Fren Arızasıyla Trafik Kazası: İşleten Sorumluluğu | KTK 30, 85 ve 86 (2026)

Trafik Kazaları · Güncel kontrol: 15 Eylül 2026

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Kısa ve net cevap

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m.30, araçların teknik şartlara uygun durumda bulundurulmasını zorunlu kılar; servis freni, lastikler ve temel ışık donanımındaki eksiklikleri ayrıca sayar. Teknik arıza nedeniyle kaza meydana gelirse “fren boşaldı, kusurum yok” savunması işleteni otomatik olarak sorumluluktan kurtarmaz. KTK m.85 motorlu aracın işletilmesinden doğan zarar bakımından işletenin sorumluluğunu kurar; KTK m.86 ise işletenin kurtuluşunu ağır şartlara bağlar ve araçtaki bozukluğun kazaya etki etmemiş olmasını arar. Bu nedenle fren, lastik, direksiyon veya başka bir teknik bozukluk kazaya neden olmuşsa işletenin tehlike sorumluluğu devam eder. Sürücünün arızayı bilip bilmediği, bakımın zamanında yapılıp yapılmadığı, servis veya üretici kusuru ve teknik bozukluk ile kaza arasındaki nedensellik ayrıca incelenir.

Temsilî görsel.

KTK m.30 Araçların Teknik Şartlara Uygunluğunu Zorunlu Kılar

KTK m.29 araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uygun olmasını zorunlu tutar. KTK m.30 ise araçların yönetmelikte belirtilen teknik şartlara uygun durumda bulundurulmasını açıkça emreder. Maddenin birinci grubunda servis freni, lastikler, kısa ve uzun farlar, park, fren ve dönüş ışıkları gibi trafik güvenliğini doğrudan etkileyen unsurlar sayılır.

Bu düzenleme, teknik arızayı yalnız idari para cezası konusu olmaktan çıkarmaz; kazada dikkat ve bakım yükümlülüğünün de hukuki temelini oluşturur. Freni zayıf, lastiği güvenli olmayan veya fren lambası çalışmayan araçla trafiğe çıkılması ve arızanın kazaya neden olması, sürücünün ve işletenin sorumluluk değerlendirmesinde doğrudan önemlidir.

Teknik şartlara uygunluk sürekli bir yükümlülüktür. Aracın birkaç ay önce muayeneden geçmiş olması, kaza tarihinde fren veya lastiğin güvenli olduğu anlamına gelmez. İşleten ve sürücü, araç kullanım süresince güvenli teknik durumu korumak zorundadır.

KTK m.86: Araçtaki Bozukluk Kurtuluş Kanıtını Engeller

KTK m.86 işletenin sorumluluktan kurtulabilmesi için yalnız kusursuz olduğunu söylemesini yeterli görmez. İşleten, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadığını, araçtaki bir bozukluğun kazaya etki etmediğini ve kazanın mücbir sebep ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispatlamalıdır.

Bu nedenle fren arızası kazanın nedeni veya nedenlerinden biriyse işleten, “ben frene bastım ama tutmadı” diyerek KTK m.85 sorumluluğundan kurtulamaz. Araçtaki bozukluk, işletme tehlikesinin tipik görünümüdür. KTK m.86 özellikle bu ihtimali kurtuluş kanıtının dışında bırakır.

Kurtuluş kanıtının ayrıntılı sistemi için KTK m.86 kapsamında işletenin sorumluluktan kurtulması rehberimiz incelenebilir.

Fren Arızasında Sürücü Ne Zaman Kusurludur?

Sürücünün kusuru, teknik arızayı bilip bilmediği veya normal dikkatle fark etmesinin gerekip gerekmediği üzerinden değerlendirilir. Fren pedalında uzun süredir belirgin yumuşama, ikaz lambası, çekme, titreşim veya fren mesafesinde artış bulunmasına rağmen araç kullanılmaya devam edilmişse sürücünün dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal ettiği kabul edilebilir.

Arıza hiçbir belirti vermeden ani bir parça kırılması şeklinde ortaya çıkmışsa sürücünün kişisel kusuru farklı değerlendirilebilir. Ancak sürücünün kusursuz olması, işletenin KTK m.85’teki tehlike sorumluluğunu otomatik kaldırmaz. KTK m.86’da araçtaki bozukluğun kazaya etki etmemesi ayrı kurtuluş şartıdır.

Profesyonel sürücülerin, özellikle ağır taşıt sürücülerinin sefer öncesi kontrol yükümlülüğü daha somut olabilir. Fren hava basıncı, lastik durumu, ikaz lambaları ve görünür teknik eksiklikler kontrol edilmeden sefer yapılması kusur tartışmasına yol açar.

