bir baş itere sahip; tüm ana ve yardımcı makineleri ile ilgili manevra ve seyir cihazlarının çalışır durumda olduğu beyan edilen özel ve ticari yatlara, 5 bofor ve altındaki hava şartlarında römorkör alma zorunluluğu uygulanmayacağını düzenler.

Bu hükmün şartları birlikte gerçekleşmelidir. Çift ana makine, baş iter, çalışır durum beyanı ve 5 bofor veya altında hava koşulu aranır. Hava şartı 5 boforu aşarsa özel hükmün şartı ortadan kalkar. Ayrıca bu römorkör istisnası kılavuz kaptan zorunluluğunu otomatik olarak kaldırmaz; yabancı bayraklı yatların kılavuzluk eşikleri m.13/1 kapsamında ayrıca incelenir.

Uluslararası Düzenli Ro-Ro Seferlerinde Kılavuz Kaptan Muafiyeti

Madde 14/14, Türkiye’deki kıyı tesisleri ile diğer ülkelerdeki kıyı tesisleri arasında düzenli sefer yapmak için İdareden uygunluk yazısı almış belirli Ro-Ro yolcu ve Ro-Ro kargo gemilerine özel kılavuz kaptan muafiyeti getirir. Hüküm, yüksek manevra kabiliyeti ve belirli makine/iter sistemlerinin yanında geminin 20 yaşından küçük olmasını ve uzakyol kaptanıyla donatılmasını arar.

Ayrıca gemide görev yapacak kaptanın ilgili kıyı tesisine en az beş yanaşma ve beş ayrılma manevrasını daha önce kılavuzluk/römorkörcülük hizmetlerine tabi olarak yapmış olması gerekir. Muafiyet yalnız İdarenin uygunluk yazısında belirtilen kıyı tesislerinde uygulanır.

Bu hüküm uygulama deneyimini de şart haline getirir. Kaptanın başka limanlarda çok sayıda manevra yapmış olması, ilgili kıyı tesisinde Yönetmelikte aranan beş yanaşma/beş ayrılma kaydının yerine geçmez.

Hidrokarbon Arama ve Üretim Gemilerinde Özel Yetki

17 Kasım 2024’te eklenen m.14/16, hidrokarbon kaynağı arama ve üretim faaliyetlerinde kullanılan gemiler ile bu gemilere destek sağlayan dinamik konumlandırma sistemli gemiler için özel hüküm getirir. İdare kamu yararını dikkate alarak bu gemilere yalnız söz konusu faaliyetler sırasında kılavuz kaptan ve/veya römorkör muafiyeti veya istisnası tanıyabilir.

Bu düzenleme, m.14/15’te yürütmesi durdurulan genel ibareden farklı ve özel niteliktedir. Muafiyet geminin bütün ticari seferlerini kapsamaz; hidrokarbon arama ve üretim faaliyetiyle sınırlıdır. Geminin başka amaçlı liman manevrasında genel m.13-m.14 hükümleri uygulanır.

Yakıt İkmal Gemilerindeki Muafiyetin Dayanağı

Yakıt ikmal gemilerine ilişkin özel düzenleme m.13/7’dedir. 1000 GT ve daha küçük yakıt ikmal gemileri, yakıt ikmali için demirde veya kıyı tesisinde bulunan gemilere aborda olmak üzere yanaşıp ayrılırken veya ikmal yükünü almak için tesise yanaşıp ayrılırken, kılavuz etap seyri dahil kılavuz kaptan almak zorunda değildir.

1001–3000 GT yakıt ikmal gemileri ile alternatif ve çevre dostu ana tahrik sistemi belgelenmiş 1001–5000 GT gemiler, İdarenin belirlediği mesleki eğitimi almış kaptan tarafından sevk ve idare edilirse etap seyri ve demirleme operasyonları dahil kılavuz kaptan ve römorkörden muaf olabilir. Bu muafiyet tonaj ve eğitim belgeleriyle doğrulanmalıdır.

Bu özel hükümler, bunker operasyonlarının emniyet şartlarını ortadan kaldırmaz. Yakıt ikmali bildirimi ve operasyon güvenliği bakımından Limanlar Yönetmeliğinin diğer hükümleri ayrıca uygulanır.

