2026 Özel Sağlık Sigortası ve BES SGK Prim İstisnası: Aylık 9.909 TL | 5510 m.80

Sosyal Güvenlik Hukuku · Güncel kontrol: 15 Eylül 2026

Kısa ve net cevap

5510 sayılı Kanun m.80 ve SGK’nın 2026 resmî prime esas kazanç açıklamasına göre, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların aylık toplamı, 2026 brüt asgari ücretinin %30’u olan 9.909 TL’yi aşmadığı sürece prime esas kazanca dahil edilmez. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan hesap 33.030 x %30 = 9.909 TLdir. Özel sağlık sigortası ve BES ödemelerinin toplamı 9.909 TL’yi aşarsa aşan bölüm prime esas kazanca eklenir. Bu istisna işveren tarafından sigortalı adına yapılan katkılara ilişkindir; çalışanın kendi ücretinden kesilerek yaptığı ödeme ile işverenin ek yan hak olarak ödediği tutar hukuken aynı değildir. SGK istisnası gelir vergisi yönünden uygulanabilecek indirim ve istisnalarla da karıştırılmamalıdır.

5510 m.80 Özel Sağlık Sigortası ve BES İçin Ne Düzenler?

5510 sayılı Kanun m.80, 4/1-a sigortalılarının prime esas kazancını belirleyen temel hükümdür. Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemeler kural olarak SGK primine tabidir. Ancak Kanun, sosyal politika amacıyla bazı ödemeleri belirli sınırlar içinde prime esas kazancın dışında bırakır.

İşverenin çalışanı adına özel sağlık sigortası primi veya bireysel emeklilik sistemi katkı payı ödemesi bu sınırlı istisnalardan biridir. İstisna, işverence sigortalı adına yapılan bu iki ödeme türünün aylık toplamının asgari ücretin %30’unu aşmayan kısmına uygulanır.

Bu düzenleme “işverenin yaptığı bütün özel sigorta ödemeleri primsizdir” anlamına gelmez. Ödemenin gerçekten özel sağlık sigortası veya bireysel emeklilik sistemi kapsamında bulunması, sigortalı adına ödenmesi ve aylık toplam sınır içinde kalması gerekir.

Hayat sigortası, ferdi kaza sigortası veya başka sigorta ürünleri sırf “sigorta primi” adı taşıdığı için aynı istisnaya otomatik girmez. Kanunun istisna ettiği ödeme türü açıkça belirlenmiştir.

2026’da 9.909 TL İstisna Nasıl Hesaplanır?

SGK’nın 2026 Prime Esas Kazanç Miktarları tablosuna göre aylık brüt asgari ücret 33.030 TL’dir. Özel sağlık sigortası ve BES için istisna oranı %30’dur.

Hesap: 33.030 TL x %30 = 9.909 TL.

Bu 9.909 TL aylık azami SGK prim istisnasıdır. İşveren çalışanı adına toplam 4.000 TL özel sağlık sigortası ve BES ödemesi yapıyorsa gerçek ödeme 4.000 TL olduğundan istisna da 4.000 TL ile sınırlıdır. İşveren 15.000 TL ödeme yapıyorsa 9.909 TL istisna edilir ve 5.091 TL prime tabi kazanca eklenir.

İstisna sınırı 2026 brüt asgari ücrete bağlı olduğu için her yıl aynı tutar uygulanmaz. Bordro sisteminin 2025 rakamını 2026’ya taşıması eksik veya fazla prim hesabına yol açabilir.

Özel Sağlık Sigortası ve BES Ayrı Ayrı 9.909 TL mi?

Hayır. SGK’nın açıklaması işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların aylık toplamını esas alır. Dolayısıyla özel sağlık için ayrı 9.909 TL ve BES için ayrı 9.909 TL olmak üzere toplam 19.818 TL istisna uygulanmaz.

Örneğin işveren özel sağlık sigortasına 6.000 TL, BES’e 5.000 TL ödüyorsa toplam yan hak ödemesi 11.000 TL’dir. 9.909 TL istisna edilir; 1.091 TL prime tabi kazanca eklenir.

Özel sağlık 3.000 TL ve BES 4.000 TL ise toplam 7.000 TL sınırın altında kaldığından gerçek ödemenin tamamı, şartlar sağlandığında PEK dışında tutulur.

Bir ödeme kullanılmayan limitin “devredilmesi” esasına dayanmaz. Örneğin bir ay yalnız 2.000 TL ödeme yapılmışsa kalan 7.909 TL bir sonraki ayda 17.818 TL istisna hakkı oluşturmaz. Sınır aylık uygulanır.

İşveren Tarafından Ödenme Şartı Neden Önemli?

