CMK 151: Zorunlu Müdafi Duruşmaya Gelmezse Ne Olur? 2026
Kısa ve net cevap: CMK m.151/1’e göre CMK m.150 uyarınca görevlendirilen müdafi duruşmada hazır bulunmazsa, vakitsiz biçimde duruşmadan çekilirse veya görevini yerine getirmekten kaçınırsa, hâkim veya mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Mahkeme bu nedenle oturuma ara verebilir veya duruşmayı erteleyebilir. Yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zamanı olmadığını bildirirse CMK m.151/2 gereğince duruşma ertelenir.
Özet: Zorunlu müdafi duruşmaya gelmezse yargılama nasıl devam eder?
Zorunlu müdafilikte amaç, sanığın yalnız kâğıt üzerinde bir avukatının bulunması değil, savunmanın duruşmada fiilen ve etkili biçimde temsil edilmesidir. Bu nedenle mahkeme, görevlendirilmiş müdafiin yokluğunu görmezden gelip sanığı müdafisiz bırakacak şekilde duruşmaya devam edemez. CMK m.151 bu ihtimali özel olarak düzenler ve yeni müdafi görevlendirilmesi için derhâl işlem yapılmasını emreder.
Ancak “müdafi gelmedi, duruşma mutlaka aynı gün tamamen ertelenir” biçiminde de tek sonuç yoktur. Kanun, mahkemeye önce yeni müdafi sağlanması amacıyla oturuma ara verme veya oturumu erteleme seçeneklerini tanır. Yeni müdafi aynı gün gelip savunmayı hazırlayabilecek durumdaysa yargılamanın devamı mümkün olabilir; yeni müdafi hazırlık için yeterli zamanı olmadığını açıklar ise m.151/2 gereğince oturum ertelenir.
CMK 151/1 Hangi Müdafiyi Kapsar?
CMK m.151/1’in ilk cümlesi açık biçimde “150 nci madde hükmüne göre görevlendirilen müdafi” ifadesini kullanır. Bu nedenle maddenin birinci ve ikinci fıkralarındaki özel mekanizma, CMK m.150 kapsamında baro tarafından görevlendirilen müdafinin duruşmadaki görevini yerine getirmemesi hâline yöneliktir. CMK m.150; talep üzerine müdafi görevlendirilmesini, çocuk ve kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz kişilerde istem aranmayan müdafiliği ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda zorunlu müdafiliği düzenler.
Madde 151’in amacı avukat hakkında disiplin yaptırımı belirlemek değil, öncelikle sanığın savunmasının kesintiye uğramasını önlemektir. Müdafi gelmediğinde mahkemenin ilk görevi “neden gelmedi?” tartışmasını uzun süre sürdürmek değil, sanığın savunma hakkını güvenceye alacak yeni görevlendirme işlemini başlatmaktır. Avukatın mazereti, mesleki sorumluluğu veya başka sonuçlar ayrıca değerlendirilebilir; fakat bunlar sanığın zorunlu müdafi hakkını ortadan kaldırmaz.
CMK m.151’in başlığında müdafilik görevinden yasaklanma da yer almakla birlikte bu yazının konusu maddenin 1 ve 2. fıkralarındaki duruşmada bulunmama ve yeni müdafi görevlendirme mekanizmasıdır. Maddenin diğer fıkralarındaki özel yasaklama rejimi ayrı hukuki koşullara tabidir ve duruşmaya gelmeme hâliyle aynı şey değildir.
Görevlendirilmiş Müdafi Duruşmaya Gelmezse Mahkeme Ne Yapar?
CMK m.151/1’in kullandığı ifade emredicidir: hâkim veya mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Dolayısıyla zorunlu müdafilik bulunan dosyada “avukat gelmedi, sanığın savunmasını kendisi yapsın” yaklaşımı kanundaki güvenceyle bağdaşmaz. Yeni müdafi görevlendirme süreci gecikmeden başlatılmalıdır.
