Boşanma Davası Hangi Mahkemede Açılır? Yetkili Mahkeme TMK 168 (2026)

Boşanma Davasında Görevli Mahkeme ile Yetkili Mahkeme Aynı Şey Değildir

“Boşanma davası hangi mahkemede açılır?” sorusunda iki ayrı hukuki problem vardır. Görev, davaya hangi mahkeme türünün bakacağını; yetki ise aynı tür mahkemelerden hangi yerde bulunan mahkemenin davayı göreceğini belirler. Bu iki kavram birbirine karıştırıldığında dava yanlış adliyede veya yanlış mahkeme türünde açılabilir.

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile hukukundan doğan boşanma, ayrılık, velayet ve bağlantılı uyuşmazlıklar aile mahkemelerinin görev alanındadır. Aile mahkemesi kurulmamış bir yerde ise belirlenen asliye hukuk mahkemesi davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu nedenle bir ilçede tabelada “Aile Mahkemesi” bulunmaması, boşanma davasının açılamayacağı anlamına gelmez.

Yetki bakımından temel hüküm ise 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 168. maddesidir. Hüküm, boşanma veya ayrılık davalarında davacıya iki bağlantı noktası tanır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer. Bu iki seçenekten birinin somut olayda mevcut olması yeterlidir.

Boşanmanın esası, deliller ve dilekçeler aşaması için Çekişmeli Boşanma Davası 2026 rehberimizi; malvarlığı sonuçları için Boşanmada Ev Kimin Olur? yazımızı inceleyebilirsiniz.

TMK m.168 Boşanma Davasında Yetkiyi Nasıl Düzenler?

TMK m.168’in sistemi açıktır: “Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.” Kanun burada davacıya alternatif yetki imkânı verir.

Bu düzenlemede “evlenme yeri”, “nüfusa kayıtlı olunan il”, “nikâhın kıyıldığı belediye”, “düğünün yapıldığı şehir” veya avukatın ofisinin bulunduğu yer tek başına yetki sebebi değildir. Yetki doğrudan TMK m.168’deki bağlantılardan kurulmalıdır.

Yerleşim Yeri Ne Demektir?

TMK m.19’a göre yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Bu nedenle yalnızca geçici olarak bulunulan adres ile hukuki yerleşim yeri aynı değildir. Bir kişinin iş nedeniyle birkaç haftalığına başka şehirde bulunması, otelde kalması veya ailesini ziyaret etmesi otomatik olarak yeni yerleşim yeri oluşturmaz.

Yerleşim yeri değerlendirmesinde adres kayıt sistemi önemli bir delildir; fakat tek başına her ihtimali çözmez. Fiilen başka yerde sürekli yaşam, iş ve aile düzeninin taşınması, kira sözleşmesi, abonelikler ve benzeri objektif olgular kayıtla birlikte değerlendirilebilir. Amaç, kişinin hayat ilişkilerinin merkezinin nerede olduğunu tespit etmektir.

Örneğin eşlerden biri evlilik birliği fiilen sona erdikten sonra Mersin’e taşınmış, burada sürekli konut kurmuş, iş ve yaşam düzenini Mersin’e aktarmışsa Mersin onun yerleşim yeri hâline gelebilir. Bu durumda TMK m.168’in ilk seçeneği üzerinden Mersin’de dava açılması mümkün olabilir. Buna karşılık yalnız dava açmak için kısa süreli ve görünüşte adres değişikliği yapılması, karşı tarafça yetki itirazına konu edilebilir.

Son Defa Altı Aydan Beri Birlikte Oturulan Yer Nasıl Belirlenir?

TMK m.168’in ikinci seçeneğinin uygulanabilmesi için iki unsur birlikte bulunmalıdır: tarafların aynı yerde birlikte yaşamış olması ve bu birlikte yaşamın davadan önceki son ortak yaşam yeri bakımından en az altı ay sürmüş olması. Kanun, kısa süreli ortak kalışları ayrı bir yetki bağlantısı hâline getirmemiştir.

Örneğin eşler evliliklerinin son iki yılında Adana’da birlikte yaşamış, ardından biri Mersin’e diğeri Ankara’ya taşınmışsa Adana, davadan önce son defa en az altı ay birlikte oturdukları yer olması nedeniyle yetkili mahkemelerden biri olmaya devam edebilir. Davacı ayrıca kendi güncel yerleşim yeri veya diğer eşin yerleşim yeri seçeneğini de değerlendirebilir.