Kanun ve SGK uygulaması, işverenler tarafından sigortalılar için yapılan özel sağlık sigortası ve BES ödemelerini istisna eder. Bu nedenle ödemenin finansman kaynağı ve bordroda nasıl kurulduğu önemlidir.

İşveren çalışanın normal brüt ücretine ek olarak aylık 3.000 TL BES katkısı ödüyorsa bu, işveren tarafından sağlanan yan hak niteliğindedir ve m.80’deki koşullarla değerlendirilir.

Buna karşılık çalışanın kendi ücretinden 3.000 TL kesilip BES hesabına aktarılması, işverenin çalışana ilave bir katkısı değildir. Ücret önceden hak edilmiş ve bu ücret üzerinden çalışan kendi tasarrufuyla BES ödemesi yapıyorsa, yalnız ödeme kanalının işveren bordrosu olması ücretin SGK niteliğini ortadan kaldırmaz.

Yan hakkın “işveren katkısı” olup olmadığı iş sözleşmesi, bordro, poliçe ve banka/şirket ödeme kayıtlarından anlaşılabilir olmalıdır. Gerçekte ücretin bir bölümünü BES adı altında bordro dışına çıkarmak sosyal güvenlik mevzuatına aykırıdır.

Çalışanın Kendi BES veya Sağlık Primi SGK Matrahını Düşürür mü?

Çalışanın kendi adına özel sağlık sigortası yaptırması veya BES’e katılması ve prim/katkı payını kendi gelirinden ödemesi, işveren bordrosundaki prime esas kazancı otomatik düşürmez. 5510 m.80’deki istisna işveren tarafından sigortalı adına yapılan ödeme yapısına yöneliktir.

Çalışanın bireysel sigorta ödemelerinin gelir vergisi matrahında indirim veya başka vergi etkisi bulunup bulunmadığı ise Gelir Vergisi Kanununa göre ayrı değerlendirilir. Vergi avantajı ile SGK prim istisnası aynı kurum değildir.

İşveren, çalışanın talimatıyla ücretin bir kısmını sigorta şirketine havale ediyorsa gerçekte kimin borcunun ödendiği ve katkının işveren yan hakkı olup olmadığı belirlenmelidir. Bordroda “BES işveren katkısı” yazmak tek başına gerçek ücretin niteliğini değiştirmez.

9.909 TL Aşılırsa Prime Esas Kazanç Nasıl Hesaplanır?

İstisna sınırının aşılması ödemenin tamamını prime tabi hâle getirmez. Şartları taşıyan 9.909 TL PEK dışında kalır; yalnız aşan kısım prime esas kazanca eklenir.

Örnek: İşveren aylık özel sağlık 8.000 TL + BES 7.000 TL olmak üzere toplam 15.000 TL ödüyor. 9.909 TL istisna, 5.091 TL prime tabidir. Çalışanın o ayki ücret PEK’si 70.000 TL ise toplam PEK, diğer unsurlar yoksa 75.091 TL olur.

Çalışanın diğer prime tabi kazançlarıyla birlikte toplam tutar 2026 genel aylık PEK tavanı 297.270 TL’yi aşarsa, tavan kuralı ayrıca uygulanır. İstisna hesabı yapılmadan doğrudan tavan üzerinden sonuç çıkarmak yerine önce hangi ödeme kaleminin prime tabi olduğu belirlenmelidir.

2026 SGK PEK alt ve üst sınırı rehberimiz bu tavan sistemini ayrıntılı açıklar.

Ay İçinde İşe Giriş veya Çıkış Varsa 9.909 TL Orantılanır mı?

Özel sağlık sigortası ve BES istisnası aylık asgari ücretin %30’una bağlanmıştır. Uygulamada çalışanın ay içindeki sigortalılık ve ödeme dönemi, hak edilen yan hakkın aylık tutarı ve SGK’nın ilgili döneme ilişkin matrah hesap kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

İşverenin yıllık poliçeyi tek seferde ödemesi, sigortalı adına yapılan ödemenin bordroya hangi ay veya aylarda yansıtılacağı sorusunu doğurabilir. Poliçe dönemi ve muhasebe kaydı ile SGK prime esas kazanç döneminin uyumlu kurulması gerekir.

Ay ortasında işe giren çalışan için yıllık özel sağlık poliçesi başlatılıp tek seferde yüksek ödeme yapılması hâlinde tutarın bütünü tek ayda istisnaya sokulmamalı; ödemenin hukuki ve bordro dönemi niteliği güncel SGK uygulamasına göre belirlenmelidir.

İşverenler yüksek tutarlı yıllık poliçelerde muhasebe kaydıyla bordro matrahını aynı işlem sanmamalıdır. Giderin muhasebede kaydı ile çalışanın SGK PEK’ine hangi dönemde etki edeceği ayrı sosyal güvenlik değerlendirmesidir.

PEK Üst Sınırı ile 9.909 TL İstisna Arasındaki İlişki

2026’da genel aylık PEK üst sınırı 297.270 TL’dir. Özel sağlık ve BES istisnası ise aylık 9.909 TL’dir. Bunlar farklı hukuki işlevlere sahiptir.

9.909 TL, belirli yan hakların prime tabi olmayan bölümünü belirler. 297.270 TL ise o ay için SGK priminin hesaplanacağı toplam kazancın azami sınırıdır. Önce m.80’e göre PEK’e dahil/dahil değil ayrımı yapılır, sonra m.82’deki alt ve üst sınır uygulanır.

Örneğin çalışanın ücreti 295.000 TL ve istisna sınırını aşan BES/sağlık kısmı 5.091 TL ise prime tabi toplam 300.091 TL’ye çıkar; SGK primi 297.270 TL tavanına kadar hesaplanır.

Ücret 100.000 TL ve aşan yan hak kısmı 5.091 TL ise toplam PEK 105.091 TL olur; tavan aşılmadığından tamamı prime tabi olur.

Gelir Vergisi ile SGK İstisnası Aynı Değildir

Özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik ödemelerinin gelir vergisi bakımından farklı indirim, istisna veya devlet katkısı sonuçları olabilir. Bu kurallar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve BES mevzuatına dayanır.

SGK bakımından ise 5510 m.80’in özel prime esas kazanç hükmü uygulanır. Bir tutarın gelir vergisi matrahından indirilebilmesi, aynı tutarın SGK priminden de otomatik istisna olacağı anlamına gelmez.

Bordro programında vergi ve SGK alanlarının tek “yan hak istisnası” satırıyla yönetilmesi hataya açık olabilir. Her yükümlülük kendi kanuni dayanağı ve 2026 limitleriyle hesaplanmalıdır.

Çalışanın BES devlet katkısı hakkı da işverenin SGK istisnasından farklıdır. Devlet katkısı sistemi, işverenin 5510 m.80 kapsamında ne kadar PEK istisnası kullanacağını belirlemez.

İş Sözleşmesinde Özel Sağlık ve BES Yan Hakkı Nasıl Düzenlenmeli?

İşveren özel sağlık sigortası veya BES katkısını düzenli yan hak olarak sunuyorsa kapsam, hak kazanma tarihi, aile üyelerinin poliçeye dahil olup olmadığı, katkı tutarı ve iş sözleşmesi sona erdiğinde ne olacağı açık yazılmalıdır.

“Şirket politikasına göre özel sağlık sigortası” şeklindeki belirsiz ifade, poliçe kapsamı değiştiğinde uyuşmazlık doğurabilir. Özellikle yönetici ve nitelikli çalışan paketlerinde yan hakkın parasal değeri yüksek olabilir.

SGK istisnası bulunması işverenin yan hakkı tek taraflı kaldırma yetkisi olduğu anlamına gelmez. Yan hak sözleşme veya yerleşmiş işyeri uygulamasıyla iş şartı hâline gelmişse çalışma koşullarında esaslı değişiklik hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Poliçe çalışan dışında eş ve çocukları da kapsıyorsa, işverenin sigortalı çalışan için yaptığı ödemenin hangi bölümünün m.80 istisnasına girdiği bordro ve poliçe belgelerinden ayrıştırılmalıdır.

Poliçe İptali, İade ve İşten Ayrılma

İşveren yıllık özel sağlık sigortası primini peşin ödediğinde çalışan yıl içinde işten ayrılabilir ve sigorta şirketi kalan dönem için iade yapabilir. İade edilen tutar, daha önce bordroda uygulanan istisna ve gider kayıtları bakımından yeniden incelenmelidir.

BES işveren katkısında hak ediş/vesting şartları varsa çalışan ayrıldığında hangi tutarın çalışana ait kaldığı sözleşmeye göre belirlenebilir. SGK yönünden gerçekte yapılmış ve sonradan iade edilmiş ödemenin hangi dönemde düzeltileceği güncel Kurum uygulamasına göre yürütülmelidir.

İade tutarını görmezden gelip ilk ödeme üzerinden sürekli SGK istisnası korunması gerçek ödeme ilkesiyle bağdaşmaz. Muhasebe ve bordro ekipleri poliçe iadelerini birlikte takip etmelidir.

2026 Bordro Örnekleri

Örnek 1: İşveren özel sağlık için 4.000 TL ödüyor, BES yok. 4.000 TL’nin tamamı istisna kapsamındadır.

Örnek 2: Özel sağlık 5.000 TL + BES 4.000 TL = 9.000 TL. Toplam sınırın altında olduğu için 9.000 TL istisnadır.

Örnek 3: Özel sağlık 6.000 TL + BES 6.000 TL = 12.000 TL. 9.909 TL istisna, 2.091 TL prime tabidir.

Örnek 4: Sadece BES işveren katkısı 15.000 TL. 9.909 TL istisna, 5.091 TL prime tabidir.

Örnek 5: Çalışanın kendi ücretinden 5.000 TL BES kesiliyor, işveren ek katkı yapmıyor. Sırf işveren transferi gerçekleştirdi diye 5.000 TL işveren katkısı istisnası doğmaz.

Örnek 6: İşveren çalışan adına 3.000 TL özel sağlık ve 8.000 TL BES ödüyor. Toplam 11.000 TL’nin 1.091 TL’si prime tabidir.

Yanlış İstisna Uygulanırsa Ne Olur?

İşverenin 9.909 TL üzerindeki tutarı prime tabi kazanca eklememesi veya çalışanın kendi ücretinden yapılan BES ödemesini işveren katkısı gibi prim dışı bırakması eksik PEK bildirimi doğurabilir.

SGK denetiminde eksik prim, gecikme yükleri ve ihlalin niteliğine göre idari para cezası gündeme gelir. Bazı prim teşviklerinde doğru bildirim şartı bulunduğundan hatalı PEK destek kaybına da yol açabilir.

İşçi bakımından PEK’in eksik bildirilmesi emeklilik aylığı ve kısa vadeli sigorta ödeneklerini etkileyebilir. Yan hak istisnasının yanlış uygulanması yalnız işveren maliyet meselesi değildir.

2026 Özel Sağlık ve BES Kontrol Listesi

1. Ödemenin özel sağlık sigortası veya bireysel emeklilik sistemi kapsamında olduğunu doğrulayın.
2. Ödemeyi işverenin sigortalı adına yaptığını belgeleyin.
3. Çalışanın kendi ücretinden yapılan kesintiyi işveren katkısından ayırın.
4. Özel sağlık + BES aylık toplamını birlikte hesaplayın.
5. 2026 istisna tavanını 9.909 TL olarak uygulayın.
6. Gerçek ödeme daha düşükse yalnız gerçek ödeme kadar istisna kullanın.
7. Aşan kısmı prime esas kazanca ekleyin.
8. PEK toplamında 297.270 TL aylık genel tavanı ayrıca kontrol edin.
9. Vergi indirim ve BES devlet katkısı kurallarını SGK istisnasıyla karıştırmayın.
10. Poliçe iptali, iade ve işten ayrılışta bordro kayıtlarını güncelleyin.

Sık Sorulan Sorular

2026 özel sağlık ve BES SGK istisnası kaç TL?

Aylık toplam 9.909 TL’ye kadar, şartları varsa PEK dışında tutulur.

9.909 TL nasıl hesaplanır?

33.030 TL brüt asgari ücretin %30’udur.

Özel sağlık için 9.909 TL, BES için ayrıca 9.909 TL mi?

Hayır. İki ödeme türünün aylık toplamı için tek %30 sınırı uygulanır.

15.000 TL işveren katkısında ne kadar prime tabi?

5.091 TL prime tabidir.

Çalışanın kendi BES ödemesi PEK’i düşürür mü?

İşverenin ek katkısı olmayan, ücret içinden çalışanın kendi ödediği tutar m.80’deki işveren katkısı istisnası gibi kullanılamaz.

İstisna kullanılmayan kısmı sonraki aya devreder mi?

Hayır. Sınır aylık uygulanır.

Hayat sigortası da bu %30’a girer mi?

Kanundaki özel istisna özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik ödemelerine yöneliktir; diğer sigorta türleri ayrı değerlendirilir.

Gelir vergisi avantajı ile aynı mı?

Hayır. Vergi ve SGK hükümleri farklıdır.

PEK tavanı 297.270 TL ile nasıl ilişkilidir?

Önce 9.909 TL istisna uygulanır, kalan prime tabi kazanç toplamında m.82 tavanı kontrol edilir.

Poliçe iadesi olursa ne yapılır?

Gerçek ödeme değiştiği için bordro ve SGK matrahının düzeltme gerektirip gerektirmediği ilgili dönem bazında incelenir.

İlgili Hukuk Rehberleri

• 2026 SGK PEK alt ve üst sınırı
• 2026 aile zammı SGK istisnası
• 2026 yemek parası SGK istisnası

Resmî Kaynaklar

• SGK – 2026 Prime Esas Kazanç Miktarları
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5510 m.80 ve m.82