Kovuşturma aşamasında müdafi görevlendirilmesi için baroya talepte bulunacak makam CMK m.156/1-b uyarınca mahkemedir. Müdafi ise CMK m.156/2 gereğince kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro tarafından görevlendirilir. Bu nedenle m.151’deki “gerekli işlemi yapar” ifadesi, uygulamada mahkemenin ilgili baro sisteminden yeni müdafi görevlendirmesini sağlamasıyla tamamlanır.
Eski müdafiin mazeret dilekçesi sunmuş olması, yeni görevlendirme ihtiyacını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Mahkeme, mazeretin niteliği ile zorunlu müdafilik gereğini birlikte değerlendirir. Esas olan, zorunlu müdafilik kapsamındaki sanığın kritik duruşma işlemlerinde müdafi yardımından yoksun kalmamasıdır.
Müdafiin “Vakitsiz Olarak Duruşmadan Çekilmesi” Ne Demektir?
CMK m.151/1 yalnız duruşmaya hiç gelmeme hâlini düzenlemez. Görevlendirilen müdafiin vakitsiz olarak duruşmadan çekilmesi de aynı sonucu doğurur. Kanun bu ifadeyle, savunmanın yürütülmesini aksatacak bir zamanda müdafinin görevden ayrılması nedeniyle sanığın savunmasız kalmasını önlemeyi amaçlar.
Her çekilme “vakitsiz” değildir. Avukatın hukuki veya mesleki nedenle görevini sürdürememesi mümkün olabilir. Ancak zorunlu müdafilik söz konusu olduğunda çekilme, yargılamanın savunmasız devam etmesine izin vermez. Hâkim veya mahkeme yeni müdafi görevlendirilmesini sağlamalıdır. Bu yönüyle m.151, avukatın çekilme sebebinden bağımsız olarak sanığın savunma hakkının kesintisizliğine odaklanır.
Seçilmiş özel müdafinin çekilmesi hâlinde de sanığın CMK m.150 kapsamında zorunlu müdafi ihtiyacı devam ediyorsa dosya yeniden değerlendirilir. Kişi zorunlu müdafilik kapsamındaysa yeni müdafi sağlanmadan savunma boşluğu yaratılmamalıdır. CMK m.156/3 uyarınca özel müdafi seçildiğinde önceki baro müdafiinin görevi sona ermiş olsa bile, özel müdafi sonradan ayrıldığında zorunlu müdafilik koşulu yeniden görevlendirme ihtiyacını doğurabilir.
Görevi Yerine Getirmekten Kaçınma Hâlinde Ne Olur?
CMK m.151/1’in üçüncü hâli, görevlendirilen müdafiin görevini yerine getirmekten kaçınmasıdır. Müdafi duruşma salonunda fiziksel olarak bulunuyor olsa bile savunma görevini fiilen yerine getirmiyorsa maddenin amacı bakımından sorun doğabilir. Bununla birlikte “kaçınma” değerlendirmesi somut tutum ve işlem üzerinden yapılmalıdır; avukatın hukuki görüşünün mahkeme veya sanık tarafından beğenilmemesi tek başına görevden kaçınma değildir.
Müdafiin bağımsızlığı gereği avukat, hukuka aykırı bir talebi yerine getirmek zorunda değildir ve savunma stratejisini mesleki değerlendirmeyle belirler. Buna karşılık görevlendirmeyi kabul ettiği hâlde duruşmaya katılmamak, savunma yapmamak veya görevi fiilen bırakmak gibi davranışlar savunmanın işlemez hâle gelmesine yol açıyorsa mahkeme sanığın hakkını korumak için yeni müdafi görevlendirme sürecini işletir.
Burada mahkemenin amacı avukatı cezalandırmak değil, yargılamayı savunma hakkına uygun biçimde sürdürmektir. Avukatın mesleki veya disiplin yönünden sorumluluğu varsa bu ayrı mekanizmaların konusudur.
Mahkeme Oturuma Ara mı Verir, Duruşmayı mı Erteler?
CMK m.151/1, yeni müdafi görevlendirilmesi gerekirken mahkemeye iki usul seçeneği tanır: oturuma ara verme veya oturumun ertelenmesi. Kanun, müdafi gelmediği her olayda mutlaka aynı sonucu öngörmez. Yeni müdafinin ne kadar sürede sağlanabileceği, duruşmada yapılacak işlemlerin niteliği ve savunma hazırlığı ihtiyacı belirleyicidir.
