Dinî Tören Yayınına Reklam, Sponsorluk veya Tele-Alışveriş Konabilir mi? | 6112 m.10/8 ve m.12/4 | 2026
Kısa ve net cevap: Hayır. 6112 sayılı Kanun m.10/8 uyarınca dinî tören yayını içine hiçbir şekilde reklam ve tele-alışveriş yayını yerleştirilemez. Aynı Kanun m.12/4 dinî tören yayınlarında program desteklemesine izin vermez; m.13/4 ise dinî programlarda ürün yerleştirmeyi yasaklar. Bu nedenle dinî tören veya ilgili dinî programın içine klasik reklam, tele-alışveriş, sponsor mesajı ya da ürün yerleştirme yoluyla ticari iletişim sokulamaz.
Radyo ve televizyon yayıncılığında ticari iletişim genel olarak mümkündür; ancak 6112 sayılı Kanun bazı içerik türlerini açık biçimde ticari etkiden uzak tutar. Dinî tören yayınları bunların başında gelir. Kanun yalnız reklam süresini azaltmamış, “hiçbir şekilde” ifadesiyle reklam ve tele-alışverişi program içine yerleştirmeyi yasaklamıştır. Ayrıca sponsorluk ve ürün yerleştirme hükümleri de dinî içerikler bakımından ayrı yasaklar kurar.
Bu yüzden yayıncıların “reklam kuşağı toplam 12 dakikanın altında”, “sponsor sadece logosunu gösteriyor”, “ürün programın doğal parçası” veya “tele-alışveriş ayrı ticari tür” şeklindeki gerekçeleri dinî tören içindeki mutlak yasağı ortadan kaldırmaz. Uyum kontrolü, her ticari iletişim türünü ayrı maddesiyle incelemelidir.
6112 m.10/8 dinî törenlerde reklamı nasıl yasaklar?
6112 m.10/8’in metni kısadır ve yoruma kapalıdır: “Dinî tören yayını içine hiçbir şekilde reklam ve tele-alışveriş yayını yerleştirilemez.” Hükümde saat, süre, reklam türü veya reklam veren açısından bir istisna öngörülmemiştir. Yasak programın içine yerleştirmeye ilişkindir ve “hiçbir şekilde” ifadesi mutlak niteliği gösterir.
Bu nedenle reklamın yalnız birkaç saniye sürmesi, kamu yararlı bir ürünle ilgili olması, reklam verenin yayıncıya düşük bedel ödemesi veya kuşağın toplam saatlik sınırın altında kalması sonucu değiştirmez. Dinî tören devam ederken klasik spot reklam arası verilmesi m.10/8 ile bağdaşmaz.
Hüküm yalnız televizyon bakımından değil, 6112 m.10’un radyo ve televizyon yayın hizmetlerine ilişkin yapısı içinde radyo yayınları açısından da uygulanır. Dinî tören radyo üzerinden canlı aktarılıyorsa program içine ticari reklam yerleştirilemez.
Dinî tören içinde tele-alışveriş yapılabilir mi?
Hayır. m.10/8 tele-alışverişi reklamla birlikte açıkça yasaklar. Tele-alışverişin m.10/4’te saatlik reklam limitinden ayrı düzenlenmiş olması, dinî tören bakımından istisna yaratmaz. En az 15 dakika kesintisiz yayın ve günlük toplam bir saat şartlarını karşılayan tele-alışveriş bile dinî törenin içine yerleştirilemez.
Tele-alışveriş ürünün doğrudan satışına yönelik olduğundan dinî tören içinde kullanılması ticari niteliği daha da belirginleştirir. Törenin ortasında “özel fiyat”, “hemen arayın”, “sınırlı stok” gibi çağrılar yapılması yalnız m.10/8 değil m.9’daki ticari iletişim ilkeleri bakımından da ayrıca sorun doğurabilir.
Tele-alışverişin genel süre ve biçim kuralları için Tele-Alışveriş Yayını Günde Kaç Dakika Olabilir? rehberi incelenebilir.
Dinî tören yayınında sponsorluk yapılabilir mi?
Hayır. 6112 m.12/4 açıkça “Haber bülteni ve dinî tören yayınlarında program desteklemesine izin verilemez” hükmünü içerir. Program desteklemesi, sponsorun programın finansmanına veya üretimine katkıda bulunmasıdır. Kanun dinî töreni sponsorlu program formatına kapatmıştır.
Bu nedenle tören başında “X markasının katkılarıyla”, reklam aralarında “program destekleyicisi X” veya sonunda sponsor logolu kapanış gibi m.12/1’de diğer sponsorlu programlar için öngörülen işaretler dinî tören bakımından kullanılamaz. Çünkü m.12/4 sponsorluğun kendisini yasaklar.
