Çocuk ve Genç İşçi Çalıştırma Şartları: Yaş, Süre ve Yasak İşler | İş Kanunu m.71 | 2026

İş Hukuku · Güncel kontrol: 15 Eylül 2026

Kısa ve net cevap

4857 sayılı İş Kanunu m.71’e göre 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır. Ancak 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar, bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir. 14 yaşını doldurmamış çocuklar ise sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde, yazılı sözleşme yapılması ve her faaliyet için ayrı izin alınması şartıyla çalıştırılabilir. Zorunlu ilköğretimi tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen 14–15 yaş grubundaki çocuklar günde en fazla 7, haftada 35 saat; 15 yaşını tamamlamış çocuklar günde en fazla 8, haftada 40 saat çalışabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süresi, eğitim saatleri dışında en fazla günde 2 ve haftada 10 saattir. Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılabileceği işler, yasak işler, dinlenme, yıllık izin ve işverenin veli/vasiyle yazılı sözleşme yükümlülüğü ayrıca Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiştir.

Çocuk ve Genç İşçiler Kaç Yaşında Çalışabilir?

İş Kanunu m.71’in temel kuralı, 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılmasının yasak olmasıdır. Kanun bu yasağa iki sınırlı istisna getirir. Birincisi, 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocukların hafif işlerde çalıştırılabilmesidir. İkincisi ise 14 yaşını doldurmamış çocukların sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde özel izin ve yazılı sözleşmeyle çalıştırılabilmesidir.

“Çocuk işçi” ve “genç işçi” kavramları Yönetmelikte yaşa göre ayrılır. Genç işçi, 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış kişidir. Çocuk işçi ise 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış kişidir. Bu ayrım, hangi işlerin yapılabileceği ve çalışma süreleri bakımından sonuç doğurur.

18 yaşından küçük çalışanlar için “velisi izin verdi” ifadesi tek başına yeterli değildir. İşin Yönetmelikte izin verilen işlerden olması, çalışma sürelerine uyulması, eğitim hakkının korunması ve İSG tedbirlerinin alınması gerekir. Çocuk emeği bakımından kanuni sınırlar sözleşmeyle genişletilemez.

14 Yaşını Doldurmamış Çocuk Çalıştırılabilir mi?

İş Kanunu m.71’e göre 14 yaşını doldurmamış çocuklar kural olarak iş sözleşmesi kapsamında çalıştırılamaz. Ancak bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okula devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalıştırılmaları mümkündür.

Bu istisnanın iki açık şartı vardır: Yazılı sözleşme yapılması ve her bir faaliyet için ayrı izin alınması. Bir defa alınan genel izinle çocuğun belirsiz süre boyunca reklam, dizi, film veya kültür faaliyetlerinde çalıştırılması kanunun açık sistemine uymaz.

İzin sürecinde faaliyet süresi, çalışma ortamı, çocuğun eğitim ve dinlenme hakkı ve faaliyetin gelişimine etkisi değerlendirilmelidir. Çocuğun menfaati ve güvenliği, yapım veya reklam programının ticari ihtiyacından önce gelir.

14–15 Yaş Arasında Hangi İşler Yapılabilir?

14 yaşını doldurmuş, zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve 15 yaşını doldurmamış çocuklar yalnız “hafif iş” niteliğindeki işlerde çalıştırılabilir. Hafif iş, yapısı ve niteliği itibarıyla çocuğun gelişimine veya sağlığına zararlı olmayan ve okula devamına, mesleki eğitimine veya yetkili makamca onaylanmış eğitim programından yararlanmasına engel olmayan iştir.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin ekleri, çocuk işçilerin ve genç işçilerin çalıştırılabilecekleri işleri gruplar hâlinde sayar. İşveren “basit görünüyor” diye listede ve yaş grubunda izin verilmeyen bir işe çocuk işçi veremez.

İşin fiziksel ağırlığı kadar çalışma ortamındaki kimyasal, biyolojik, psikososyal ve makine kaynaklı riskler de önemlidir. Çocuğun gece çalıştırılması, ağır ve tehlikeli işlerde görevlendirilmesi veya yaşına uygun olmayan yük taşıması kanuni koruma amacıyla bağdaşmaz.

