Limanlarda Römorkör Alma Zorunluluğu ve Asgari Çekme Gücü | 2026

Römorkör alma zorunluluğu, Limanlar Yönetmeliği m.13 ve m.14 ile Yönetmeliğin Ek-5’inde düzenlenir. Yolcu gemileri dışındaki gemilerde temel ölçüt gros tonilato ve Ek-5 tablosudur; yolcu gemilerinde ise m.14/5’te gemi boyuna göre ayrı asgari toplam çekme gücü tablosu uygulanır. Baş-kıç iter sistemleri, LNG gemileri, tersane ve gemi söküm hareketleri için ayrıca özel hükümler vardır.

Kısa ve net cevap: Limanlar Yönetmeliği m.13/2’ye göre yolcu gemileri dışındaki gemi ve deniz araçlarının almak zorunda oldukları asgari römorkör sayısı ile römorkörlerin asgari çekme güçleri geminin GT değerine göre Ek-5’te belirlenir. Ek-5 şartları sağlanmıyorsa m.13/3 gereğince gemi kıyı tesisine yanaştırılmaz. Yolcu gemilerinde m.14/5 uyarınca 55–125 metre için en az 30 ton, 126–200 metre için en az 45 ton, 201–300 metre için en az 60 ton, 301 metre üzeri için en az 90 ton toplam çekme gücü esas alınır. Baş ve kıç itici sistemleri tam kapasite çalışan bazı gemilerde mevzuattaki şartlarla indirim uygulanabilir; ancak belirli tehlikeli yük gemileri, 200 metreden uzun gemiler ve tersanede havuza girip çıkan gemiler yönünden bu indirimin sınırları vardır.

Römorkör Alma Zorunluluğunun Hukuki Dayanağı

Limanlar Yönetmeliği m.13/2, yolcu gemileri dışındaki gemi ve deniz araçları için asgari römorkör sayısı ile asgari çekme gücünün Ek-5’te yer aldığını düzenler. Ek-5 başlığı “Gros Tonaja Göre Gemi ve Deniz Araçlarının Alması Gereken Römorkör Sayısı ve Römorkörlerin Çekme Kuvveti”dir. Bu sistemde geminin resmi GT değeri esas alınır; gemi ilgilisi kendi ticari değerlendirmesine göre daha düşük römorkör hizmeti seçemez.

Yönetmeliğin m.13/3 hükmü yaptırımı doğrudan operasyon aşamasına bağlar. Ek-5’te belirtilen şartlar sağlanamıyorsa gemi ve deniz araçları kıyı tesislerine yanaştırılmaz. Buna rağmen yanaştırma yapılırsa kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatı ilgililerine gerekli idari yaptırım uygulanır. Bu nedenle “rıhtım boş, gemi manevra kabiliyeti yüksek” gibi ticari veya fiili gerekçeler Ek-5 şartının yerine geçmez.

Römorkör yükümlülüğü kılavuz kaptan yükümlülüğünden ayrı kontrol edilir. kılavuz kaptan zorunluluğunda m.13/1’de bayrak, GT ve tehlikeli yük eşikleri vardır. Römorkör bakımından ise gemi tipine göre Ek-5 veya m.14/5 tablosu ile özel fıkralar uygulanır.

Yolcu Gemileri Dışında Ek-5 Nasıl Uygulanır?

Yolcu gemileri dışındaki gemilerde ilk adım geminin gros tonilatosunu resmi tonaj belgesinden tespit etmektir. Ardından yürürlükteki Limanlar Yönetmeliği Ek-5’te bu GT aralığı için öngörülen asgari römorkör sayısı ve çekme kuvveti belirlenir. Ek-5, Yönetmeliğin ayrılmaz parçasıdır; yalnız m.13 metnini okuyup ek tabloyu dikkate almamak hukuki değerlendirmeyi eksik bırakır.

Römorkörün yalnız sayısı değil çekme gücü de zorunlu unsurdur. İki adet römorkör tahsis edilmiş olması, Ek-5’in aradığı toplam veya bireysel çekme kuvvetleri sağlanmıyorsa mevzuata uygunluk anlamına gelmez. Operasyon talebinde her römorkörün bollard pull/çekme gücü belgeli olarak kontrol edilmelidir.

Ek-5 değerleri asgari değerlerdir. Limanlar Yönetmeliği m.14/2 ve m.14/3 uyarınca İdare veya liman başkanlığı belirli risk şartlarında römorkör adedi ve çekme kuvvetinde geçici düzenleme yapabilir; İdare ayrıca kıyı tesisinin yapısı ve modelleme raporu gibi etkenlere göre asgari değerleri artırabilir. Bu nedenle Ek-5’in sağlanması her olayda “daha fazla römorkör istenemez” sonucu doğurmaz.