Bakımı Yaptırmayan İşletenin Sorumluluğu

Araç işleteni, aracın ekonomik yararını elde eden ve işletme tehlikesini yöneten kişidir. Periyodik bakımın yaptırılması, aşınan fren balatalarının veya lastiklerin değiştirilmesi ve sürücünün bildirdiği arızaların giderilmesi işletme organizasyonunun parçasıdır. Bakımın maliyet nedeniyle ertelenmesi kazaya neden olmuşsa işletenin ayrıca kusurlu davranışı söz konusu olur.

Şirket araçlarında sürücünün arıza bildirimleri önemlidir. Sürücü “frenler zayıf” diye yazılı bildirim yapmış, buna rağmen şirket aracı kullanmaya devam ettirmişse bakım sorumluluğu açık biçimde işletme düzeyine taşınır. E-posta, WhatsApp, bakım talep formu ve filo yönetim kayıtları delil niteliğindedir.

İşletenin kim olduğunun belirlenmesi için KTK m.3 ve m.85 araç işleteni rehberimize bakılabilir.

Servis Hatası Kazaya Neden Olursa

Fren bakımı veya lastik değişimi yetkili ya da özel servis tarafından hatalı yapılmış olabilir. Kaliper cıvatasının yanlış sıkılması, fren hattının hatalı montajı veya tekerlek somununun gevşek bırakılması gibi servis kusurları kazaya neden olursa servis işletmesinin TBK m.49 ve sözleşme hükümlerinden doğan sorumluluğu ayrıca gündeme gelir.

Servis kusurunun bulunması, zarar gören üçüncü kişiye karşı KTK m.85 işleten sorumluluğunu otomatik olarak kaldırmaz. İşleten zarar görene karşı sorumlu olduktan sonra, kusurlu servis işletmesine karşı rücu hakkı doğabilir. Zarar görenin hangi sorumluya yönelmesinin usulen ve ekonomik olarak uygun olduğu somut dosyada belirlenir.

Servis faturası, iş emri, değiştirilen parçalar ve kaza sonrası teknik rapor saklanmalıdır. Arıza servis müdahalesinden hemen sonra ortaya çıkmışsa bu zaman ilişkisi tek başına kesin kusur kanıtı değildir; teknik bilirkişi nedenselliği açıklamalıdır.

Üretim veya Parça Kusuru Varsa

Aracın fren sistemi, lastik, direksiyon veya kritik başka bir bileşeninde üretim kusuru bulunması hâlinde ürün güvenliği ve üretici sorumluluğu hükümleri ayrıca gündeme gelir. Araç üreticisinin geri çağırma duyurusu, teknik servis bülteni veya parça serisindeki bilinen hata önemli delil olabilir.

Üretim kusuru da işletenin zarar görene karşı KTK m.85 sorumluluğunu her durumda ortadan kaldırmaz. İşleten, araçtaki bozukluğun kazaya etkili olduğu durumda m.86 kurtuluş kanıtını tamamlayamaz. Bunun ardından üreticiye veya tedarikçiye karşı rücu ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

Arızalı parça mümkünse imha edilmemeli ve bağımsız bilirkişi incelemesine uygun şekilde saklanmalıdır. Servisin parçayı hemen değiştirmesi, üretim kusuru iddiasının ispatını zorlaştırabilir.

Araç Muayeneden Geçmişse İşleten Sorumluluktan Kurtulur mu?

Hayır. KTK m.34 araçların belirli dönemlerde teknik muayenesini zorunlu kılar, ancak muayene belgesi kaza tarihine kadar ortaya çıkabilecek bütün arızalara karşı garanti değildir. Muayene, belirli tarihte yapılan teknik kontroldür; işletendeki sürekli bakım yükümlülüğünü kaldırmaz.

Muayeneden kısa süre sonra ciddi bir teknik arıza çıkmışsa muayene hizmetinin kusurlu yapıldığı iddiası ayrıca araştırılabilir. Bunun için arızanın muayene tarihinde mevcut ve tespit edilebilir olup olmadığı teknik olarak belirlenmelidir. Muayene kuruluşunun sorumluluğu, işleten ve sürücünün sorumluluğundan ayrı bir hukuki sebeptir.

“Muayeneden geçti, araç kesin kusursuzdu” savunması bu nedenle hukuken yeterli değildir.

Teknik Arıza Kazasında Deliller Nasıl Korunmalı?

Kaza sonrası araç onarılmadan önce fren sistemi, lastikler, direksiyon, süspansiyon ve iddia edilen arıza bölgesi uzman tarafından incelenmelidir. Kırılan parçalar, fren hortumu veya elektronik kontrol ünitesi değiştirilmeden önce fotoğraf ve teknik kayıt alınmalıdır.

