Eser İş Sahibi Yüzünden Tamamlanamazsa Ücret ve Tazminat Ne Olur? TBK 485 | 2026

Kısa ve net cevap: TBK m.485’e göre eserin tamamlanması, iş sahibiyle ilgili beklenmedik bir olay nedeniyle imkânsızlaşırsa yüklenici, yaptığı işin değerini ve bu değere dahil olmayan giderlerini isteyebilir. İfanın imkânsızlaşmasında iş sahibinin kusuru da varsa yüklenici ayrıca tazminat talep edebilir. Hüküm, yüklenicinin kendi kusurundan doğan imkânsızlığı değil, iş sahibi alanında ortaya çıkan ve sözleşmenin tamamlanmasını engelleyen durumu düzenler.

TBK 485 Ne Düzenler?

TBK m.485, eser sözleşmesinin tamamlanmasının iş sahibiyle ilgili bir beklenmedik olay nedeniyle imkânsız hâle gelmesini düzenler. Burada eser henüz tamamlanmamıştır; fakat sözleşmenin sürdürülmesi artık mümkün değildir. Kanun, yüklenicinin o ana kadar boşa çıkan emeğini tamamen karşılıksız bırakmaz.

Yüklenici, meydana getirdiği kısmın değerini ve bu değere dahil olmayan giderlerini isteyebilir. Eğer imkânsızlaşmada iş sahibinin kusuru da varsa bu temel taleplere ek olarak uğradığı zararın tazmini gündeme gelir.

Güncel hüküm için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, yasama bilgileri için TBMM kanun sayfası incelenebilir.

Eserin Tamamlanmasının İmkânsızlaşması Ne Demektir?

İmkânsızlık, işin yalnız pahalı veya zahmetli hâle gelmesi değildir. Edimin artık objektif veya somut sözleşme çerçevesinde gerçekleştirilememesi gerekir. Geçici gecikme ile kalıcı imkânsızlık birbirinden ayrılmalıdır. Birkaç haftalık izin gecikmesi veya malzeme tedarik sorunu her durumda TBK m.485 kapsamına girmez.

Örneğin yalnız iş sahibine ait özel bir objenin restorasyonu sırasında, obje yüklenicinin kusuru olmadan iş sahibinin alanındaki bir olay nedeniyle geri dönüşsüz biçimde yok olmuşsa işin tamamlanması imkânsızlaşabilir. İş sahibine ait taşınmaz üzerinde yapılacak özel bir eserin hukuken veya fiilen gerçekleştirilebilmesinin kesin biçimde ortadan kalkması da somut koşullara göre bu kapsamda tartışılabilir.

İmkânsızlığın kesin olup olmadığı teknik ve hukuki verilerle belirlenmelidir. Alternatif yöntemle aynı eserin sözleşmeye uygun biçimde tamamlanması hâlâ mümkünse yalnız yöntem değişikliği TBK m.485 anlamında imkânsızlık oluşturmayabilir.

“İş Sahibiyle İlgili Beklenmedik Olay” Nedir?

Kanun olayın iş sahibinin kişisel kusurundan doğmasını şart koşmaz; iş sahibiyle ilgili beklenmedik olay yeterli olabilir. Bu nedenle kusur ile risk alanı ayrılır. İş sahibinin kusuru yokken de onun alanında ortaya çıkan olay eserin tamamlanmasını imkânsız hâle getirebilir ve yüklenici yaptığı kısmın değerini isteyebilir.

İş sahibinin özel mülkiyetindeki eşya, arsa, yapı veya kişisel özellikleri sözleşmenin ifası için vazgeçilmez olabilir. Bu unsura ilişkin beklenmedik olay ifayı imkânsızlaştırırsa m.485 gündeme gelebilir. Buna karşılık olay tamamen yüklenicinin işletme alanında meydana gelmişse m.485’e dayanılması doğru olmayabilir.

İş Sahibinin Ölümü Her Zaman TBK 485 Kapsamında mı?

