Ayıp İlk 6 Ayda Ortaya Çıkarsa İspat Kime Ait? 6502 m.10 Altı Aylık Karine
Kısa ve net cevap: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.10’a göre tüketiciye teslim edilen malda ayıp teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkarsa, bu ayıbın teslim tarihinde mevcut olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Ancak bu karine malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. İlk altı aylık karine, tüketicinin bütün davalarda hiçbir delil sunmayacağı anlamına gelmez; uyuşmazlığın mal, teslim, ayıp ve taraf sıfatı unsurları yine somutlaştırılmalıdır.
6502 sayılı Kanun m.10 ne düzenler?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 10. maddesi, ayıplı mal uyuşmazlıklarında ispat yükünü tüketici lehine kolaylaştıran özel bir düzenlemedir. Malda teslimden sonraki ilk altı ay içinde bir ayıp ortaya çıkarsa kanun, bu ayıbın teslim tarihinde mevcut olduğunu kabul eder. Satıcı bunun tersini, yani malın teslim anında ayıplı olmadığını ispatlamak zorundadır.
Resmî ve güncel kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi – 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun üzerinden ulaşılabilir. M.10 tek başına ayıplı malın bütün sonuçlarını düzenlemez; ayıplı malın tanımı m.8, sözleşmeye aykırılık m.9, tüketicinin seçimlik hakları m.11 ve zamanaşımı m.12 ile birlikte değerlendirilir.
Altı aylık ispat karinesi nasıl işler?
Karinenin başlangıç noktası malın tüketiciye teslim tarihidir. Teslimden itibaren altı ay içinde ayıp ortaya çıkarsa kanun, ayıbın teslim anında da var olduğunu varsayar. Tüketicinin ayrıca teknik olarak “bu arıza kesin olarak teslim anında vardı” sonucunu baştan ispatlaması beklenmez. Satıcı, malın teslim anında ayıpsız olduğunu ve sonradan tüketiciden veya başka bir dış etkenden kaynaklanan nedenle bozulduğunu ispatlamak durumunda kalır.
Örneğin yeni alınmış bir elektronik cihaz üç ay sonra normal kullanım altında kendiliğinden kapanmaya başlıyorsa, ayıbın ilk altı ay içinde ortaya çıkması m.10 karinesini gündeme getirir. Satıcı yalnız “teslimde çalışıyordu” diyerek karineyi ortadan kaldıramaz; arızanın teslimden sonra tüketici kullanımından doğduğunu ileri sürüyorsa bunu teknik ve somut delille göstermelidir.
Benzer biçimde mobilyanın kısa sürede üretim kaynaklı biçimde açılması, ev aletinde fabrika kaynaklı parça arızası veya yeni alınmış araçta teslimden kısa süre sonra üretim kusurunun belirginleşmesi m.10 çerçevesinde incelenebilir. Her olayda malın niteliği ve ayıbın türü ayrıca değerlendirilir.
Altı ay geçince tüketici hakkını kaybeder mi?
Hayır. Altı aylık süre, ayıplı mala ilişkin bütün hakların sona erdiği bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı değildir. M.10’daki altı ay, ispat yüküne ilişkin özel karinenin süresidir. Ayıplı maldan sorumluluğun zamanaşımı ise kural olarak TKHK m.12’de ayrıca düzenlenmiştir.
M.12’ye göre kanunda veya sözleşmede daha uzun süre belirlenmedikçe ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. İkinci el satışlar ve ağır kusur/hileyle gizleme hâlleri için aynı maddede özel kurallar bulunur.
Dolayısıyla “altı ay geçti, artık tüketici hiçbir hak ileri süremez” ifadesi hukuken yanlıştır. Altı ay geçtikten sonra yalnız m.10’daki tüketici lehine teslim anı karinesinin uygulanması sona erer; ayıbın ve teslim anındaki varlığının ispatı genel delil kurallarına göre farklılaşır.
Satıcı neyi ispatlamak zorundadır?