Oturuma ara verilmesi, aynı duruşma gününde belirli bir süre beklenip yeni müdafi geldikten sonra işleme devam edilmesi ihtimalidir. Erteleme ise duruşmanın başka bir güne bırakılmasıdır. Yeni müdafi kısa sürede görevlendirilse bile dosyanın hacmi, isnadın ağırlığı, tanık veya bilirkişi dinlenecek olması ve esas hakkında savunma yapılacak olması gibi unsurlar hazırlık süresinin gerçek anlamda yeterli olup olmadığını etkiler.
Bu noktada CMK m.151/2 kesin bir güvence getirir: yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zamanı olmadığını açıklarsa oturum ertelenir. Dolayısıyla mahkemenin m.151/1’deki ara verme seçeneği, m.151/2’deki hazırlık hakkını bertaraf edecek biçimde kullanılamaz.
Yeni Müdafi Nasıl Görevlendirilir?
Kovuşturma aşamasında yeni müdafi görevlendirilmesi, CMK m.156 ile birlikte yürütülür. Mahkeme barodan görevlendirme ister ve müdafi kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro tarafından belirlenir. Sanığın başka ilde ikamet etmesi veya ceza infaz kurumunun başka şehirde bulunması, kovuşturma yerindeki baro kuralını tek başına değiştirmez.
Görevlendirilen yeni müdafiin yalnız adı tutanağa yazılmamalı; duruşmaya katılması, sanıkla görüşebilmesi ve savunma görevini gerçekten yerine getirebilmesi sağlanmalıdır. Zorunlu müdafilik, sembolik bir avukat varlığı değil, etkili hukuki yardım gerektirir.
Görevlendirme zincirinin ayrıntısı için CMK 156 müdafi görevlendirmesini kim ister? ve hangi baro müdafi görevlendirir? rehberleri birlikte incelenebilir. Zorunlu müdafiliğin hangi hâllerde doğduğunu ise CMK 150 zorunlu müdafi rehberi açıklar.
Yeni Müdafi Dosyayı Bilmiyorsa Duruşma Devam Edebilir mi?
CMK m.151/2, yeni müdafiin hazırlık hakkını açık biçimde korur. Yeni müdafi, savunmasını hazırlamak için yeterli zaman bulunmadığını açıklarsa oturum ertelenir. Burada kanun, yeni avukata yalnız formalite olarak birkaç dakika verilmesini yeterli görmez; müdafiin dosyanın niteliğine uygun gerçek bir hazırlık imkânına sahip olması gerekir.
Hazırlık ihtiyacının kapsamı dosyaya göre değişebilir. İddianamenin okunması, önceki duruşma tutanaklarının incelenmesi, delillerin değerlendirilmesi, sanıkla mahrem görüşme yapılması ve varsa tutukluluk/adli kontrol durumunun ele alınması gerekebilir. Çok hacimli bir dosyada kısa bir ara yeterli olmayabilir; daha sınırlı bir dosyada müdafi yeterli hazırlık yaptığını açıkça bildirebilir.
Bu hakkın ayrıntılı uygulaması, ayrı olarak hazırlanan “Yeni Müdafi Savunmaya Hazır Değilse Duruşma Ertelenir mi? CMK 151/2” rehberinin konusudur. Buradaki temel sonuç nettir: yeni müdafi yeterli süre olmadığını bildirirse erteleme kanuni sonuçtur.
Kendi Seçilmiş Avukatı Gelmezse CMK 151 Aynen Uygulanır mı?
CMK m.151/1 metni doğrudan “150 nci madde hükmüne göre görevlendirilen müdafi”yi esas alır. Bu nedenle maddenin özel görevlendirme mekanizması, baro tarafından CMK m.150 kapsamında görevlendirilen müdafiye yöneliktir. Sanığın kendi seçtiği müdafiin duruşmaya gelmemesi hâli, dosyada zorunlu müdafilik bulunup bulunmadığına göre ayrıca değerlendirilir.