Hayır. Eser sözleşmesi kural olarak iş sahibinin ölümüyle kendiliğinden sona ermez; hak ve borçlar mirasçılara geçebilir. Ancak sözleşmenin konusu iş sahibinin kişisel varlığı veya özellikleriyle ayrılmaz biçimde bağlantılıysa ölüm veya başka olay ifayı gerçekten imkânsız hâle getirebilir. Bu durumda somut sözleşmenin niteliği incelenmelidir.

Yüklenicinin ölümü veya kişisel yeteneğini kaybetmesi ise ayrı olarak TBK m.486’da düzenlenmiştir. İş sahibiyle ilgili imkânsızlık ile yüklenicinin kişisel edim imkânsızlığı karıştırılmamalıdır.

Yüklenici Hangi Ücreti İsteyebilir?

TBK m.485, yükleniciye yapılan işin değerini isteme hakkı verir. Bu, eserin tamamlanmış hâlinin tüm sözleşme bedelinin otomatik olarak istenebileceği anlamına gelmez. İmkânsızlık tarihine kadar gerçekten meydana getirilen kısmın değeri belirlenmelidir.

Götürü bedelli işte tamamlanma oranı, birim fiyatlı işte yapılan miktar, özel üretimde imal edilen bölüm, proje işinde tamamlanan aşama dikkate alınabilir. Yapılan kısmın iş sahibi için kullanılabilir olup olmaması ve sözleşme bedelindeki ekonomik ağırlığı da hesapta önemlidir.

Ayrıca yüklenici, yapılan işin değerine dahil olmayan giderleri talep edebilir. İş için alınmış fakat esere henüz katılmamış özel malzeme, iptal edilemeyen üçüncü kişi giderleri veya sözleşmenin ifası için yapılmış zorunlu hazırlık masrafları bu kapsamda somutlaştırılabilir.

İş Sahibinin Kusuru Varsa Hangi Tazminat İstenebilir?

İmkânsızlığa iş sahibinin kusuru neden olmuşsa TBK m.485 yükleniciye ayrıca tazminat talep etme imkânı verir. Örneğin iş sahibi, yüklenicinin işini tamamlayabilmesi için zorunlu olan hukuki veya fiilî koşulu kusurlu biçimde ortadan kaldırmış olabilir.

Tazminat hesabı soyut değildir. Yüklenici hangi zararının iş sahibinin kusurlu davranışıyla uygun illiyet bağı içinde olduğunu göstermelidir. Kalan işten beklenen net kazanç, boşa çıkan organizasyon giderleri veya üçüncü kişilere karşı doğan zorunlu maliyetler somut dosyada tartışılabilir.

Yüklenicinin kendi kusuru veya zarar artırıcı davranışı da hesapta dikkate alınır. İş sahibi kusurlu olsa dahi yüklenici makul biçimde önleyebileceği zararı artırmamalıdır.

TBK 483, 484 ve 485 Arasındaki Fark

TBK m.483 eserin teslimden önce yok olmasını ve hasar riskini düzenler. TBK m.484 iş sahibinin eser tamamlanmadan, sebep aranmaksızın sözleşmeyi sona erdirme hakkıdır. TBK m.485 ise iş sahibiyle ilgili beklenmedik olay nedeniyle tamamlamanın imkânsızlaşmasıdır.

Bu üç hükmün mali sonuçları farklıdır. TBK m.483’te beklenmedik teslim öncesi yok olma hâlinde yüklenici kural olarak ücret ve gider isteyemez; m.484’te iş sahibi yapılan kısmı ve yüklenicinin bütün zararını öder; m.485’te yapılan işin değeri ve dahil olmayan giderler ödenir, iş sahibinin kusuru varsa tazminat eklenir.

Teslimden önce eserin yok olması hakkında TBK 483 rehberi, iş sahibinin serbest sona erdirme hakkı hakkında TBK 484 rehberi incelenebilir.

İfa Güçleşmesi ile İfa İmkânsızlığı Aynı mı?

