e-Duruşmada Islak İmza Gerekiyor mu? HMK 149/4 ve 31 Ekim 2026 Kuralı
Yeni e-Duruşma İmza Kuralı Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 149. maddesine yeni bir fıkra eklemiştir. Kanunun 26/1-b hükmüne göre 7589 sayılı Kanunun 11, 12 ve 22. maddeleri yayımı tarihinden itibaren üç ay sonra yürürlüğe girer. Bu nedenle HMK m.149’a eklenen yeni imza kuralının yürürlük tarihi 31 Ekim 2026’dır.
Bu tarih özellikle önemlidir; çünkü 31 Temmuz 2026’da yayımlanan bütün düzenlemelerin aynı gün yürürlüğe girdiği varsayımı yanlıştır. Kanun koyucu e-Duruşma imza kuralı için üç aylık ayrı bir yürürlük süresi belirlemiştir. Bu nedenle 30 Ekim 2026 sonuna kadar mevcut hükümlerin uygulanmasına devam edilir; yeni fıkra 31 Ekim 2026’dan itibaren uygulanır.
HMK 149/4 Tam Olarak Neyi Değiştiriyor?
Yeni fıkra, ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmasına karar verilen kişiler hakkında, belirli istisnalar dışında, elle atılan imzaya ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını düzenlemektedir. Düzenlemenin hedefi, fizikî olarak mahkeme salonunda bulunmayan taraf veya ilgilinin sırf ıslak imza gerekliliği nedeniyle uzaktan katılımın işlevsiz hâle gelmesini önlemektir.
e-Duruşmanın mantığı, tarafın veya vekilin mahkeme salonuna fizikî olarak gelmeden ses ve görüntü sistemi üzerinden duruşmaya katılabilmesidir. Uzak katılımcıdan her olağan beyan için fizikî imza alınmasının aranması, bu sistemin sağladığı uzaktan katılım avantajıyla bağdaşmaz. Yeni hüküm bu nedenle olağan usul işlemlerinde elle imza şartını kaldırmakta; ancak hukuki sonuçları daha ağır olan belirli taraf işlemlerini kapsam dışında bırakmaktadır.
Kanun, “elektronik imza her durumda zorunludur” şeklinde bir kural getirmemiştir. Düzenlemenin lafzı doğrudan “elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz” biçimindedir. Bu nedenle yeni kuralı, e-Duruşmaya katılan herkesin bütün beyanlarının ayrıca e-imzayla imzalanacağı şeklinde okumak doğru değildir. Tutanak hâkim ve zabıt kâtibince kendi usulüne göre imzalanmaya devam eder.
Hangi İşlemler Yeni İmza Kolaylığının Dışında?
HMK m.149’a eklenen fıkra, HMK m.154/3-ç’de sayılan işlemleri açıkça istisna tutmaktadır. Bu işlemler şunlardır:
| İşlem | Hukuki niteliği |
|---|---|
| İkrar | Tarafın aleyhine sonuç doğurabilecek vakıa kabulüdür. |
| Yeminin edası | Kanunda özel ispat sonuçlarına bağlanmış işlemdir. |
| Davanın geri alınmasına muvafakat | Davanın devamı üzerinde doğrudan sonuç doğurur. |
| Davadan feragat | Davacının talep sonucundan vazgeçmesidir. |
| Davayı kabul | Davalının talep sonucuna muvafakatidir. |
| Sulh | Tarafların uyuşmazlığı anlaşmayla sona erdirmesine ilişkindir. |
HMK m.154/3-ç, bu beyanların tutanağa geçirilmesini; beyanda bulunana okunmasını ve imzasının alınmasını öngörmektedir. 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek m.149/4, bu özel işlem grubunu yeni “elle imza aranmaz” kuralının dışında bırakmaktadır. Böylece olağan duruşma beyanıyla davayı sona erdirebilecek nitelikteki işlemler birbirinden ayrılmıştır.
Feragat ve kabul neden özellikle önemlidir?
HMK m.307 feragati davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi; m.308 kabulü ise davalının davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesi olarak tanımlar. HMK m.311’e göre feragat ve kabul kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Bu nedenle kanun koyucu bu işlemleri uzaktan katılım bakımından sıradan bir açıklama gibi ele almamıştır.
Sulh bakımından durum
Tarafların sulh olması da uyuşmazlığın sona ermesini sağlayan güçlü bir taraf işlemidir. Sulh görüşmelerinin ve sonucunun tutanağa doğru biçimde geçirilmesi, taraf iradesinin tereddütsüz belirlenmesi gerekir. Yeni HMK m.149/4 bu nedenle sulhu da istisna listesinde tutmuştur.
e-Duruşmada Tutanak Nasıl Tutulur?