Buna karşılık eşler bir şehirde yalnız iki ay birlikte yaşamış, ondan önce başka bir yerde bir yıldan uzun süre ortak hayat sürdürmüşse “son defa altı ay birlikte oturma” şartının hangi yer bakımından oluştuğu kronoloji üzerinden belirlenir. Kanun lafzı gereği son ortak konutun aynı zamanda altı aylık süreyi karşılaması gerekir.

Yeni Taşınan Eş Bulunduğu Yerde Hemen Dava Açabilir mi?

Bu soru uygulamada sık sorulur. Davacı eş gerçekten yeni bir yerleşim yeri edinmişse, TMK m.168’deki “eşlerden birinin yerleşim yeri” seçeneğine dayanılması mümkündür. Kanun bu seçenek için altı aylık bekleme süresi koymamıştır. Dolayısıyla “boşanma davası açmak için yeni şehirde mutlaka altı ay ikamet etmek gerekir” şeklindeki genel ifade doğru değildir.

Ancak gerçek bir yerleşim yeri değişikliği ile geçici bulunma birbirinden ayrılır. Birkaç günlük konaklama, kısa süreli misafirlik veya yalnızca yetki yaratmak amacıyla kağıt üzerinde adres taşıma, yerleşim yeri unsurunu tartışmalı hâle getirir. Davalı itiraz ederse mahkeme yerleşim yeri olgusunu deliller üzerinden inceler.

Boşanma Davasında Yetki Kesin Yetki midir?

TMK m.168’deki yetki kuralı kural olarak kesin yetki değildir. Bunun sonucu önemlidir: Mahkeme sırf başka bir yerde de dava açılabileceğini görerek kendiliğinden yetkisizlik kararı vermez. Davalının yetki itirazını usulüne uygun ve süresinde ileri sürmesi gerekir.

HMK m.116 uyarınca kesin yetki bulunmayan hâllerde yetki itirazı ilk itirazdır. HMK m.117 gereğince ilk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülür. HMK m.19/2 ise yetki itirazında bulunan tarafın yetkili mahkemeyi; birden fazla yetkili mahkeme varsa kendi tercih ettiği yetkili mahkemeyi bildirmesi gerektiğini düzenler. Yetkili mahkeme doğru biçimde gösterilmezse itirazın sonucu etkilenebilir.

Boşanma davasında cevap süresi HMK m.127 uyarınca dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Davalının yetki itirazı varsa bu konu savunmanın başında ele alınmalıdır. Süresi içinde ileri sürülmeyen kesin olmayan yetki itirazı daha sonra aynı şekilde dinlenmez.

Yetki itirazında hangi bilgiler yazılmalıdır?

İtiraz yalnız “bu mahkeme yetkisizdir” cümlesinden ibaret bırakılmamalıdır. Tarafların yerleşim yerleri, son ortak konut, birlikte yaşama tarihleri ve TMK m.168 bakımından yetkili olduğu ileri sürülen mahkeme açıkça belirtilmelidir. Adres kayıtları, kira sözleşmesi, nüfus kayıtları ve varsa ortak konuta ilişkin belgeler itirazı destekleyebilir.

Yetkisiz Mahkemede Açılan Dava Ne Olur?

Davalı süresinde ve usulüne uygun yetki itirazında bulunur, mahkeme de itirazı haklı görürse yetkisizlik kararı verir. Kararın kesinleşmesinden sonra dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için HMK m.20’deki usule uyulması gerekir. Kanunda öngörülen süre içinde gönderme talep edilmezse dava açılmamış sayılabilir.

Bu nedenle yetkisizlik yalnız “dosya başka şehre gider” şeklinde küçümsenmemelidir. Harç, tebligat, zaman ve özellikle geçici tedbir talepleri bakımından gecikme yaratabilir. Çocuk, şiddet, tedbir nafakası veya aile konutu gibi acil meseleler varsa dava baştan doğru mahkemede açılmalıdır.

Yurt Dışında Yaşayan Eşlerde Hangi Mahkeme Yetkilidir?

Yabancılık unsuru bulunan boşanmalarda yalnız TMK m.168’e bakmak her dosyada yeterli olmayabilir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarında MÖHUK m.41 özel bir yetki kuralı içerir.

Taraflardan birinin Türkiye’de yerleşim yeri bulunması, diğerinin yurt dışında yaşaması, her iki eşin yabancı ülkede yaşaması veya yabancı ülkede aynı konuda devam eden dava bulunması farklı sonuçlar doğurabilir. Ayrıca hangi hukukun uygulanacağı ile hangi Türk mahkemesinin yetkili olduğu aynı soru değildir.