Hayır. Maliyetlerin olağanüstü artması, malzeme tedarikinin çok zorlaşması veya işin beklenenden ağır hâle gelmesi her durumda imkânsızlık değildir. Götürü bedelli eser sözleşmesinde öngörülemeyen olağanüstü koşullar nedeniyle ifanın son derece güçleşmesi TBK m.480’de özel olarak düzenlenmiştir.

TBK m.485 için işin tamamlanmasının artık mümkün olmaması gerekir. “Çok pahalı oldu” ile “artık yapılamaz” arasında hukuki fark vardır. Uyuşmazlıkta teknik bilirkişi bu ayrımı açıklamalıdır.

İş Sahibinin İşbirliği Yapmaması TBK 485 Kapsamına Girer mi?

İş sahibinin proje, malzeme, saha erişimi, onay veya gerekli belgeyi vermemesi önce temerrüt ve işbirliği borcuna aykırılık çerçevesinde değerlendirilir. Bu durum geçici ise imkânsızlık değil gecikme söz konusu olabilir. Ancak iş sahibinin davranışı nedeniyle ifa kalıcı olarak imkânsızlaşmışsa m.485 sonucu gündeme gelebilir.

Bu nedenle yüklenici, gerekli işbirliği taleplerini zamanında ve yazılı yapmalıdır. Hangi belgenin veya erişimin iş için zorunlu olduğu, verilmemesi hâlinde hangi tarihte işin etkilenmeye başlayacağı açıkça bildirilmelidir.

İmkânsızlık ve Hesap Nasıl İspatlanır?

Sözleşme, proje, teknik şartname, iş programı, saha yazışmaları, izin belgeleri, malzeme siparişleri, hakedişler, fotoğraflar ve iş sahibine gönderilen bildirimler temel delillerdir. İmkânsızlığın teknik nedene dayanması hâlinde uzman incelemesi gerekir.

Yapılan kısmın değeri belirlenirken sona erme tarihindeki fiziki ilerleme, sözleşme bedeli, birim fiyatlar ve işin ekonomik ağırlığı dikkate alınır. Dahil olmayan giderler tek tek belgeyle gösterilmelidir.

Mersin’de İnşaat ve Özel Üretim İşlerinde TBK 485

Mersin’de şantiye, sanayi, özel makine üretimi, liman bağlantılı projeler ve taşınmaz üzerindeki eserlerde iş sahibinin alanına ilişkin hukuki veya fiilî engeller ortaya çıkabilir. İmkânsızlık iddiası kurulmadan önce olayın geçici gecikme mi, kalıcı engel mi olduğu netleştirilmelidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu TBK m.485 dosyalarında olayın kaynağını, tarafların kusurunu, yapılan işin değerini, giderleri ve varsa ek tazminatı ayrı kalemler hâlinde değerlendirir.

Sık Sorulan Sorular

İş sahibi yüzünden iş tamamlanamazsa yüklenici para alır mı?

TBK m.485 şartları varsa yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere dahil olmayan giderlerini isteyebilir.

İş sahibinin mutlaka kusurlu olması gerekir mi?

Yapılan işin değeri ve gider talebi için olayın iş sahibiyle ilgili olması yeterli olabilir; ayrıca tazminat için iş sahibinin kusuru aranır.

İş sadece pahalılaştıysa TBK 485 uygulanır mı?

Tek başına pahalılaşma imkânsızlık değildir. Götürü bedelde aşırı ifa güçlüğü TBK m.480 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

İş sahibinin belge vermemesi imkânsızlık sayılır mı?

Önce gecikme ve temerrüt değerlendirilir. Belgenin verilmemesi işi kalıcı biçimde yapılamaz hâle getirmişse m.485 gündeme gelebilir.

Yüklenici sözleşme bedelinin tamamını ister mi?

Hayır. Kural, yapılan işin değeri ve kapsama dahil olmayan giderlerdir; iş sahibinin kusuru varsa ayrıca ispatlanan zarar talep edilebilir.

İş sahibinin ölümü sözleşmeyi bitirir mi?

Her eser sözleşmesinde değil. Sözleşmenin iş sahibinin kişisel özelliklerine bağlı olup olmadığı incelenmelidir.