Eğer sanık zorunlu müdafilik kapsamındaysa seçilmiş avukatın gelmemesi sanığın müdafisiz yargılanmasına izin vermez. Mahkeme, zorunlu müdafilik güvencesini sağlayacak şekilde yeni görevlendirme ihtiyacını değerlendirmelidir. Zorunlu müdafilik yoksa seçilmiş avukatın yokluğunun duruşmaya etkisi farklı usul hükümleri ve somut işlemin niteliğine göre belirlenir.
Kişi daha önce özel müdafi seçtiği için baro müdafiinin görevi CMK m.156/3 uyarınca sona ermiş olabilir. Özel müdafi sonradan ayrılır veya zorunlu duruşmaya katılmazsa, sanığın hâlâ CMK m.150 kapsamına girip girmediği yeniden kontrol edilmelidir. Ayrıntı için özel avukat seçilince baro müdafiinin görevinin sona ermesi rehberi incelenebilir.
Duruşmanın Hangi Aşamasında Müdafi Yokluğu Daha Kritik Sonuç Doğurur?
CMK m.151’in koruduğu savunma hakkı duruşmanın tamamında geçerlidir; ancak yapılacak işlemin niteliği yeni müdafinin hazırlık ihtiyacını doğrudan etkiler. Kimlik tespiti veya yalnız bir ara kararın açıklanması ile tanık dinlenmesi, bilirkişi görüşünün tartışılması, esas hakkında mütalaa verilmesi veya esas hakkında savunma alınması aynı yoğunlukta hazırlık gerektirmez. Bu nedenle mahkeme yalnız “yeni müdafi salonda hazır” olgusuna değil, yapılacak işlemin gerçek savunma gereksinimine bakmalıdır.
| Duruşmada yapılacak işlem | CMK 151 bakımından kontrol |
|---|---|
| Tanık veya bilirkişi dinlenmesi | Yeni müdafiin önceki beyanları ve dosya delillerini inceleyip soru hazırlayabilecek zamanı bulunmalıdır. |
| Tutukluluk veya adli kontrol incelemesi | Özgürlüğe ilişkin tedbirin dayanakları, delil durumu ve ölçülülük bakımından etkili savunma yapılabilmelidir. |
| Esas hakkında savcılık mütalaası | Müdafi, isnadın son hukuki niteliğini ve mütalaanın delil değerlendirmesini inceleyebilmelidir. |
| Esas hakkında savunma | Yeni müdafi yeterli hazırlık zamanı olmadığını bildirirse CMK m.151/2 uyarınca oturum ertelenir. |
Bu ayrım, mahkemenin m.151/1’deki “ara verme” seçeneğini neden otomatik kullanamayacağını gösterir. Kısa bir ara, basit bir usul işlemi için yeterli olabilir; fakat kapsamlı delil tartışması yapılacaksa yeni müdafiin dosyaya gerçek anlamda hâkim olması gerekir. Savunma hakkı, yalnız avukatın fiziksel olarak salonda bulunmasıyla tamamlanmaz.
Duruşma Tutanağında Hangi Hususlar Bulunmalıdır?
Müdafiin duruşmaya gelmemesi hâlinde sonradan yapılacak denetim için duruşma zaptı önemlidir. Tutanağın; önceki müdafiin hazır bulunup bulunmadığını, varsa mazeretini, mahkemenin yeni müdafi görevlendirilmesi için yaptığı işlemi, yeni müdafiin kim olduğunu, duruşmaya ne zaman katıldığını ve hazırlık süresi talep edip etmediğini gösterecek açıklıkta olması gerekir.
Yeni müdafi “dosyayı incelemek ve savunmayı hazırlamak için yeterli zamanım yok” diyorsa bu beyanın tutanağa geçirilmesi özellikle önem taşır. CMK m.151/2’nin uygulanması bu beyanla doğrudan bağlantılıdır. Mahkemenin ara verme veya erteleme kararının da tutanakta yer alması gerekir.
Sanık bakımından da müdafi değişikliğinin anlaşılır biçimde açıklanması önemlidir. Duruşma sonunda dosyada hangi avukatın müdafilik görevini sürdürdüğü tereddüde yer bırakmamalıdır. UYAP kayıtları ile duruşma zaptı arasında uyumsuzluk varsa düzeltilmesi talep edilmelidir.