Çocuk ve Genç İşçilerin Günlük ve Haftalık Çalışma Süresi

Zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen 14 yaşını doldurmuş çocukların çalışma süreleri günde en fazla 7 saat ve haftada 35 saat olabilir. On beş yaşını tamamlamış çocuklarda bu süre günde 8 saat ve haftada 40 saate kadar artırılabilir.

14 yaşını doldurmamış olup sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde izinle çalışan çocuklar için Yönetmelik ve ilgili izin sistemi özel süre sınırları getirir. Bakanlığın çocuk ve genç işçilere ilişkin rehberinde bu grup için günde beş ve haftada otuz saati aşmama kuralı açıklanmaktadır; eğitim dönemi bakımından daha dar sınırlar ayrıca uygulanır.

Bu süreler üst sınırdır. İşveren işçinin onayı veya velinin muvafakatiyle sınırları aşamaz. Çalışma süresi hesabında İş Kanunu m.66’ya göre çalışma süresinden sayılan hâller ile Yönetmelikte çocuk ve genç işçiler için ayrıca çalışma süresinden sayılan eğitim ve toplantı süreleri dikkate alınır.

Okula Devam Eden Çocuk Kaç Saat Çalışabilir?

Okul öncesi ve okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatlerinin dışında olmak üzere en fazla günde 2 saat ve haftada 10 saat olabilir. Bu sınır açık ve emredicidir.

İşveren çalışma vardiyasını okul saatleriyle çakıştıramaz. Çocuğun işe yetişmesi için dersten erken çıkması, sınav veya ders takibini aksatması ya da düzenli devamsızlık yapması kanunun eğitim hakkını koruyan hükmüne aykırıdır.

Okulun kapalı olduğu dönemde çalışma süreleri ilgili yaş grubunun kanuni üst sınırını aşamaz. Yaz tatilinde okul olmadığı gerekçesiyle 18 yaş altındaki işçinin yetişkin işçi gibi sınırsız süre çalıştırılması mümkün değildir.

Ara Dinlenmesi ve Günlük Dinlenme Süresi

Yönetmeliğe göre çocuk ve genç işçilerin günlük çalışma süreleri 24 saatlik zaman diliminde kesintisiz 14 saat dinlenme süresi dikkate alınarak uygulanır. Böylece bir vardiyanın bitimiyle sonraki çalışma arasındaki dinlenme yetişkin işçilere göre daha koruyucu düzeyde tutulur.

İki saatten fazla ve dört saatten az süren işlerde 30 dakika; dört saatten yedi buçuk saate kadar olan işlerde ise çalışma süresinin ortasında bir saat ara dinlenmesi verilmesi zorunludur. Ara dinlenmesi fiilen kullandırılmalı, kâğıt üzerinde gösterilmekle yetinilmemelidir.

Hafta tatili bakımından da çocuk ve genç işçilere kesintisiz dinlenme sağlanır. İşveren vardiya düzenini hem günlük hem haftalık dinlenmeyi koruyacak biçimde planlamalıdır.

18 Yaşından Küçüklerin Çalıştırılamayacağı İşler

İş Kanunu m.71, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin yasak olduğu işleri ve yaş gruplarına göre izin verilen işleri belirleme yetkisini Yönetmeliğe bırakır. Yönetmelik ekleri; çocuk işçilerin yapabileceği hafif işler, genç işçilerin çalışabileceği işler ve 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını tamamlamamış genç işçiler için izin verilen işleri ayrı listeler.

Yer altı ve su altı işleri, tehlikeli maddelere maruziyet, ağır yük, yüksek riskli makine kullanımı ve çocuğun gelişimini olumsuz etkileyebilecek birçok iş bakımından yasak veya özel sınırlama vardır. Ayrıca İş Kanunu m.72 ve m.73, yer ve su altı işleri ile gece çalışması bakımından 18 yaş altı çalışanlara özel yasaklar içerir.

İşveren yalnız NACE koduna bakarak karar vermemelidir. İşçinin fiilen yapacağı görev ve çalışma ortamı Yönetmelik eklerindeki yasak/izin listesiyle karşılaştırılmalıdır.