TBK 484 ile farkı nedir?

TBK m.484 iş sahibinin serbestçe sona erdirmesidir; m.485 iş sahibiyle ilgili olay nedeniyle objektif ifa imkânsızlığını düzenler.

İmkânsızlık nasıl belgelenir?

Teknik rapor, resmi izin/engel belgeleri, yazışmalar, proje kayıtları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle somutlaştırılır.

TBK 485 İçin İmkânsızlık Zaman Çizelgesi Nasıl Kurulur?

Dosyada önce sözleşmenin kurulma tarihi, işe başlama, iş sahibinin sağlaması gereken belge veya eşyanın teslim tarihi, ilk sorun bildirimi ve imkânsızlığın kesinleştiği tarih sıralanmalıdır. Çünkü başlangıçta yalnız geçici engel olan durum zaman içinde kalıcı imkânsızlığa dönüşebilir. Yüklenicinin hangi tarihte işi sürdüremeyeceğini anladığı ve iş sahibine ne bildirdiği tazminat hesabında önemlidir.

Örneğin iş sahibinin sağlaması gereken özel parçanın gecikmesi ilk ayda yalnız program kayması yaratmış, ancak parçanın üreticisi faaliyetini tamamen durdurduğunda sözleşmedeki benzersiz tasarım artık yapılamaz hâle gelmiş olabilir. Bu durumda geçici gecikme dönemi ile imkânsızlığın kesinleştiği an birbirinden ayrılmalıdır.

İş Sahibinin İzin veya Ruhsat Sorunu TBK 485 Kapsamında Olabilir mi?

Eserin tamamlanması için iş sahibinin sağlaması gereken özel izin, erişim veya hukuki statü bulunabilir. İzin geçici olarak gecikmişse sorun öncelikle süre ve temerrüt hükümleri içinde değerlendirilir. İzin alınmasının kesin olarak mümkün olmadığı ortaya çıkmış ve sözleşme konusu eser başka yerde veya başka yöntemle gerçekleştirilemiyorsa imkânsızlık gündeme gelebilir.

Burada izin alınamamasının nedeninin kime ait olduğu önemlidir. İş sahibi baştan beri bilinen hukuki engeli gizlemiş veya gerekli başvuruyu kusurlu biçimde yapmamışsa kusur nedeniyle ek tazminat talebi tartışılabilir. Buna karşılık tarafların öngöremediği yeni bir idari engelde kusur bulunmadan da m.485’in yapılan iş ve gider rejimi uygulanabilir.

Yapılan İş İş Sahibine Hiç Fayda Sağlamasa da Bedel İstenir mi?

TBK m.485, m.486’dan farklı olarak “iş sahibi için kullanılabilir olma” şartını açıkça tekrarlamaz; yapılan işin değerini esas alır. Bununla birlikte yapılan kısmın gerçekten sözleşme kapsamında ve imkânsızlık tarihine kadar usulüne uygun meydana getirilmiş olması gerekir. İş sahibine hiçbir ekonomik değer bırakmayan hazırlık çalışmalarının bir bölümü, “yapılan işin değeri” yerine değere dahil olmayan giderler kapsamında incelenebilir.

Bu ayrım özellikle proje, yazılım veya tasarım işlerinde önemlidir. Tamamlanan analiz ve çizim başka bir uzman tarafından kullanılabiliyorsa doğrudan eser değeri taşıyabilir. Yalnız yüklenicinin iç organizasyonunda kalan hazırlıklar ise gider hesabında ele alınabilir.

İmkânsızlık Öncesi Yapılan Avans ve Ödemeler Nasıl Mahsup Edilir?

İş sahibi daha önce avans veya hakediş ödemişse önce yüklenicinin m.485 uyarınca hak ettiği yapılan iş değeri ve giderler hesaplanır. İş sahibinin kusuru varsa ayrıca tazminat belirlenir. Daha önce ödenen tutarlar bu toplamdan mahsup edilir. Ödeme fazlası varsa iade, eksikse bakiye ödeme gündeme gelir.