Muafiyet Nasıl İspatlanmalıdır?

Muafiyet iddiası mümkün olduğunca bir “evet/hayır” kontrol dosyasıyla yürütülmelidir. Önce geminin normalde hangi madde uyarınca kılavuz veya römorköre tabi olduğu tespit edilir. Ardından ileri sürülen özel muafiyetin maddesi belirlenir. Son olarak fıkradaki bütün şartların belgeleri tek tek dosyalanır.

Hat izinli gemide hat izin belgesi ve muafiyet/uygunluk yazısı; baş-kıç iter indiriminde klas/teknik belge ile tam kapasite beyanı; yatlarda çift ana makine ve baş iter bilgisi ile hava kaydı; hidrokarbon faaliyetinde İdare kararı ve operasyon kapsamı; yakıt ikmal gemisinde GT, tahrik sistemi ve özel eğitim belgesi saklanmalıdır.

Belgesiz geçmiş uygulama hukuki dayanak değildir. Bir geminin daha önce kılavuzsuz yanaştırılmış olması sonraki sefer için kazanılmış ve sınırsız bir muafiyet doğurmaz. Her seferde muafiyet belgesinin süresi, tesisi ve şartları güncel olarak kontrol edilmelidir.

Muafiyet Varken Kılavuz veya Römorkör Ücreti Talep Edilirse

Ücret uyuşmazlığında önce hizmetin mevzuat gereği zorunlu olup olmadığı, sonra fiilen verilip verilmediği ve son olarak hizmetin talep edilip edilmediği araştırılır. Özellikle m.14/18’e göre kaptan tarafından yazılı olarak talep edilmedikçe Yönetmelikte belirlenen asgari römorkör sayısının üstünde kullanılan römorkör ücrete tabi olmaz.

Muafiyet şartları oluştuğu halde hizmet fiilen alınmışsa, özel tarife ve hizmet sözleşmesi ayrıca incelenir. Yönetmelik bazı hallerde zorunluluğu kaldırırken ihtiyari hizmetin verilmesini yasaklamaz. İhtiyari kullanım ile zorunlu hizmet birbirinden ayrılmalıdır.

LYBS kayıtları burada önemlidir. m.13/8 uyarınca kılavuzluk/römorkörcülük teşkilatları gemi hareketleri, kılavuz kaptan, manevra ve dolaylı hizmet ücretleri ile pay bildirimlerini sisteme eksiksiz kaydeder. Fatura, LYBS ve kaptan talebi birbiriyle karşılaştırılmalıdır.

Mersin Limanı Bakımından Muafiyet Kontrolü

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında da kılavuzluk ve römorkör yükümlülüğü Limanlar Yönetmeliği m.13-m.14 üzerinden belirlenir. Büyük konteyner gemileri, tankerler ve yabancı bayraklı ticaret gemileri bakımından genel eşikler çoğu durumda kılavuzluk hizmetini zorunlu kılar; römorkör sayısı gemi tipi ve teknik özelliklere göre ayrıca belirlenir.

Mersin’de acente veya gemi işletmecisi muafiyet iddiasında bulunacaksa m.14/15’teki genel ibareye dayanmak doğru değildir; bu ibarenin yürütmesi durdurulmuştur. Bunun yerine uygulanabilecek somut özel fıkra gösterilmeli ve şartları belgelenmelidir. Özellikle baş/kıç iter indirimleri, hat izinleri veya bunker gemisi rejimi birbirinden farklıdır.

Yanaşma ordinosu da muafiyeti kendiliğinden göstermez. yanaşma ordinosu m.10 kapsamında ayrı idari işlemdir; kılavuz/römorkör muafiyeti m.13-m.14 hükümlerine göre ayrıca kontrol edilir.

Muafiyet Dosyası Kontrol Listesi

Kılavuz Kaptan ve Römorkör Muafiyeti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Limanlar Yönetmeliği – Mevzuat Bilgi Sistemi
• Denizcilik Genel Müdürlüğü
• Danıştay Başkanlığı