Yolcu Gemilerinde 2026 Römorkör Tablosu

Yolcu gemileri Ek-5’in genel sisteminden ayrı olarak m.14/5’teki boya dayalı tabloya tabidir. 17 Kasım 2024 değişikliğiyle yürürlükteki tabloya göre 55–125 metre arasındaki yolcu gemilerinde toplam çekme gücü en az 30 tondur. Bu güç bir adet 30 tonluk römorkörle veya her biri 16 tondan az olmamak üzere iki römorkörle sağlanabilir.

126–200 metre arasındaki yolcu gemilerinde toplam asgari çekme gücü 45 tondur. Bir adet 45 tonluk römorkör kullanılabilir veya her biri 30 tondan az olmamak üzere iki römorkör tahsis edilebilir. 201–300 metre arasındaki yolcu gemilerinde toplam asgari çekme gücü 60 tondur; bir adet 60 tonluk römorkör veya en az birinin 30 tondan az olmadığı iki römorkör öngörülür. 301 metre üzerindeki yolcu gemilerinde ise toplam asgari çekme gücü 90 tondur; bir adet 90 tonluk römorkör veya en az birinin 30 tondan az olmadığı iki römorkör kullanılır.

Madde 14/5’in son cümlesi de önemlidir: gemi boyu itibarıyla römorköre tabi olan fakat GT değeri itibarıyla kılavuz kaptan kullanma zorunluluğu bulunmayan gemiye römorkör alma zorunluluğu uygulanmaz. Bu nedenle yolcu gemilerinde boy tablosu, kılavuzluk eşiğinden tamamen bağımsız okunmaz.

Baş ve Kıç İter Bulunan Gemilerde Römorkör İndirimi

Madde 14/4, bazı gemilerde baş ve kıç itici pervane veya sistemleri nedeniyle bir eksik römorkörle yanaşma ve ayrılmaya izin verir. Bunun için gemi ilgililerinin itici pervane/sistem belgelerini ibraz etmesi ve sistemlerin tam kapasite çalıştığını liman başkanlığına yazılı olarak veya LTP üzerinden beyan etmesi gerekir.

Baş ve kıç itici sistemi birlikte bulunan gemide Ek-5’teki toplam çekme gücü yüzde 40’tan fazla azaltılamaz. Yalnız baş itici pervane veya sistemi bulunan gemide azaltma sınırı yüzde 30’dur. Her iki durumda da en az bir römorkör kullanılmak şartıyla bir eksik römorkörle yanaşma ve ayrılma mümkündür.

Bu indirim bütün gemilere uygulanmaz. Yönetmelik m.4/1-ğğ bendinin (1), (4) ve (5) numaralı alt bentlerindeki belirli tehlikeli yükleri taşıyan gemiler ile tam boyu 200 metrenin üzerindeki gemiler m.14/4 indiriminin dışında tutulmuştur. Ayrıca m.14/6 uyarınca tersanelerde havuza girecek veya çıkacak gemiler de bu indirimden yararlanamaz.

Yolcu gemilerinde ise m.14/5 farklı bir sistem kurar. Baş ve kıç itici pervanelerine/sistemlerine ilişkin belgeler ile tam kapasite çalışma beyanı yazılı olarak veya LTP üzerinden liman başkanlığına sunulursa römorkör alma zorunluluğu uygulanmaz. Bununla birlikte kılavuz kaptan talep ederse asgari 30 tonluk bir refakat römorkörü alınabilir.

Römorkör İndirimi İçin İtici Sistemlerin Asgari Gücü

Madde 14/6, m.14/4 indiriminden yararlanacak gemilerin itici sistemleri için GT’ye bağlı asgari güç şartı öngörür. 5001–10000 GT aralığında toplam itici güç 375 kW; 10001–15000 GT aralığında 750 kW; 15001–30000 GT aralığında 1000 kW; 30001–45000 GT aralığında 1250 kW; 45001–60000 GT aralığında 1500 kW; 60001 GT üstünde 1750 kW olmalıdır.

Yetkilendirilmiş klas kuruluşunca, itici pervanelerin etkisini artıran özellikli dümen sisteminin bulunduğu tespit edilmişse bu sistemin sağladığı ilave güç itici pervanelerin toplam gücüne eklenebilir. Bu ilave gücün varsayımla değil klas kuruluşunun tespitiyle ispat edilmesi gerekir.

LNG Gemilerinde Ek Römorkör ve Refakat Zorunluluğu

LNG gemileri için m.14/10 özel ve daha ağır bir emniyet rejimi kurar. Liman tesisine yanaşmak üzere gelen LNG gemisine, ilgili tesise 2 deniz mili mesafeden itibaren Ek-5’te belirtilen römorkör adedine ek olarak en az 30 ton çekme gücünde bir römorkör refakat eder. Liman tesisinden ayrılışta da tesis ile 2 deniz mili mesafeye kadar aynı refakat kuralı uygulanır.