İlk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpta satıcı, malın teslim anında ayıplı olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Bu ispatın somut olması gerekir. Servis raporları, teslim öncesi test kayıtları, kullanıcı hatasını açık biçimde ortaya koyan teknik inceleme, darbe veya sıvı teması kaydı ve benzeri deliller kullanılabilir.
Satıcının yalnız standart formdaki “kullanıcı hatası” ibaresine dayanması her uyuşmazlıkta yeterli değildir. Teknik raporun hangi incelemeye dayandığı, arızanın hangi kullanım davranışıyla oluştuğu, ürünün servis geçmişi ve teslimden ne kadar süre sonra sorunun çıktığı birlikte değerlendirilir. Tüketici de ürünü hangi koşullarda kullandığını ve arızayı ne zaman fark ettiğini belgelerle desteklemelidir.
Satıcının ispat yükünün bulunması, tüketicinin malı satıcıdan aldığını, teslim tarihini veya ayıbın gerçekten ortaya çıktığını göstermesine gerek olmadığı anlamına gelmez. Fatura, sipariş kaydı, teslim belgesi, servis başvurusu ve fotoğraf/video gibi kayıtlar tüketicinin uyuşmazlığı somutlaştırmasını sağlar.
Altı aylık karine hangi durumda uygulanmaz?
TKHK m.10 açıkça, ilk altı aylık teslim anı karinesinin malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmaması hâlinde uygulanmayacağını düzenler. Bu istisna, her malın aynı kullanım ve dayanıklılık yapısına sahip olmadığını kabul eder.
Örneğin niteliği gereği kısa sürede tüketilen veya kullanım şekline son derece duyarlı bir maldaki belirli bozulma, teslim anında mevcut ayıp karinesiyle bağdaşmayabilir. Aynı şekilde açık bir dış darbe, yanlış montaj, tüketicinin talimata aykırı müdahalesi veya sonradan meydana gelen kazayla açıkça bağlantılı hasar bakımından teslim anı karinesi uygulanmayabilir.
Ancak istisna genişletilerek m.10’un tüketici lehine koruması etkisiz hâle getirilemez. “Elektronik ürünlerde kullanıcı hatası olabilir” gibi soyut açıklama yeterli değildir. Ayıbın niteliğinin neden teslim anı karinesiyle bağdaşmadığı somutlaştırılmalıdır.
Ayıp ilk günden belli olmak zorunda mı?
Hayır. M.10’un varlık nedeni, bazı ayıpların teslim anında mevcut olmakla birlikte hemen görünmemesidir. Gizli üretim kusuru, malzeme hatası veya kısa süreli kullanımdan sonra ortaya çıkan fonksiyon bozukluğu teslim anında gözle fark edilmeyebilir. Kanun, ilk altı ay içinde ortaya çıkan bu tür sorunlarda tüketicinin teknik başlangıç ispatını kolaylaştırır.
Bu nedenle malın mağazada veya teslim sırasında çalışmış olması, ilk altı ay karinesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Satıcı, arızanın teslim sonrası nedenden doğduğunu ileri sürüyorsa ispat yükü m.10’a göre kendisindedir.
Tüketici ayıbı satın alırken biliyorsa ne olur?
TKHK m.10’un ikinci fıkrası, tüketicinin sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde bu husus bakımından sözleşmeye aykırılık bulunmayacağını düzenler. Tüketicinin açıkça bildiği ve buna göre satın aldığı kusur sonradan “gizli ayıp” gibi ileri sürülemez.
Örneğin teşhir ürünü olduğu ve yüzeyindeki çizik açıkça gösterildiği için indirimli satılan bir malda, tüketici sonradan yalnız o açık çizik nedeniyle ayıplı mal hakkı kullanamaz. Ancak bilinen çizikten bağımsız başka bir gizli ayıp ortaya çıkarsa o yeni ayıp bakımından tüketicinin hakları ayrıca değerlendirilir.
Satıcı açısından ayıbın tüketiciye açıkça bildirildiğini ispatlayacak fatura açıklaması, satış belgesi veya ayrı bilgilendirme kaydı önemlidir. Sözlü “söylemiştik” iddiası uyuşmazlıkta ispat güçlüğü yaratabilir.