Mersin ve Türkiye Genelinde Uygulama
CMK m.151 Türkiye genelinde aynı usul güvencesini düzenler. Mersin’de ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinde görülen bir davada da zorunlu müdafi duruşmaya gelmezse mahkeme yeni müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi derhâl başlatır. Görevlendirme, CMK m.156 uyarınca kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro sistemi üzerinden yürür.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bir CMK atama birimi değildir. Özel müdafilik hizmeti ile baro tarafından CMK kapsamında yapılan görevlendirme farklı hukuki ilişkilerdir. Dosyada zorunlu müdafilik bulunup bulunmadığı, suçun kanuni alt ceza sınırı ve sanığın kişisel durumu üzerinden net biçimde belirlenmelidir.
CMK 151 Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Zorunlu müdafi duruşmaya gelmezse mahkeme davaya devam eder mi?
CMK m.151/1 uyarınca mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Sanığın zorunlu müdafi güvencesi korunmadan yargılamaya devam edilmemelidir.
2. Duruşma mutlaka ertelenir mi?
İlk aşamada mahkeme oturuma ara verebilir veya erteleyebilir. Ancak yeni müdafi hazırlık için yeterli zamanı olmadığını bildirirse CMK m.151/2 gereğince oturum ertelenir.
3. Avukat mazeret gönderirse yeni müdafi atanmaz mı?
Mazeretin değerlendirilmesi ayrıdır. Zorunlu müdafilikte sanığın savunmasız kalmaması gerekir; mahkeme somut duruma göre yeni görevlendirme veya duruşma işlemini belirler.
4. Müdafi duruşmanın ortasında çekilirse ne olur?
CMK m.151/1 vakitsiz çekilmeyi de kapsar. Hâkim veya mahkeme yeni müdafi görevlendirilmesi için derhâl gerekli işlemi yapar.
5. Yeni müdafiyi kim görevlendirir?
Kovuşturmada mahkeme görevlendirme istemini baroya iletir; müdafi kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro tarafından görevlendirilir.
6. Yeni müdafi dosyayı okumadıysa aynı gün savunma yapmak zorunda mı?
Hayır. Yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zaman olmadığını açıklarsa CMK m.151/2 uyarınca oturum ertelenir.
7. Seçilmiş özel avukat gelmezse ne olur?
CMK m.151/1 doğrudan CMK m.150 uyarınca görevlendirilen müdafiyi düzenler. Ancak dosyada zorunlu müdafilik varsa sanık müdafisiz bırakılamaz ve görevlendirme ihtiyacı yeniden değerlendirilir.
8. Baro müdafii duruşmada bulunup savunma yapmazsa ne olur?
Görevi fiilen yerine getirmekten kaçınma m.151/1 kapsamına girebilir. Değerlendirme somut davranışa göre yapılır; mahkeme sanığın savunma hakkını güvenceye almalıdır.
9. Duruşma tutanağına müdafiin gelmediği yazılmalı mı?
Evet. Müdafiin yokluğu, yeni görevlendirme işlemi, yeni müdafiin katılımı ve hazırlık süresi talebi tutanakta açık biçimde yer almalıdır.
10. CMK 151 yalnız ceza davalarında mı uygulanır?
CMK m.151, ceza muhakemesinde CMK m.150 kapsamında görevlendirilen müdafiin görevini yerine getirmemesi hâlindeki usulü düzenler.
Resmî Kaynaklar
- T.C. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – Ceza Muhakemesi Kanunu
- Adalet Bakanlığı – 5271 sayılı CMK resmî PDF metni
- Adalet Bakanlığı – CMK Müdafi ve Vekil Görevlendirme Yönetmeliği
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İçerik 15 Eylül 2026 tarihinde CMK m.150, m.151 ve m.156’nın yürürlükteki metni esas alınarak kontrol edilmiştir. Yazı özellikle CMK m.151/1-2’deki duruşmaya gelmeme, vakitsiz çekilme, görevden kaçınma ve yeni müdafi görevlendirme sonuçlarına odaklanır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