Aracın bakım faturaları, servis iş emirleri, muayene kayıtları, arıza uyarıları ve sürücü bildirimleri toplanmalıdır. Filo araçlarında telematik sistem ve elektronik arıza kodları önemli olabilir. Bazı araçlarda olay veri kaydedici sistem veya elektronik kontrol üniteleri kaza öncesi hız, fren ve uyarı verileri sağlayabilir.

Teknik bilirkişi yalnız “fren arızası vardı” dememeli; arızanın türünü, ne zaman ortaya çıktığını, sürücü tarafından fark edilip edilemeyeceğini ve kazaya nasıl etkili olduğunu açıklamalıdır.

Sigorta ve Tazminat

Zarar gören üçüncü kişi bakımından zorunlu trafik sigortası, işletenin KTK’dan doğan sorumluluğunu teminat limitleri ve genel şartlar çerçevesinde karşılar. Teknik arıza nedeniyle sigortacının kendi sigortalısına rücu hakkı ile zarar görene karşı ödeme yükümlülüğü birbirinden ayrılmalıdır.

Sigortacıya dava veya tahkimden önce KTK m.97 uyarınca yazılı başvuru yapılır. Gerekli belgelerin tamamlanmasından sonra KTK m.99’daki sekiz iş günü düzenlemesi uygulanır. KTK m.97 başvuru rehberimiz usulü açıklar.

Araç hasarı, değer kaybı ve araç mahrumiyet zararı; yaralanma hâlinde TBK m.54 bedensel zararlar ve TBK m.56 manevi tazminat talep edilebilir. Zamanaşımı için KTK m.109 uygulanır.

Teknik Arıza Sonucu Yaralanma veya Ölümde Ceza Sorumluluğu

Bakımı yapılmayan veya bilinen arızası giderilmeyen araçla kaza sonucu yaralanma meydana gelirse TCK m.89, ölüm meydana gelirse TCK m.85 uygulanabilir. Ceza sorumluluğu şahsidir; sürücünün, filo/bakım sorumlusunun veya işletme yöneticisinin kendi dikkat ve özen yükümlülüğü ayrı ayrı belirlenir.

Şirketin tüzel kişiliğinin tazminat sorumluluğu ile gerçek kişilerin ceza sorumluluğu karıştırılmamalıdır. Arızayı bilen ve aracı trafiğe çıkarma kararını veren gerçek kişinin davranışı ceza dosyasında ayrıca incelenir.

Sık Sorulan Sorular

1. Fren boşalırsa sürücü kusursuz mu sayılır?

Hayır. Sürücünün kişisel kusuru ayrı değerlendirilebilir; ancak araçtaki bozukluk KTK m.86 gereği işletenin kurtuluşunu engelleyebilir.

2. Fren arızası hangi KTK maddesinde?

KTK m.30 araçların teknik şartlara uygunluğunu düzenler ve servis frenini açıkça sayar.

3. Araç muayeneden geçtiyse sorumluluk kalkar mı?

Hayır. Muayene belgesi sürekli bakım yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

4. Servis hatalı bakım yaptıysa kim sorumlu?

Servis kendi kusurundan sorumlu olabilir; zarar görene karşı işletenin KTK sorumluluğu ayrıca devam edebilir.

5. Lastik patlaması teknik arıza sayılır mı?

Patlamanın nedeni, lastiğin yaşı, aşınması, basıncı, yol cismi veya üretim kusuru teknik olarak belirlenir. Sonuç buna göre değerlendirilir.

6. Üretim kusuru varsa üreticiye dava açılır mı?

Ürün kusuru ve nedensellik ispatlanırsa üretici/tedarikçi sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir.

7. Trafik sigortası ödeme yapar mı?

Zarar görene karşı işletenin sorumluluğu poliçe kapsamındaysa zorunlu trafik sigortası teminat limitleri içinde devreye girer; rücu ayrı meseledir.

8. Teknik parçayı neden saklamak gerekir?

Arızanın gerçek nedenini belirlemek için fiziksel bilirkişi incelemesi gerekebilir.

9. Araç mahrumiyet bedeli istenir mi?

Aracın makul onarım süresinde kullanılamamasından doğan ekonomik kayıp şartları varsa talep edilebilir.

10. Zamanaşımı hangi maddede?

Trafik kazasından doğan tazminat taleplerinde KTK m.109 uygulanır.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – KTK m.29, 30, 34, 85 ve 86
• Araç muayene bilgileri
• SEDDK
• Sigorta Tahkim Komisyonu
• Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı

Somut olayda teknik arızanın türü, bakım geçmişi, sürücünün arızayı bilme imkânı ve arızanın kazaya nedensel etkisi birlikte incelenmelidir.