Ayıplı mal satılırken etiket zorunlu mudur?
TKHK m.10/3, satışa sunulacak ayıplı malın üzerine veya ambalajına tüketicinin kolayca okuyabileceği şekilde ayıbı açıklayan etiket konulmasını öngörür. Bu etiketin tüketiciye verilmesi veya ayıba ilişkin açıklayıcı bilginin fatura, fiş ya da satış belgesinde açıkça gösterilmesi gerekir.
Bu düzenlemenin amacı, tüketicinin neyi ve hangi kusurla satın aldığını bilmesini sağlamaktır. “Outlet”, “teşhir” veya “defolu” gibi tek sözcüklü genel ifadeler her somut ayıbı yeterince açıklamayabilir. Ayıbın niteliği tüketicinin karar verebileceği açıklıkta belirtilmelidir.
Teknik düzenlemesine uygun olmayan ürünler ise m.10/3 uyarınca hiçbir şekilde piyasaya arz edilemez. Güvenlik veya zorunlu teknik düzenleme ihlali olan ürün, yalnız “ayıplı” etiketi yapıştırılarak satışa çıkarılamaz.
İlk altı ay karinesi tüketicinin hangi haklarını etkiler?
Ayıbın varlığı ve teslim anında mevcut olduğu belirlendikten sonra TKHK m.11’deki seçimlik haklar gündeme gelir. Tüketici sözleşmeden dönerek malı iade etmeyi; malı elinde tutarak ayıp oranında bedel indirimi istemeyi; aşırı masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım talep etmeyi veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişimi seçebilir.
Satıcı, tüketicinin kanuna uygun seçimini yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim hakları kanundaki koşullarla üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. M.10’daki ispat karinesi bu seçimlik hakların öncesindeki “ayıp teslimde var mıydı?” tartışmasını tüketici lehine düzenler.
Ayıplı araçta seçimlik hakların uygulaması için sitemizdeki ayıplı araçta iade ve bedel indirimi rehberi incelenebilir. Tüketici hukuku içeriklerinin tamamına Tüketici Hukuku kategorisinden ulaşılabilir.
Ayıplı malda satıcı “servise gönder” diyebilir mi?
Tüketici TKHK m.11’deki seçimlik haklarından birini kanuni koşullarla kullanır. Satıcı, tüketicinin seçimini sırf kendi iç prosedürü nedeniyle ortadan kaldıramaz. Bununla birlikte ayıbın varlığının teknik olarak belirlenmesi için servis incelemesi delil niteliğinde olabilir. Servis incelemesi ile tüketicinin seçimlik hakkı birbirine karıştırılmamalıdır.
Özellikle ilk altı ayda servis raporu satıcının m.10’daki ispat yükünü yerine getirmeye yönelik olabilir. Rapor yalnız sonuç cümlesi değil, teknik bulgu ve gerekçe içermelidir. Tüketici rapora katılmıyorsa hakem heyeti veya mahkeme sürecinde bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir.
Tüketici hangi belgeleri saklamalıdır?
Fatura veya e-arşiv fatura, sipariş kaydı, teslim belgesi, garanti belgesi, servis fişleri, satıcıyla yazışmalar, ayıbın ilk fark edildiği tarihe ait fotoğraf veya video, ürünün seri numarası ve ödeme belgesi saklanmalıdır. İnternet alışverişlerinde ürün ilanı ve vaat edilen özelliklerin ekran görüntüsü de önemlidir.
Ayıp ilk altı ay içinde ortaya çıktıysa ilk servis başvurusunun tarihini gösteren belge özellikle değerlidir. Tüketici sorunu aylarca bekletip sonra bildirmek yerine ortaya çıktığında yazılı biçimde satıcıya yöneltmelidir. Bu kayıt hem zaman çizelgesini hem ayıbın niteliğini netleştirir.