HMK m.154 uyarınca hâkim, tahkikat ve yargılama işlemleriyle tarafların ve diğer ilgililerin sözlü açıklamalarını zabıt kâtibi aracılığıyla tutanağa kaydettirir. Duruşmanın yeri, günü ve saati; hâkim ve zabıt kâtibi; taraflar ve vekilleri; ara kararlar; beyanlar ve hüküm sonucu gibi unsurlar kanunun öngördüğü şekilde tutanağa yazılır.
HMK m.155’e göre tutanak hâkim ve zabıt kâtibi tarafından derhâl imzalanır. Yeni e-Duruşma düzenlemesi bu kuralı kaldırmamaktadır. Değişiklik, uzaktan katılan kişinin elle atacağı imzanın hangi hâllerde aranmayacağına ilişkindir. Mahkeme tutanağının hâkim ve zabıt kâtibi tarafından imzalanması sistemi devam eder.
e-Duruşmadaki beyanın tutanağa yanlış veya eksik geçirildiği düşünülüyorsa duruşma sırasında derhâl düzeltilmesi istenmelidir. Tutanak, yapılan usul işlemlerini ispat eden temel resmî belgedir. Bu nedenle uzaktan katılımda görüntü ve ses aktarımı kadar, beyanın zabta doğru geçirilmesi de önem taşır. Duruşma Tutanağı Nedir? HMK 154-156 rehberimizde tutanağın içeriğini ve ispat gücünü ayrıca açıklıyoruz.
Taraf ile Avukat Bakımından Kural Nasıl Uygulanır?
HMK m.149, tarafın veya vekilinin ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılmasına imkân verir. Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin uzaktan katılımına ve usul işlemleri yapmasına karar verebilir. Yeni imza fıkrası “ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmasına karar verilenler” ifadesini kullanmaktadır. Bu ifade yalnız avukatla sınırlı değildir.
Bununla birlikte vekilin temsil yetkisinin kapsamı ayrı bir konudur. Avukatın vekâletnamesinde özel yetki gerektiren işlemler bakımından HMK m.74 ayrıca uygulanır. Sulh, feragat, kabul veya yemin gibi işlemlerde vekâletnamedeki özel yetki koşulları da kontrol edilir. e-Duruşma sistemi temsil yetkisinin yerine geçmez ve vekâletnamede bulunması gereken özel yetkiyi ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle uygulamada üç farklı kontrol birlikte yapılmalıdır: uzaktan katılım izni, ilgili işlem bakımından imza/tutanak şartı ve vekil işlem yapıyorsa özel yetki. Bunlardan birinin mevcut olması diğer ikisini otomatik olarak tamamlamaz.
Mahkeme e-Duruşma Talebini Kabul Etmek Zorunda mı?
HMK m.149/1, mahkemenin taraflardan birinin talebi üzerine uzaktan katılıma karar verebileceğini düzenler. Kanun her talebin otomatik kabul edileceği biçiminde bir zorunluluk kurmamıştır. e-Duruşma talebi, mahkeme tarafından dosyanın özellikleri, işlemin niteliği ve teknik koşullar çerçevesinde değerlendirilir.
31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek imza kolaylığı, e-Duruşma talebinin kabul şartlarını değiştirmez. Değişiklik, mahkeme zaten uzaktan katılıma karar vermişse bu katılım sırasında elle atılan imza hükümlerinin hangi kapsamda uygulanacağına ilişkindir.
Yurt Dışından e-Duruşmaya Katılımda Yeni Kuralın Önemi
Yurt dışında yaşayan taraflar açısından elle imza meselesi daha belirgin bir pratik sorun yaratabilir. Taraf başka bir ülkedeyken Türkiye’deki hukuk davasına uzaktan katılıyorsa, sıradan duruşma beyanı için fizikî imza istemek uzaktan katılımın amacını büyük ölçüde ortadan kaldırır. Yeni hüküm, 31 Ekim 2026’dan itibaren istisna işlemler dışındaki elle imza gerekliliklerini kaldırarak bu sorunu azaltacaktır.
Ancak uzaktan katılımın sınırları aynı kalır. Tarafın feragat, kabul, sulh veya HMK m.154/3-ç’de sayılan başka bir işlem yapması hâlinde yeni kolaylık uygulanmaz. Ayrıca mahkemenin uzaktan katılıma izin vermiş olması gerekir. Yurt dışından katılımın talep ve teknik şartlarını Yurt Dışındaki Taraf Türkiye’deki Davaya e-Duruşma ile Katılabilir mi? yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
16 Eylül 2026 İtibarıyla Ne Yapılmalı?
Bugün itibarıyla yeni HMK m.149/4 henüz yürürlükte değildir. Bu nedenle 31 Ekim 2026 öncesindeki duruşmalarda yeni fıkraya dayanarak “artık hiçbir şekilde ıslak imza aranamaz” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz. Mahkeme ve taraflar yürürlükte bulunan mevcut HMK hükümlerini uygulamaya devam eder.