Yasak, sponsorun ürününü program içinde övmekten daha geniştir. Ürün hiç gösterilmese ve yalnız şirket adı kullanılsa bile programın “desteklendiği” bir sponsorluk ilişkisi dinî tören yayınında kurulamaz.
Dinî programlarda ürün yerleştirme yapılabilir mi?
6112 m.13/4 haber bültenlerinde, çocuk programlarında ve dinî programlarda ürün yerleştirmeye izin verilmediğini düzenler. Burada m.10/8 ve m.12/4’ten daha geniş bir ifade kullanılmıştır: “dinî tören” yerine “dinî program” denmektedir. Dolayısıyla ürün yerleştirme yasağı yalnız ibadet veya törenin canlı aktarımıyla sınırlı değildir; dinî program türüne giren içerikler de kapsam içindedir.
Örneğin dinî sohbet, dinî bilgi veya ibadet rehberi formatındaki bir programda ürünün anlaşmalı şekilde görünür hâle getirilmesi, m.13/4 bakımından izin verilen ürün yerleştirme değildir. “Ürün ücretsiz gönderildi” savunması da m.13/2’deki genel ücretsiz ürün yerleştirme imkânını bu yasaklı program türü için açmaz.
Ürün yerleştirme genel olarak film, dizi, spor ve genel eğlence programlarında belirli koşullarla mümkündür; dinî program bu izin verilen kategorilerin dışında ve ayrıca m.13/4’te açıkça yasaktır.
Dinî tören ile dinî program aynı şey midir?
Kanun farklı maddelerde farklı kavramlar kullanır. m.10/8 ve m.12/4 “dinî tören yayını” derken m.13/4 “dinî program” ifadesini kullanır. Bu fark önemlidir. Dinî tören, ibadet veya dinî ritüelin kendisinin yayınlanmasını ifade eder. Dinî program ise daha geniş olup sohbet, öğretici anlatım, dinî kültür programı gibi içerikleri de kapsayabilir.
Bu nedenle bir içeriğin “tören” sayılmaması, ürün yerleştirme bakımından otomatik serbestlik sağlamaz. Dinî program niteliği varsa m.13/4 yine ürün yerleştirmeyi yasaklar. Sponsorluk bakımından ise m.12/4’ün açık lafzı dinî tören yayınını yasak kapsamına alır; diğer dinî programlar m.12’nin genel sponsorluk şartları ve programın gerçek niteliği çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Yayıncı program türünü yalnız verdiği başlığa göre değil gerçek içeriğe göre belirlemelidir. “Kültür programı” adı verilen içerik fiilen dinî tören yayını ise m.10/8’den kaçınılamaz.
Dinî tören başlamadan önce veya bittikten sonra reklam verilebilir mi?
m.10/8 yasaklamayı “dinî tören yayını içine” reklam ve tele-alışveriş yerleştirilmesine bağlar. Bu nedenle tören yayınından önce veya tören bittikten sonra, ayrı bir reklam kuşağı olarak verilen ticari iletişim m.10/8’in program içi mutlak yasağıyla aynı değildir. Ancak reklam kuşağının törenin parçasıymış gibi gösterilmemesi gerekir.
Tören öncesi ve sonrası reklamlar m.10/1’deki ayırt edilebilirlik, m.10/2’deki saatlik yüzde 20 sınırı, m.9’daki yanıltmama ve diğer ticari iletişim kurallarına tabidir. Reklam kuşağı 3 saniyelik reklam kapağı ve ilgili giriş-çıkış işaretleriyle programdan ayrılmalıdır.
Reklamın tören görüntüsü devam ederken ekranın bir bölümünde bant reklam biçiminde gösterilmesi ise program “içine” ticari iletişim yerleştirilmesi sonucunu doğurur ve m.10/8 bakımından yasaktır.
Dinî tören sırasında ticari marka veya sponsor logosu gösterilebilir mi?
Eğer logo sponsor ilişkisini göstermek, marka tanıtmak veya ticari iletişim yapmak amacıyla yerleştiriliyorsa m.12/4 ve m.10/8 bakımından izin verilmez. Törenin çekildiği mekânda doğal olarak bulunan marka unsurları ise somut olayın niteliğine göre farklı değerlendirilebilir; yayıncının marka ile ticari ilişki kurup kurmadığı, görüntüyü özellikle öne çıkarıp çıkarmadığı ve tanıtım amacı önemlidir.
Gizli ticari iletişim 6112 m.9/3 uyarınca tüm yayınlarda yasaktır. Dinî tören yasağını aşmak için sponsor logosunu “dekor”, “teşekkür” veya “bilgilendirme” adıyla ekrana yerleştirmek, gerçek ticari niteliği ortadan kaldırmaz.