Başvuru merci uyuşmazlığın niteliği ve değerine göre Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi olabilir. Güncel parasal sınırlar yıllık olarak değiştiği için başvuru tarihinde Ticaret Bakanlığı’nın resmî duyurusu kontrol edilmelidir. Resmî tüketici bilgilendirmelerine Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü üzerinden ulaşılabilir.
İkinci el üründe ilk altı ay karinesi uygulanır mı?
İkinci el malın tüketici işlemi kapsamında bir satıcıdan alınması hâlinde TKHK hükümleri uygulanabilir. Ancak ikinci el malın yaşı, kullanım geçmişi, tüketicinin bildiği kusurlar ve malın doğal yıpranması, ayıbın niteliği ile m.10 karinesinin somut olayda değerlendirilmesinde önem taşır.
Özel kişiler arasındaki satışta ise işlem tüketici işlemi olmayabilir ve 6502 yerine Türk Borçlar Kanunu’nun ayıba karşı tekeffül hükümleri uygulanır. Bu nedenle özellikle ikinci el araç satışında satıcının tacir/mesleki satıcı mı yoksa özel kişi mi olduğu baştan belirlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Ürün ilk 6 ayda bozulursa kim ispatlar?
Ayıp ilk altı ayda ortaya çıkarsa teslim anında var olduğu kabul edilir; malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir.
6 ay geçince tüketici hakkı biter mi?
Hayır. Altı ay yalnız ispat karinesine ilişkindir. Zamanaşımı TKHK m.12’ye göre ayrıca belirlenir.
Satıcı “kullanıcı hatası” derse karine biter mi?
Hayır. İlk altı ayda satıcı kullanıcı hatası iddiasını teknik ve somut delille ispatlamalıdır.
Mal teslimde çalışıyorsa m.10 uygulanmaz mı?
Uygulanabilir. Bazı gizli ayıplar teslimde mevcut olduğu hâlde kısa kullanım sonrasında ortaya çıkar.
Ayıbı satın alırken biliyorsam iade isteyebilir miyim?
Tüketicinin bildiği veya bilmesinin beklendiği açık ayıp bakımından sözleşmeye aykırılık oluşmaz; başka gizli ayıplara ilişkin haklar saklıdır.
Defolu ürün satılabilir mi?
Ayıbın açık biçimde etiket veya satış belgesiyle bildirilmesi gerekir. Teknik düzenlemesine uygun olmayan ürünler ise piyasaya arz edilemez.
İlk altı ayda bilirkişi gerekir mi?
Her uyuşmazlıkta zorunlu değildir; ancak ayıbın teknik niteliği tartışmalıysa hakem heyeti veya mahkeme bilirkişi incelemesi yapabilir.
Ayıplı malda hangi haklar vardır?
TKHK m.11 uyarınca sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim hakları bulunur.
İkinci el malda m.10 uygulanabilir mi?
Satış tüketici işlemi niteliğindeyse uygulanabilir; malın yaşı ve doğal yıpranması karinenin niteliği bakımından dikkate alınır.
Özel kişiden alınan ayıplı araçta 6502 uygulanır mı?
Satıcı ticari veya mesleki amaçla hareket etmeyen özel kişi ise işlem tüketici işlemi olmayabilir; Türk Borçlar Kanunu hükümleri değerlendirilir.
Sonuç
6502 sayılı Kanun m.10, teslimden sonraki ilk altı ayda ortaya çıkan ayıp bakımından tüketici lehine açık bir ispat karinesi getirir: ayıp teslim anında var sayılır ve aksini satıcı ispatlar. Altı aylık süre hakların sona erdiği süre değildir; yalnız ispat düzenine ilişkindir. Ayıbın veya malın niteliğiyle bağdaşmayan hâllerde karine uygulanmaz. Tüketici teslim, ayıp ve başvuru tarihlerini belgelemeli; satıcı ise “kullanıcı hatası” gibi savunmalarını somut teknik delille desteklemelidir.
Av. Halil BAKIRCI — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. İçerik 15 Eylül 2026 tarihindeki yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