Liman tesisine veya Yüzer LNG Depolama ve Yeniden Gazlaştırma Ünitesine (FSRU) yanaşmış LNG gemisinde operasyon süresince ayrıca asgari 60 ton çekme gücüne sahip römorkör alınması ve gemi üzerinde kılavuz kaptan bulundurulması zorunludur. İdare veya liman başkanlığı hava ve deniz koşulları ile seyir emniyetini dikkate alarak hazır bekleyen römorkör sayısını veya çekme gücünü artırabilir.

Bu hüküm, LNG gemisinde yalnız yanaşma anını değil operasyon süresini de düzenlediği için terminal planlamasında ayrı bir maliyet ve emniyet kalemi oluşturur. Operasyon sonuna kadar hazırda bekleyen römorkörün kaydı ve hizmet süresi LYBS kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

Tersane Bölgesinde Römorkör Zorunluluğu

Madde 13/5, tersane bölgesine gelen ve kendinden hareket veya manevra kabiliyeti olmayan gemiler için genel Ek-5 sistemine ek şart getirir. 2000 GT altındaki kılavuzluğa tabi gemi ve deniz araçları, her biri en az 16 ton çekme kuvvetinde iki römorkör almak zorundadır.

2000–5000 GT arasındaki gemi ve deniz araçlarında ise Ek-5’te belirtilen asgari römorkör miktarına ilave olarak en az 16 ton çekme kuvvetinde bir römorkör daha alınır. Bu düzenleme, tersane manevrasındaki hareket kabiliyeti eksikliğini ek römorkör desteğiyle karşılamayı amaçlar.

Havuza girecek veya çıkacak gemiler m.14/4’teki itici sistem kaynaklı römorkör indiriminden yararlanamaz. Dolayısıyla geminin güçlü baş/kıç iterlerinin bulunması tersane havuz operasyonunda genel indirimi otomatik olarak sağlamaz.

Gemi Söküm Bölgesinde Römorkör Kuralları

Madde 13/4 uyarınca gemi söküm bölgesine makinesi çalışır vaziyette gelerek baştankara olan gemi ve deniz araçları römorkörden muaftır. Ancak kendinden hareket kabiliyeti olmayan gemiler Ek-5 tablosuna tabidir; 2000 GT altındakiler dahi en az bir römorkör almak zorundadır.

Liman başkanlığı tesisin durumu, gemi tonajı, hava şartları veya benzeri sebeplerle ilave römorkör tedbirleri alabilir. Bu nedenle gemi söküm operasyonunda m.13/4-b’deki asgari hüküm, liman başkanlığının emniyet gerekçeli ek tedbir yetkisini kaldırmaz.

Yakıt İkmal Gemilerinde Römorkör Muafiyeti

Madde 13/7’de yakıt ikmal gemileri için özel rejim vardır. 1001–3000 GT arasındaki yakıt ikmal gemileri ile ana tahrik sistemi alternatif ve çevre dostu enerji kaynaklarıyla sağlandığı belgelendirilmiş 1001–5000 GT arasındaki yakıt ikmal gemileri, İdarenin süresi ve kapsamını belirlediği mesleki eğitimi almış kaptan tarafından sevk ve idare edilirse, kılavuz etap seyri ve demirleme operasyonları dahil kılavuz kaptan ve römorkör almak zorunda değildir.

Muafiyetin uygulanabilmesi için yalnız geminin “bunker tanker” olarak anılması yeterli değildir. GT aralığı, geminin enerji sistemi ve kaptanın özel mesleki eğitimi resmi belgelerle doğrulanmalıdır. Şartlardan biri yoksa genel kural uygulanır.

Mevzuat Asgarisinin Üstünde Römorkör Kullanılırsa Ücret Alınır mı?

17 Kasım 2024’te eklenen m.14/18 bu konuda açık bir kural getirir: gemi kaptanı tarafından yazılı olarak talep edilmedikçe, Yönetmelikte belirlenen asgari römorkör sayısının üstünde römorkör kullanılması halinde fazla kullanılan römorkör ücrete tabi olmaz. Bu hüküm, faturada yer alan ek römorkör bedelinin hukuki dayanağını doğrudan etkiler.

Gemi kaptanı ek römorkörü yazılı olarak istemişse durum farklıdır. Bu nedenle sonradan çıkan ücret uyuşmazlığında “kaç römorkör fiilen hizmet verdi?” sorusunun yanı sıra “mevzuat asgarisi kaçtı?” ve “kaptanın asgari üstündeki hizmet için yazılı talebi var mıydı?” soruları birlikte cevaplanmalıdır.