Yayıncı ticari anlaşma varsa bunu program türü seçimiyle gizleyemez. Denetimde sözleşme, ödeme, ürün sağlanması, ekran görünürlüğü ve yayın akışı birlikte değerlendirilebilir.
Dinî yayında bağış çağrısı yapmak reklam sayılır mı?
Her bağış çağrısı otomatik olarak ticari reklam değildir. Bir ticari mal veya hizmet satışını amaçlamayan, mevzuata uygun bir yardım veya bağış çağrısının hukuki niteliği reklamdan farklı olabilir. Ancak çağrının belirli bir şirketin satışını, ticari ürününü veya ekonomik çıkarını desteklemesi hâlinde ticari iletişim hükümleri gündeme gelir.
Bağış veya yardım çağrılarında ayrıca yardım toplama, dernek/vakıf mevzuatı, izne tabi kampanyalar ve tüketiciyi yanıltmama kuralları uygulanabilir. Dinî duyguların ticari satış için araçsallaştırılması m.8’deki yayın ilkeleri ve m.9’daki dürüst ticari iletişim kuralları bakımından sorun doğurabilir.
Bu nedenle yayıncı “bağış” başlığı altındaki içeriğin gerçekte ürün satışı veya sponsor tanıtımı olup olmadığını kontrol etmelidir. Ödeme yapan kişinin karşılığında mal/hizmet aldığı yapı bağıştan ziyade ticari işlem niteliği taşıyabilir.
Sosyal medya canlı yayınındaki dinî törene 6112 m.10/8 uygulanır mı?
6112, Türkiye’nin yargı yetkisi altındaki radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini düzenler. Her bireysel sosyal medya canlı yayını otomatik olarak medya hizmet sağlayıcının lisanslı yayın hizmeti sayılmaz. 6112 m.29/A/4 de bireysel iletişimin internet yayın lisansı rejiminin kapsamında değerlendirilmediğini belirtir.
Buna karşılık lisanslı bir medya hizmet sağlayıcının televizyon yayını aynı zamanda internetten veya sosyal medya üzerinden dağıtılıyorsa, yayın hizmeti niteliği ve 6112 kapsamı ayrıca dikkate alınır. İnternet üzerinden yalnız yayın yapan radyo, televizyon veya isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcılar için m.29/A yayın lisansı sistemi vardır.
Dolayısıyla “Instagram Live olduğu için RTÜK kuralı uygulanmaz” şeklinde genel bir sonuç doğru değildir. Yayını yapanın hukuki sıfatı, içeriğin yayın hizmeti niteliği ve Türkiye’ye yönelik sunum biçimi belirlenmelidir.
Dinî tören içindeki reklam ihlali nasıl ispatlanır?
Özel medya hizmet sağlayıcıların 6112 m.25 uyarınca her yayın kaydını bir yıl saklama yükümlülüğü vardır. Reklam veya sponsor işaretinin törenin hangi dakikasında göründüğü, programın başlangıç ve bitiş zamanı, bant reklamın ekranda kalma süresi yayın kaydından tespit edilebilir.
RTÜK bir kayıt istediğinde yayıncı talebin tebliğinden itibaren 10 gün içinde kaydı Üst Kurula ulaştırmalıdır. Gerçek veya tüzel kişiler de yapacakları işleme esas olmak üzere bir yıl içinde yazılı başvuru ve ücretle RTÜK’ten kayıt kopyası alabilir.
Yayın kaydı alma usulü için Televizyon Yayın Kaydı RTÜK’ten Nasıl Alınır? yazısındaki adımlar kullanılabilir.
Dinî törende reklam veya sponsorluk olursa RTÜK ne yapabilir?
m.10/8, m.12/4 veya m.13/4 gibi Kanunun diğer maddelerinde belirlenen yasaklara aykırı yayınlarda m.32/2’deki idari yaptırım sistemi uygulanır. İhlalin ağırlığı, yayın ortamı ve alanı dikkate alınarak bir önceki ayın brüt ticari iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idari para cezası öngörülür; Kanunda asgari tutarlar da belirlenmiştir.
m.32/8, Üst Kurula belirli ikinci fıkra ihlalleri bakımından ihlalin ağırlığı, haksız ekonomik kazanç, tekrar ve son beş yıldaki yaptırımları dikkate alarak bir defaya mahsus uyarı uygulayabilme imkânı verir. Bu, her ihlalde zorunlu olarak uyarı verileceği anlamına gelmez.
Ticari iletişim hükümlerinin yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde yirmiden fazla ihlali, m.32/5 uyarınca yayın durdurmaya; takip eden tekrarlar daha ağır yaptırımlara ve koşulları oluşursa lisans iptaline kadar ilerleyebilir.
RTÜK yaptırım kararına karşı kaç günde dava açılır?