31 Ekim 2026 ve sonrasındaki e-Duruşmalarda ise yeni fıkra doğrudan dikkate alınacaktır. Olağan duruşma beyanlarında elle atılan imza hükümleri uygulanmayacak; HMK m.154/3-ç’deki özel işlemler istisna olarak kalacaktır.
| Tarih | Uygulanacak durum |
|---|---|
| 16 Eylül 2026 | Yeni HMK 149/4 henüz yürürlükte değil. |
| 30 Ekim 2026’ya kadar | Mevcut imza ve tutanak hükümleri uygulanır. |
| 31 Ekim 2026’dan itibaren | e-Duruşmaya katılanlarda kural olarak elle imza hükümleri uygulanmaz; m.154/3-ç istisnaları saklıdır. |
e-Duruşma ile Elektronik İmza Aynı Şey Değildir
e-Duruşma, kişinin ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya uzaktan katılmasıdır. Elektronik imza ise 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında elektronik verinin imzalanmasına ilişkin ayrı bir hukuki araçtır. Yeni HMK m.149/4, bu iki kavramı eşitlememektedir.
Düzenleme “elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz” demektedir. Dolayısıyla her uzaktan katılımcının beyanını ayrıca güvenli elektronik imzayla imzalaması zorunluluğu bu fıkradan çıkarılamaz. UYAP ve e-Duruşma sistemindeki kimlik doğrulama ve teknik kullanım şartları kendi düzenlemelerine göre devam eder.
Sıkça Sorulan Sorular
1. e-Duruşmada ıslak imza zorunluluğu kalktı mı?
Yeni kural 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecektir. Bu tarihten itibaren kural olarak elle atılan imza hükümleri uygulanmayacak; HMK m.154/3-ç’deki işlemler istisna olacaktır.
2. 16 Eylül 2026’daki e-Duruşmada yeni hüküm uygulanır mı?
Hayır. 7589 sayılı Kanunun 22. maddesi yayımı tarihinden üç ay sonra yürürlüğe girecektir. Yürürlük tarihi 31 Ekim 2026’dır.
3. Feragat e-Duruşmada imzasız yapılabilir mi?
Yeni fıkranın “elle imza uygulanmaz” kolaylığı feragati kapsamamaktadır. Feragat HMK m.154/3-ç’de açıkça istisna edilen işlemler arasındadır. Vekille yapılacaksa HMK m.74’teki özel yetki de ayrıca kontrol edilir.
4. Davayı kabul de istisna mı?
Evet. Davayı kabul HMK m.154/3-ç’deki istisna işlemlerden biridir.
5. Sulh olursak imza kuralı ne olur?
Sulh da yeni kolaylığın dışında bırakılmıştır. Sulh müzakereleri ve sonucu HMK m.154/3-ç kapsamında tutanağa geçirilir.
6. Yemin edilirken elle imza şartı kalkıyor mu?
Hayır. Yeminin edası HMK m.154/3-ç’de sayıldığı için m.149/4’teki istisna kapsamındadır.
7. e-Duruşma tutanağını kim imzalar?
HMK m.155 uyarınca duruşma tutanağı hâkim ve zabıt kâtibi tarafından derhâl imzalanır. Yeni düzenleme bu kuralı kaldırmamaktadır.
8. Avukat e-Duruşmada her işlemi yapabilir mi?
Hayır. Temsil yetkisi ve HMK m.74’teki özel yetki gerektiren işlemler ayrıca kontrol edilir. Uzaktan katılım izni vekâletnamedeki özel yetkinin yerine geçmez.
9. Mahkeme e-Duruşma talebini kabul etmek zorunda mı?
HMK m.149 mahkemeye değerlendirme yetkisi vermektedir; her talebin otomatik kabulüne ilişkin bir hüküm yoktur.
10. Yeni düzenlemenin resmi kaynağı nedir?
7589 sayılı Kanunun 22. ve 26. maddeleri ile HMK m.149 ve m.154 birlikte okunmalıdır. Kanun 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Sonuç
31 Ekim 2026’dan itibaren e-Duruşmaya ses ve görüntü sistemiyle katılan kişiler bakımından elle atılan imzaya ilişkin hükümler kural olarak uygulanmayacaktır. Bununla birlikte ikrar, yemin, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulh işlemleri açıkça istisna edilmiştir. Bu istisnaların ortak özelliği, davanın sonucu veya tarafların maddi-usuli hakları üzerinde güçlü ve doğrudan sonuç doğurmalarıdır.
Yeni hüküm e-Duruşmayı kolaylaştırmakta, ancak tutanak düzenini, mahkemenin uzaktan katılım konusundaki karar yetkisini veya vekâletnamedeki özel yetki şartlarını ortadan kaldırmamaktadır. 31 Ekim 2026’ya kadar ise yeni fıkra henüz yürürlükte olmadığından mevcut hükümler uygulanmaya devam edecektir.
Resmî Kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