Yurt dışı bağlantılı dosyanız varsa Yurt Dışı Boşanma Davası 2026 rehberimizi de inceleyebilirsiniz. Yabancı mahkeme kararı zaten verilmişse yeni boşanma davası yerine tanıma, tescil veya tenfiz seçeneklerinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Mersin’de Boşanma Davası Ne Zaman Açılabilir?

Mersin’de aile mahkemelerinin yetkili olabilmesi için sırf avukatın veya hukuk bürosunun Mersin’de olması yeterli değildir. TMK m.168’deki bağlantılardan en az biri Mersin bakımından kurulmalıdır. Örneğin davacı eşin gerçek yerleşim yeri Mersin ise veya davalı eş Mersin’de yerleşikse Mersin yetki seçeneklerinden biri olabilir. Tarafların davadan önce son defa en az altı ay Mersin’de birlikte oturmuş olması da ayrı bir yetki sebebidir.

Buna karşılık tarafların her ikisi de İstanbul’da yerleşik, son ortak konutları da İstanbul’da ise yalnız vekilin Mersin’de bulunması nedeniyle Mersin’de boşanma davası açılamaz. Türkiye genelindeki dosyaların Mersin’deki bürodan takip edilmesi, görevli ve yetkili mahkemenin Mersin olması gerektiği anlamına gelmez.

Boşanma Davası Açmadan Önce Yetki Kontrol Listesi

Sıkça Sorulan Sorular

1. Boşanma davası davacının bulunduğu yerde açılabilir mi?

Davacının bulunduğu yer aynı zamanda hukuki yerleşim yeri ise evet. Geçici olarak bulunulan yer tek başına yeterli değildir.

2. Davalının yaşadığı yerde boşanma davası açılabilir mi?

Evet. TMK m.168 “eşlerden birinin yerleşim yeri” dediği için davalının yerleşim yeri de yetkilidir.

3. Eşlerin son oturduğu yerde dava açmak için kaç ay gerekir?

TMK m.168’e göre eşlerin davadan önce son defa o yerde en az altı aydan beri birlikte oturmuş olmaları gerekir.

4. Yeni şehre taşınınca altı ay beklemek zorunlu mu?

Gerçek bir yerleşim yeri kurulmuşsa TMK m.168’in “eşlerden birinin yerleşim yeri” seçeneği için altı aylık bekleme şartı yoktur.

5. Nüfusa kayıtlı olduğum şehirde dava açabilir miyim?

Nüfusa kayıtlı olunan yer tek başına TMK m.168’de sayılan yetki sebebi değildir. Yerleşim yeri veya son altı aylık ortak yaşam bağlantısı bulunmalıdır.

6. Nikâhın kıyıldığı yerde dava açılır mı?

Nikâh yeri tek başına yetki sebebi değildir. TMK m.168’deki bağlantılar aranır.

7. Yetki itirazı ne zaman yapılır?

Kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir. Genel cevap süresi HMK m.127 uyarınca tebliğden itibaren iki haftadır.

8. Yetki itirazında yetkili mahkemeyi göstermek gerekir mi?

Evet. HMK m.19/2 uyarınca itiraz eden taraf yetkili mahkemeyi; birden fazla seçenek varsa tercih ettiği yetkili mahkemeyi göstermelidir.

9. Mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verir mi?

TMK m.168 bakımından kural olarak kesin yetki söz konusu olmadığından, süresinde yetki itirazı bulunmadığında mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı vermez.

10. Boşanma davasında görevli mahkeme hangisidir?

Aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmamış yerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

11. Boşanma kararının kesinleşmesi nasıl takip edilir?

Gerekçeli kararın tebliği, istinaf/temyiz durumu ve kesinleşme kaydı birlikte kontrol edilir. Ayrıntı için Karara Çıkmış Dosya Ne Zaman Kesinleşir? rehberimize bakabilirsiniz.

Resmî Kaynaklar

Boşanma davalarında yetki için 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.19 ve m.168; yetki itirazı, cevap süresi ve dosyanın gönderilmesi için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.19, m.20, m.116, m.117 ve m.127; aile mahkemelerinin görevi için 4787 sayılı Kanun; yabancılık unsuru bulunan dosyalar için 5718 sayılı MÖHUK m.40-41 güncel metinleri esas alınmalıdır.