Madde 14/17 de römorkör çekme kuvvetinde zaman içinde oluşabilecek güç kaybına ilişkindir. İdarenin değerlendirmesi esas olmak üzere, çeşitli faktörlere bağlı azami yüzde 10 çekme gücü kaybı kabul edilebilir. Bu hüküm, hizmet sağlayıcının kendi kendine yüzde 10 eksik gücü esas alabileceği anlamına gelmez; İdarenin değerlendirmesi aranır.

İdare veya Liman Başkanlığı Römorkör Sayısını Değiştirebilir mi?

Evet. Madde 14/2, geminin teknik özellikleri, kullanım amacı, yük cinsi, tesise gelen gemilerin tonaj ve adedi, kıyı tesisinin altyapısı ve manevra elverişliliği, manevra süresi ve riskler dikkate alınarak İdareye veya liman başkanına Ek-5 ve m.14/5 değerlerinde geçici değişiklik ve düzenleme yapma yetkisi verir.

Madde 14/3 ise İdarenin mevcut, yeni veya büyüyen kıyı tesislerinde gemi tipi ve boyutu, manevra alanları, oşinografik-meteorolojik şartlar, komşu tesislerle etkileşim, trafik yaklaşma yoğunluğu ve gerektiğinde Modelleme Raporu üzerinden Ek-5 römorkör sayısı ve çekme kuvvetini artırabileceğini düzenler. Dolayısıyla asgari tablo, riskin gerektirdiği daha yüksek tedbire hukuki engel oluşturmaz.

Yetkili kılavuzluk/römorkörcülük teşkilatı bulunmayan deniz alanlarında m.14/1 ayrıca özel geçici çözüm öngörür. İdare teknik ve risk kriterlerini değerlendirerek geçici muafiyet verebilir veya başka liman sahasından hizmet alınmasını isteyebilir. Başka sahadan hizmette hava muhalefeti veya römorkör arızası gibi beklenmeyen aksama olursa, şartları gerçekleştiğinde bir defaya mahsus liman başkanlığı izniyle römorkörsüz yanaşma mümkündür ve sorumluluk gemi ile kıyı tesisi ilgililerine aittir.

Mersin Limanında Römorkör Planlaması Nasıl Yapılmalıdır?

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında gemi yanaşma planı hazırlanırken geminin tipi, GT’si, boyu, yükü, baş-kıç iterleri, terminali ve varsa özel liman başkanlığı tedbirleri birlikte kontrol edilir. Konteyner veya genel kargo gemisinde Ek-5; yolcu gemisinde m.14/5; LNG operasyonunda m.14/10; özel tersane veya söküm manevrasında ilgili özel fıkra uygulanır.

Römorkör gerekliliği geliş bildirimi veya yanaşma ordinosuyla karıştırılmamalıdır. m.9 geliş bildirimi ve m.10 yanaşma ordinosu tamamlanmış olsa dahi römorkör şartı ayrıca yerine getirilir.

Bekleme veya ek römorkör maliyeti ticari uyuşmazlığa dönüşürse fatura tek başına yeterli değildir. LYBS hizmet kaydı, kaptanın yazılı talebi, liman başkanlığı talimatı, römorkör bollard pull sertifikası ve geminin teknik belgeleri aynı dosyada incelenmelidir.

Römorkör Ücreti veya Zorunluluğu Uyuşmazlığında Deliller

Gemi tonaj belgesi, tam boy bilgisi, yük manifestosu, tehlikeli yük kayıtları, baş/kıç iter teknik belgeleri, klas belgeleri, sistemlerin tam kapasite çalıştığına ilişkin yazılı veya LTP beyanı, liman başkanlığı talimatı, Ek-5 hesabı, römorkörlerin çekme gücü sertifikaları ve LYBS kayıtları temel delillerdir.

Asgari sayının üstünde römorkör ücreti talep edilmişse kaptanın yazılı talebi özellikle aranmalıdır. LNG operasyonunda 2 deniz mili refakat kaydı, operasyon süresince bekleyen 60 tonluk römorkör kaydı ve varsa artırılmış emniyet talimatı dosyalanmalıdır.

Gecikme sonucu demuraj veya laytime tartışması varsa demuraj ve sürastarya hükümleri ayrıca incelenir. Römorkör zorunluluğunun bulunması, sözleşmedeki zaman riskinin hangi tarafa ait olduğunu tek başına belirlemez.

Römorkör Alma Zorunluluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Limanlar Yönetmeliği ve Ek-5 – Mevzuat Bilgi Sistemi
• Denizcilik Genel Müdürlüğü
• Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü – Yönetmelikler