Çocuk İşçiyle Sözleşme Nasıl Yapılır?

İşveren, çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisiyle yazılı iş sözleşmesi yapmak zorundadır. İş sözleşmesinde işin niteliği, çalışma saatleri, ücret, görev yeri ve diğer temel koşullar açık olmalıdır.

İşveren ayrıca çocuğun çalıştırılmasına başlamadan önce veli veya vasiye işin niteliği, riskleri ve alınan önlemler hakkında bilgi vermelidir. Çocuğun öğrenci olması hâlinde eğitim durumunu gösteren belgenin özlük dosyasında bulunması ve çalışma programının okul düzeniyle uyumlu olması gerekir.

Çocuk işçinin yazılı sözleşmesinde kanuna aykırı şekilde daha uzun çalışma süresi öngörülmesi geçerli olmaz. Veli veya vasinin onayı, emredici yaş ve süre sınırlarını bertaraf etmez.

Çocuk ve Genç İşçilerin Yıllık İzni Kaç Gündür?

İş Kanunu m.53’e göre 18 ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz. Yönetmelik çocuk ve genç işçilerin yıllık ücretli izinlerinin kesintisiz kullandırılmasını esas alır; işçinin yararı ve eğitim düzeni gözetilerek izin bölünebilir.

Yıllık izin hakkına hak kazanmak için genel olarak aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma şartı uygulanır. 18 yaş altı işçiler bakımından yaş nedeniyle asgari izin süresi 20 gündür; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin verilebilir.

Okula veya eğitime devam eden çocuk ve genç işçilere yıllık izin, kural olarak okulların tatil olduğu veya kursa/eğitim programına devam edilmediği dönemlerde kullandırılmalıdır. Eğitim hakkıyla çelişen izin planı yapılmamalıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Bakımından Özel Koruma

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu risk değerlendirmesinde genç çalışanlar gibi özel politika gerektiren grupların dikkate alınmasını zorunlu kılar. Çocuk ve genç işçilerin deneyimsizlikleri, risk algıları ve gelişim durumları işverenin önlem düzeyini artırır.

İşe başlamadan önce işin niteliğine uygun sağlık değerlendirmesi yapılmalı; periyodik sağlık gözetimi mevzuata göre sürdürülmelidir. İSG eğitimi yaşa ve deneyime uygun, anlaşılabilir biçimde verilmelidir.

Koruyucu donanım verilmesi, yetişkin için uygun olan bir çalışma ortamını otomatik olarak çocuk için de güvenli hâle getirmez. İşin yaş grubuna göre Yönetmelikte izin verilen işlerden olması temel şarttır.

Çocuk İşçinin Ücreti ve Sigortası

Çocuk veya genç işçinin iş sözleşmesiyle çalışması, sigorta ve ücret hakkını ortadan kaldırmaz. İşveren SGK bildirimini mevzuata uygun yapmak ve en az yasal ücret düzenine uymak zorundadır. Çalışanın yaşı “sigortasız çalıştırma” gerekçesi olamaz.

Ücretin yaşa dayalı keyfî biçimde azaltılması da mümkün değildir. Asgari ücret uygulaması ve eşit davranma ilkesi çerçevesinde işçinin fiilî işi, çalışma süresi ve mevzuattaki ücret kuralları uygulanır.

Sigortasız çalışma veya eksik prim bildirimi tespit edilirse sigortasız çalıştırılan işçinin hakları ve eksik SGK primi bakımından idari ve yargısal yollar gündeme gelebilir.

Kanuna Aykırı Çocuk İşçi Çalıştırmanın Sonucu

İş Kanunu’nun yaş, çalışma süresi ve yasak iş hükümlerine aykırılık idari para cezasına tabidir. Ayrıca sigortasız çalışma, İSG yükümlülüğü ihlali veya iş kazası gerçekleşmesi hâlinde ayrı idari, hukuki ve ceza sorumlulukları doğabilir.

Çocuğun yasak işte çalıştırılması sonucu zarar meydana gelirse işverenin “veli izin verdi” savunması kanuni yükümlülüğü kaldırmaz. İşveren, emredici yaş ve iş güvenliği kurallarına bizzat uymak zorundadır.