Bu hesabın şeffaf olması için her hakedişin hangi iş kalemine karşılık geldiği belirlenmelidir. Özellikle “malzeme avansı” adı altında verilen tutarın gerçekten malzeme alımında kullanılıp kullanılmadığı ve kullanılmayan malzemenin kime ait olduğu ayrı kaydedilmelidir.

Yüklenici İmkânsızlığı Bildirmezse Sorumlu Olur mu?

Yüklenici, işin tamamlanmasını engelleyen durumu öğrendiğinde sadakat ve özen borcu gereği iş sahibini gecikmeden bilgilendirmelidir. İmkânsızlık kesinleştiği hâlde işi yapabilecekmiş gibi avans almaya veya masraf yapmaya devam etmesi, sonradan bu giderlerin tamamını iş sahibine yükleme imkânını zayıflatır.

Bildirimde engelin niteliği, geçici mi kalıcı mı olduğu, alternatif çözüm bulunup bulunmadığı ve o tarihe kadar tamamlanan işin seviyesi açıklanmalıdır. İş sahibi alternatif bir çözüm önerirse, bunun sözleşmedeki eseri aynı şekilde sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmelidir.

TBK 485 Dosyasında Bilirkişi İncelemesi

Teknik bilirkişi öncelikle eserin neden artık tamamlanamadığını ve alternatif ifanın mümkün olup olmadığını incelemelidir. Hukuki nitelendirme hâkime ait olmakla birlikte teknik rapor imkânsızlığın gerçek olup olmadığını ortaya koyar. Ardından tamamlanan işin seviyesi ve ekonomik değeri belirlenir.

Mali hesapta yüklenicinin yaptığı giderler, yapılan iş değerine dahil olup olmadığına göre ayrılmalıdır. Aynı gider iki kez istenmemeli; tazminat kalemi varsa yalnız iş sahibinin kusuruyla uygun illiyet içindeki ek zarar hesaplanmalıdır.

Taraflar İmkânsızlık Sonrası Yeni Sözleşme Yapabilir mi?

İlk eser aynı şekilde tamamlanamıyor olsa da taraflar yeni bir proje veya alternatif eser konusunda anlaşabilir. Bu durumda eski sözleşmenin m.485 uyarınca tasfiyesi ile yeni sözleşmenin bedel ve süresi birbirinden ayrılmalıdır. “Eski avans yeni işe aktarıldı” gibi bir anlaşma varsa bunun yazılı protokolle gösterilmesi sonradan hesap karışıklığını önler.

Yeni sözleşmede önceki imkânsızlığın sebebini ortadan kaldıran teknik çözüm, yeni teslim tarihi ve maliyet açıkça belirlenmelidir. Aksi hâlde taraflar eski sözleşmeden kalan tazminat ile yeni iş ücretini aynı hesapta tartışabilir.

Kusur Yoksa Yüklenici Kâr Kaybı İsteyebilir mi?

TBK m.485, iş sahibiyle ilgili beklenmedik olayda kusur yoksa yapılan işin değeri ile bu değere dahil olmayan giderleri güvence altına alır; ayrıca tam tazminat sonucunu otomatik olarak doğurmaz. Bu nedenle yüklenicinin sözleşmenin kalan kısmından elde edeceği varsayımsal kârı talep edebilmesi için iş sahibinin kusuruna dayanan ek tazminat şartlarının ayrıca oluşması gerekir.

Dosya hesabında bu ayrım açık tutulmalıdır: kusursuz iş sahibi alanındaki imkânsızlıkta m.485’in temel tasfiye kalemleri; iş sahibinin kusuru da varsa kusurla bağlantılı ek zarar. Böylece yapılan iş bedeli ile müspet zarar birbirine karıştırılmaz.

Belgeleme notu: İmkânsızlığın kesinleştiği tarihten sonra yapılan her yeni harcama için neden zorunlu olduğu ayrıca kayda bağlanmalıdır. Gereksiz biçimde artırılan maliyetler iş sahibine aktarılmamalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →