Süresi Geçtikten Sonra Delil Sunulabilir mi? HMK m.145
Kısa ve net cevap: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.145’e göre taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez. Bunun iki kanuni istisnası vardır: Sonradan ileri sürülen delilin yargılamayı geciktirme amacı taşımaması veya delilin süresinde ileri sürülememesinin ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmaması. Bu şartlardan biri varsa mahkeme sonradan delil gösterilmesine izin verebilir. “Yeni delil buldum” demek tek başına yeterli değildir; gecikmenin nedeni ve delilin neden daha önce sunulamadığı somutlaştırılmalıdır.
HMK m.145 ne düzenler?
Medeni yargılamada taraflar delillerini diledikleri aşamada dosyaya sunamaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, yargılamanın planlı ve makul sürede ilerlemesi için dilekçeler aşamasında tarafların dayandıkları delilleri göstermelerini ve ellerindeki belgeleri sunmalarını ister. HMK m.145 bu süre düzeninin sonradan delil sunulması bakımından sınırını çizer.
Madde ilk cümlede kesin kuralı koyar: Taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremezler. İkinci cümle ise iki istisna tanır. Bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme sonradan gösterilmesine izin verebilir.
Güncel resmî metne Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu üzerinden ulaşılabilir.
Deliller normalde ne zaman gösterilmelidir?
Davacı HMK m.119 kapsamında dava dilekçesinde dayandığı vakıaları ve her bir vakıanın hangi delille ispatlanacağını göstermelidir. Davalı da HMK m.129 uyarınca cevap dilekçesinde savunmasının dayanağı vakıaları ve delilleri belirtmelidir. HMK m.121 ve m.129 elde bulunan belgelerin dilekçelere eklenmesini; başka yerden getirilecek belgeler için de bulunmalarını sağlayan bilgilerin verilmesini öngörür.
Ön inceleme aşamasında tarafların dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeler bakımından mahkemenin verdiği kesin süreler önemlidir. Taraf yalnız “delillerimiz daha sonra sunulacaktır” diyerek delil bildirimini belirsiz geleceğe bırakamaz.
Bu sistem, karşı tarafın sürpriz delille karşılaşmasını önler ve mahkemenin uyuşmazlığın hangi delillerle çözüleceğini erken aşamada belirlemesini sağlar.
Delil listesi vermek ile belgeyi dosyaya sunmak aynı şey mi?
Hayır. Bir delilin dilekçede veya delil listesinde gösterilmesi ile eldeki belgenin fiziken ya da elektronik olarak dosyaya sunulması farklı usul işlemleridir. Taraf delile zamanında dayanmış fakat belgeyi mahkemenin verdiği kesin süre içinde sunmamışsa sonuç, delile hiç dayanmamış olmaktan farklı değerlendirilebilir.
Örneğin dava dilekçesinde banka dekontuna açıkça dayanılmış ve banka hesabı belirtilmiş ancak dekont eklenmemişse mahkemenin belgeyi sunmak veya bankadan celp için verdiği kesin süre takip edilmelidir. Buna karşılık ilk defa tahkikatın sonunda “bir de tanığım vardı” demek doğrudan HMK m.145 sorununu doğurur.
Delilin sonradan sunulması yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa kabul edilir mi?
HMK m.145’in ilk istisnası geciktirme amacı bulunmamasıdır. Burada mahkeme yalnız tarafın “amacım geciktirmek değildi” beyanına bakmaz. Delilin ne zaman elde edildiği, hangi aşamada sunulduğu, daha önce neden bildirilmediği ve kabul edilmesinin yeni duruşma, yeni bilirkişi veya uzun araştırma gerektirip gerektirmediği birlikte değerlendirilir.
Örneğin tahkikat devam ederken karşı tarafın yeni bir savunmasına cevap niteliğinde, hemen sunulan ve tek sayfalık resmi belgenin yargılamayı fiilen geciktirmemesi bu istisna bakımından değerlendirilebilir. Buna karşılık yıllardır elde bulunan çok sayıda belgeyi karar aşamasına yakın sunmak, yeni bilirkişi incelemesi gerektiriyorsa geciktirme amacı tartışmasını güçlendirir.
İstisna mahkemeye “geç kalan her delili kabul etme” serbestisi vermez. Usul ekonomisi ile adil yargılanma hakkı dengelenir.
Delilin süresinde sunulamaması tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa ne olur?
İkinci istisna, delilin zamanında ileri sürülememesinin tarafın kusurundan kaynaklanmamasıdır. Taraf gerekli özeni göstermesine rağmen belgeye ulaşamamış, resmi kurum kaydı sonradan oluşturulmuş veya karşı tarafın elindeki belge daha sonra ortaya çıkmış olabilir.
Örneğin daha önce talep edilen ancak kamu kurumunun gecikmesi nedeniyle sonradan verilen resmi kayıt, tarafın kusuru olmaksızın geç elde edilmiş olabilir. Aynı şekilde üçüncü kişinin elindeki belge için zamanında girişimde bulunulmuş ve belge aylar sonra teslim edilmişse gecikmenin taraf kusurundan doğmadığı belgelenebilir.
Buna karşılık tarafın kendi arşivinde bulunan sözleşmeyi unutması, dosyayı zamanında incelememesi veya vekile belgeyi geç vermesi her olayda kusursuzluk sayılmaz. Mesleki ve kişisel organizasyon eksikliği kanuni istisnayı otomatik doğurmaz.
Dava açıldıktan sonra ortaya çıkan yeni delil sunulabilir mi?
Dava açıldıktan sonra gerçekten oluşan veya tarafça ancak daha sonra öğrenilmesi objektif olarak mümkün olan deliller HMK m.145 kapsamında güçlü bir istisna örneğidir. Taraf var olmayan bir belgeyi dava dilekçesi tarihinde sunamaz.
Örneğin dava sırasında karşı tarafın yaptığı yeni yazılı ikrar, sonradan alınan resmi kurum cevabı veya uyuşmazlık konusu malın dava sırasında meydana gelen durumunu gösteren yeni tespit tutanağı sonradan ortaya çıkmış olabilir. Ancak yeni delilin uyuşmazlığın hangi vakıasını ispatladığı açıklanmalıdır.
Sonradan oluşan delil, yeni bir vakıa ileri sürme yasağını dolanma aracı olarak kullanılamaz. Delilin dayandığı vakıanın dava dosyasında usulüne uygun biçimde ileri sürülüp sürülmediği ayrıca değerlendirilir.
Karşı taraf yeni belge sunarsa ben de yeni delil sunabilir miyim?
Karşı tarafın sonradan sunduğu ve mahkemenin kabul ettiği delile karşı savunma hakkı gereği karşı delil sunma ihtiyacı doğabilir. Bu durumda yeni delilin daha önce sunulmasının beklenip beklenemeyeceği ve doğrudan sonradan kabul edilen delile cevap niteliğinde olup olmadığı önemlidir.
Mahkeme silahların eşitliği ve hukuki dinlenilme hakkını korumalıdır. Bir tarafa sonradan delil sunma imkânı verip diğer tarafa bu delile karşı açıklama ve karşı delil sunma fırsatı tanımamak adil yargılanma sorununa yol açabilir.
Sonradan bulunan WhatsApp mesajı veya e-posta delil olabilir mi?
Dijital delilin sonradan bulunması da HMK m.145’in süre kuralına tabidir. Mesaj veya e-posta yıllardır tarafın kendi cihazında ve erişimindeyse “yeni buldum” ifadesi kusursuz gecikme için tek başına yeterli olmaz. Buna karşılık silinmiş verinin teknik incelemeyle sonradan kurtarılması veya üçüncü kişi hesabından yeni elde edilmesi farklı değerlendirilebilir.
Ayrıca delilin hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir. Hukuka aykırı şekilde ele geçirilmiş ses kaydı, mesaj veya hesap içeriği sırf sonradan bulunmuş olması nedeniyle kabul edilebilir hâle gelmez. HMK m.189/2 hukuka aykırı elde edilmiş delillerin mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını düzenler.
Bilirkişi raporundan sonra yeni belge sunulabilir mi?
Bilirkişi raporu, tarafın daha önce sunması gereken ve elinde bulunan belgeyi ilk defa sunması için otomatik yeni süre yaratmaz. Ancak raporun daha önce öngörülemeyen teknik bir hususu ortaya çıkarması ve tarafın o hususa cevap verebilmek için yeni delile ihtiyaç duyması hâlinde HMK m.145 şartları değerlendirilebilir.
Taraf rapora itiraz ederken belgenin neden ancak şimdi gerekli olduğunu ve daha önce sunulmamasının neden kendi kusurundan kaynaklanmadığını açıklamalıdır. Mahkeme delili kabul ederse gerekirse bilirkişiden ek rapor alınabilir.
Bilirkişi raporuna itirazın kendi özel süresi HMK m.281’de ayrıca düzenlenir; sonradan delil kuralıyla karıştırılmamalıdır.
İlk defa istinafta yeni delil sunulabilir mi?
HMK m.357 bölge adliye mahkemesinde yeni vakıa ve delil ileri sürülmesini kural olarak yasaklar; ancak ilk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple gösterilemeyen deliller gibi kanuni istisnalar vardır. Bu nedenle HMK m.145 ilk derece yargılamasındaki sonradan delil sistemi ile istinaftaki yeni delil rejimi aynı değildir.
Taraf ilk derece aşamasında HMK m.145 imkânını kullanmayıp delili bilinçli şekilde saklayarak istinafta sunamaz. İstinaf ikinci bir delil listesi verme aşaması değildir.
Sonradan delil sunmak için mahkemeden nasıl izin istenir?
Dilekçede delilin tam olarak ne olduğu, hangi çekişmeli vakıayı ispatladığı, neden kanuni sürede sunulamadığı ve HMK m.145’teki hangi istisnaya dayanıldığı açıkça yazılmalıdır. Belge artık eldeyse dilekçeye eklenmeli; üçüncü kişiden veya kurumdan getirilecekse adres ve kayıt bilgileri verilmelidir.
“HMK 145 gereğince kabulünü talep ederiz” şeklindeki tek cümle yerine somut zaman çizelgesi kurulmalıdır. Belgenin ne zaman istendiği, ne zaman elde edildiği ve elde edilir edilmez mahkemeye sunulduğu gösterilmelidir.
Mahkeme kabul veya ret gerekçesini dosyanın aşaması, gecikme etkisi ve tarafın kusuru üzerinden kurmalıdır. Delilin uyuşmazlık bakımından ilgisiz olması hâlinde m.145 şartları bulunsa bile ispat konusu olmadığı için reddedilebilir.
Gecikmenin tarafın kusurundan kaynaklanmadığı nasıl ispatlanır?
Resmi kuruma daha önce yapılan başvuru, KEP veya e-posta yazışmaları, belge talep tarihi, kargo kaydı, teknik veri kurtarma raporu, üçüncü kişinin teslim yazısı veya belgenin sonradan oluştuğunu gösteren tarih bilgisi kullanılabilir.
Tarafın aktif çabasını gösteren kayıtlar önemlidir. Dava başında belgeyi istediğini ancak kurumun geç cevap verdiğini kanıtlayan yazışma, yalnız “belgeyi geç aldık” beyanından daha güçlüdür.
Cevap dilekçesi ve delillerin ilk aşamada düzenli sunulması için HMK m.127 cevap süresi rehberi incelenebilir. Hukuk yargılamasına ilişkin diğer içerikler için Hukuk Yargılaması kategorisi kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Delil sunma süresi geçince hiçbir delil kabul edilmez mi?
Kural olarak süre sonrası delil gösterilemez; ancak HMK m.145’teki iki istisnadan biri varsa mahkeme izin verebilir.
“Unuttum” demek yeterli mi?
Hayır. Delilin süresinde gösterilememesinin tarafın kusurundan kaynaklanmadığı veya geciktirme amacı bulunmadığı somutlaştırılmalıdır.
Sonradan ortaya çıkan resmi belge sunulabilir mi?
Tarafın kusuru olmadan sonradan oluşmuş veya elde edilmişse HMK m.145 kapsamında kabul edilebilir.
Mahkeme sonradan delili kabul etmek zorunda mı?
Hayır. Kanun mahkemeye koşullar oluştuğunda izin verme yetkisi tanır; delilin ilgisi ve gecikme nedeni değerlendirilir.
WhatsApp mesajı sonradan bulunursa sunulabilir mi?
Hukuka uygun elde edilmesi ve HMK m.145 şartlarının bulunması gerekir. Mesaj baştan beri tarafın erişimindeyse gecikme gerekçesi ayrıca değerlendirilir.
Bilirkişi raporundan sonra yeni belge verilebilir mi?
Otomatik olarak değil. Raporun yeni bir teknik ihtiyaç doğurması ve HMK m.145 koşullarının oluşması hâlinde mahkeme kabul edebilir.
Karşı taraf geç delil sunduysa benim de cevap hakkım var mı?
Evet. Mahkeme hukuki dinlenilme ve silahların eşitliği ilkeleri gereği açıklama ve gerektiğinde karşı delil imkânı tanımalıdır.
İstinafta ilk defa delil sunabilir miyim?
Kural olarak hayır. HMK m.357’deki sınırlı istisnalar ayrıca uygulanır.
Hukuka aykırı elde edilen delil HMK m.145 ile kabul edilir mi?
Hayır. HMK m.189/2 uyarınca hukuka aykırı elde edilmiş delil ispatta dikkate alınamaz.
Sonradan delil dilekçesinde ne yazılmalı?
Delilin konusu, ispat ettiği vakıa, ne zaman elde edildiği, neden süresinde sunulamadığı ve m.145 istisnasının hangi somut olguyla oluştuğu açıklanmalıdır.
Sonuç
HMK m.145’in başlangıç noktası süre disiplinidir: taraflar delillerini kanuni aşamada göstermelidir. Sonradan delil ancak yargılamayı geciktirme amacı bulunmaması veya süresinde ileri sürülememenin tarafın kusurundan kaynaklanmaması hâlinde mahkemenin izniyle dosyaya girebilir. Geç delil talebinde zaman çizelgesi ve kusursuzluk somut belgelerle gösterilmelidir.
Av. Halil BAKIRCI — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. İçerik 15 Eylül 2026 tarihindeki yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