6112 m.32/9 uyarınca idari yaptırım kararına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre yargı yoluna başvurulur; ancak özel süre olarak işlemin tebliğinden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir. Genel 60 günlük idari dava süresine güvenmek bu özel düzenleme nedeniyle hak kaybına yol açabilir.
Aynı hüküm, iptal davası açılmasının kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmayacağını açıkça söyler. Yürütmenin durdurulması isteniyorsa 2577 sayılı Kanundaki koşullara göre ayrıca talep edilmelidir.
RTÜK kararının KEP yoluyla tebliğ edildiği tarih m.32/10 bakımından önemlidir. Süre hesabında tebliğ kaydı ve kararın tam metni birlikte korunmalıdır.
Yayıncılar dinî içeriklerde nasıl bir ticari iletişim kontrolü kurmalıdır?
İlk adım programın “dinî tören”, “dinî program” veya başka türde olup olmadığını içerik başlamadan belirlemektir. Dinî tören olarak işaretlenen programda reklam otomasyonunun program içine klasik spot, bant reklam veya tele-alışveriş yerleştirmesi teknik olarak engellenmelidir.
İkinci adım sponsorluk sistemidir. m.12/4 nedeniyle dinî tören için sponsor ataması yapılamamalıdır. Üçüncü adım ürün yerleştirmedir; m.13/4 nedeniyle dinî programlarda ürün yerleştirme sözleşmesi yapılmamalıdır. Dördüncü adım, tören öncesi ve sonrası reklam kuşaklarının programdan açıkça ayrılmasıdır.
Yayın sonrası kayıt kontrolü de gereklidir. Canlı yayın esnasında yanlışlıkla bant reklam veya sponsor grafiği ekrana girerse olay kayda alınmalı, teknik neden giderilmeli ve tekrarını önleyecek sistemsel düzeltme yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Dinî tören içine reklam koymak yasak mı?
Evet. 6112 m.10/8 hiçbir şekilde reklam ve tele-alışveriş yerleştirilemeyeceğini açıkça düzenler.
Reklam yalnız 5 saniye sürerse izin var mı?
Hayır. m.10/8 süre bakımından istisna tanımaz.
Dinî tören sponsorlu olabilir mi?
Hayır. 6112 m.12/4 dinî tören yayınlarında program desteklemesine izin vermez.
Dinî programda ürün yerleştirme yapılabilir mi?
Hayır. m.13/4 dinî programlarda ürün yerleştirmeyi yasaklar.
Tören başlamadan önce reklam verilebilir mi?
m.10/8 program içine reklamı yasaklar. Tören öncesi ayrı kuşak genel reklam kurallarına uyularak yayınlanabilir; reklam programdan açıkça ayrılmalıdır.
Tören sırasında ekranın altında bant reklam gösterilebilir mi?
Hayır. Bant reklam da program içine yerleştirilen reklam türüdür ve m.10/8 yasağına tabidir.
“Katkılarıyla” ibaresi kullanılabilir mi?
Bu ibare program desteklemesini gösteriyorsa dinî tören bakımından m.12/4’e aykırıdır.
Dinî programın stüdyosunda marka ürünü görünürse ne olur?
Ticari anlaşma ve tanıtım amacıyla ürün yerleştirme yapılmışsa m.13/4 yasağı gündeme gelir. Doğal görüntünün hukuki niteliği somut olaya göre incelenir.
İnternet canlı yayınlarında kural otomatik uygulanır mı?
Her bireysel sosyal medya yayını otomatik 6112 kapsamına girmez; yayın hizmeti ve medya hizmet sağlayıcı sıfatı m.29/A çerçevesinde belirlenmelidir.
İhlal nasıl kanıtlanır?
6112 m.25 uyarınca saklanan yayın kaydı, reklamın tören içine girip girmediğini ve süresini gösterir.
RTÜK cezasına dava süresi kaç gün?
m.32/9 uyarınca tebliğden itibaren 15 gündür.
Dava açınca RTÜK kararı kendiliğinden durur mu?
Hayır. m.32/9, iptal davasının kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmayacağını düzenler.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu rehber 15 Eylül 2026 itibarıyla 6112 sayılı Kanun m.9, m.10/8, m.12/4, m.13/4, m.25 ve m.32 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Dinî tören ve dinî program kavramları, ilgili ticari iletişim türüne göre ayrı maddeler üzerinden değerlendirilmiştir.
İnceleyen: Av. Halil Bakırcı — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
- 6112 sayılı Kanun — m.10, m.12, m.13, m.25 ve m.32.
- RTÜK resmî sitesi.
- TV Reklamı Programdan Nasıl Ayrılır?.
- Televizyon Yayın Kaydı RTÜK’ten Nasıl Alınır?.
Son güncelleme: 15 Eylül 2026. (E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