İş müfettişleri çalışma süreleri, yaş belgeleri, sözleşmeler, okul belgeleri, SGK kayıtları ve işin fiilî niteliğini inceleyebilir. Çocuk ve genç işçi istihdamı yalnız bordro kaydı değil, fiilî çalışma koşulları üzerinden denetlenir.

İşveren İçin Kontrol Listesi

1. Çalışanın yaşını resmi kimlik belgesiyle doğrulayın.
2. Zorunlu ilköğretim ve okul durumunu belgeleyin.
3. Yapılacak işin ilgili yaş grubuna Yönetmelikçe izin verilen iş olup olmadığını kontrol edin.
4. Veli veya vasiyle yazılı sözleşme yapın.
5. Okula devam eden çocuk için günde 2, haftada 10 saat sınırını aşmayın.
6. Yaş grubuna göre 7/35 veya 8/40 saatlik üst sınırları uygulayın.
7. Ara dinlenmesi ve kesintisiz 14 saatlik günlük dinlenme kuralını sağlayın.
8. İSG risk değerlendirmesinde genç çalışanı özel grup olarak ele alın.
9. SGK ve ücret kayıtlarını eksiksiz tutun.
10. 18 yaş altındaki işçiye yıllık izin bakımından en az 20 günlük korumayı uygulayın.

Sık Sorulan Sorular

1. 14 yaşındaki çocuk çalışabilir mi?

14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamışsa yalnız gelişimine ve eğitimine engel olmayan hafif işlerde çalışabilir.

2. 14 yaşından küçük çocuk çalışabilir mi?

Yalnız sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme ve her faaliyet için ayrı izin şartıyla çalıştırılabilir.

3. 15 yaşını doldurmamış çocuk kaç saat çalışabilir?

Örgün eğitime devam etmeyen, şartları sağlayan çocuk için günde en çok 7 ve haftada 35 saat sınırı vardır.

4. 15 yaşını tamamlayan genç kaç saat çalışabilir?

Kanun, günde 8 ve haftada 40 saate kadar çalışmaya izin verir; yasak iş ve dinlenme kuralları devam eder.

5. Okula giden çocuk kaç saat çalışabilir?

Eğitim döneminde, eğitim saatleri dışında en fazla günde 2 ve haftada 10 saat çalışabilir.

6. Veli izin verirse çocuk gece çalışabilir mi?

Hayır. Veli onayı, kanundaki yaşa bağlı gece çalışması ve yasak iş kurallarını ortadan kaldırmaz.

7. Çocuk işçinin sigortası yapılır mı?

Evet. İş sözleşmesiyle çalışan çocuk veya genç işçi için sosyal güvenlik bildirimleri mevzuata göre yapılmalıdır.

8. Çocuk işçi yıllık izin kullanır mı?

Evet. 18 ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin 20 günden az olamaz.

9. Çocuk işçiye fazla mesai yaptırılabilir mi?

Çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri kanunda ve Yönetmelikte özel üst sınırlarla belirlenmiştir; bu sınırlar fazla çalışma adıyla aşılamaz.

10. Yasak işte çocuk çalıştırmanın cezası var mı?

Evet. İş Kanunu’nun yaş ve çalışma hükümlerine aykırılık idari para cezası doğurur; ayrıca somut olayda SGK, İSG, tazminat ve ceza sorumluluğu gündeme gelebilir.

İlgili Hukuk Rehberleri

• İş Hukuku yazıları
• Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu – İş Kanunu m.30
• Sigortasız çalıştırılan işçi ne yapmalı?
• SGK primi eksik yatırılırsa ne yapılır?

Resmî Kaynaklar ve Mevzuat

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu m.71–73
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – Çocuk ve Genç İşçilere Özel Çalışma Koşulları
• Çalışma Genel Müdürlüğü – Yönetmelikler
• Sosyal Güvenlik Kurumu

Somut istihdamda çocuğun yaşı, zorunlu eğitim durumu, yaptığı işin Yönetmelik eklerindeki yeri, okul programı ve işyeri riskleri birlikte incelenmelidir.