Yetkisiz Gemi Geri Dönüşüm Tesisi Cezası 2026 | 100 Bin–1 Milyon TL

2026 Düzenlemesinin Hukuki Dayanağı

Gemi geri dönüşüm tesislerinin yetkisiz veya kapsam dışı faaliyetlerine ilişkin idari yaptırım, 24 Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme, ekonomik ömrünü tamamlayan veya söküm kararı verilen gemilerin geri dönüşümünün yalnız yetkili ve denetlenebilir tesislerde yapılmasını güçlü yaptırımla destekler.

Gemi geri dönüşümü, geminin yalnız metal olarak parçalanmasından ibaret değildir. Gemide asbest, yağ, yakıt kalıntısı, boya, ağır metal, kablo, izolasyon, elektronik parça, sintine veya farklı tehlikeli maddeler bulunabilir. Bu nedenle söküm süreci iş güvenliği, çevre, atık ve denizcilik kurallarının birlikte uygulandığı yüksek riskli faaliyettir.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yayımlanmıştır. İzin belgesiz tersane/gemi inşa tesisi için İzin Belgesiz Tersane ve Gemi İnşa Tesisi Cezası 2026; geçerli izin kapsamının aşılması için Tersane İşletme İzni Kapsam Cezası 2026 yazılarımız incelenebilir.

Gemi Geri Dönüşüm Faaliyeti Nedir?

Gemi geri dönüşümü, hizmet dışına çıkarılan veya ekonomik ömrünü tamamlayan geminin kontrollü biçimde sökülmesini, yeniden kullanılabilir parçaların ayrılmasını, geri kazanılabilir malzemelerin sınıflandırılmasını ve atıkların mevzuata uygun yönetilmesini kapsar. Faaliyet geminin tesise kabulünden son parçanın ve atığın sahadan çıkışına kadar devam eden bir süreçtir.

Bir geminin yalnız kıyıya çekilmiş olması geri dönüşüm faaliyeti sayılmayabilir; ancak sistematik söküm, parçaların satışı, metal kesimi ve atık ayrıştırma işlemlerinin başlaması fiilî faaliyeti gösterir. İdari yaptırım bakımından isimden çok gerçek işlem önemlidir.

Tersane bakım-onarımı ile geri dönüşüm de ayrılmalıdır. Büyük tadilat veya ekipman değişimi nedeniyle bazı parçaların sökülmesi, geminin tamamının geri dönüşüm amacıyla parçalanmasından farklıdır.

100.000–1.000.000 TL Ceza Hangi Durumda Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili geri dönüşüm ihlalinde kanuni alt sınır 100.000 TL, üst sınır 1.000.000 TL‘dir. Hiç yetki olmadan gemi geri dönüşüm faaliyeti yürütülmesi, yetki askıda veya sona ermişken faaliyete devam edilmesi, yetki kapsamı dışında gemi kabul edilmesi veya mevzuatın faaliyet sınırlarına aykırı söküm yapılması bu yaptırım grubunda değerlendirilebilir.

Ceza miktarı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 uyarınca haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınarak belirlenmelidir. Tek bir kapsam değerlendirme hatası ile çok sayıda geminin sistematik biçimde yetkisiz sökülmesi aynı ağırlıkta değildir.

Kararda tesisin hukuki statüsü, işlem yapılan gemi, söküm tarihi, yetki kapsamı ve ihlal edilen kural açıkça gösterilmelidir. “Geri dönüşüm kurallarına aykırı” şeklindeki genel ifade yaptırımın maddi temelini tek başına açıklamaz.

Yetki Belgesi ve Faaliyet Kapsamı

Geri dönüşüm tesisi, faaliyet için gerekli özel yetki ve işletme şartlarını karşılamalıdır. Yetki belgesi şirket unvanı, tesis yeri, kapasite, faaliyet türü veya başka teknik sınırlamalar içerebilir. İşletme bu sınırları iş kabul sürecinde kontrol etmelidir.

Yetki belgesinin geçerlilik süresi sona ermişse yenileme tamamlanmadan yeni gemi kabul edilmemelidir. Başvurunun yapılmış olması, açık geçiş hükmü bulunmadıkça eski yetkiyi kendiliğinden uzatmaz.

Tesisin başka tüzel kişiye devredilmesi, birleşme veya şirket değişikliği yetkinin otomatik devri anlamına gelmez. Kamu izni bakımından doğru tüzel kişi kontrol edilmelidir.

Yetki Kapsamı Dışında Gemi Kabulü

Tesisin teknik kapasitesi veya belgesi belirli büyüklük, gemi tipi veya faaliyet yöntemiyle sınırlı olabilir. Kapasiteyi aşan veya özel risk taşıyan geminin kabul edilmesi yetki kapsamı sorununa yol açabilir.

Gemi kabulünden önce boy, tonaj, yapı malzemesi, mevcut tehlikeli madde envanteri ve söküm yöntemi incelenmelidir. Satış ekibi yalnız hurda metal değerine göre karar vermemelidir.

Gemi tesise geldikten sonra başlangıç verilerinin yanlış olduğu anlaşılırsa söküm başlamadan yeni risk değerlendirmesi yapılmalı ve gerekirse işlem durdurulmalıdır.

Gemi Geri Dönüşüm Planı ve Hazırlık

Söküm faaliyeti plansız şekilde başlamamalıdır. Geminin yapısı, tehlikeli maddeleri, yakıt ve yağ kalıntıları, sıcak çalışma alanları, kesim sırası, kaldırma operasyonları ve atık akışları önceden belirlenmelidir.

Plan, gerçek gemiye özgü olmalıdır. Başka gemiden kopyalanmış standart doküman, tank, izolasyon veya ekipman farklılıklarını gözden kaçırabilir.

Plan güncellenmesi gereken yeni bulgu ortaya çıktığında değişiklik kayıt altına alınmalıdır. Sahadaki fiilî uygulama ile yazılı plan arasında açık çelişki olmamalıdır.

Tehlikeli Maddelerin Yönetimi

Gemi üzerindeki asbest, PCB içeren ekipmanlar, yağlar, yakıt kalıntıları, ağır metal içeren boyalar, kimyasallar ve diğer tehlikeli maddeler kontrollü şekilde tanımlanmalı ve işlenmelidir. Söküm sırası çalışanların ve çevrenin maruziyetini azaltacak şekilde planlanmalıdır.

Kapalı alan, sıcak çalışma ve gaz ölçümü birbirine bağlı risklerdir. Tank veya kapalı hacimde kesim öncesi gerekli gaz ölçümleri yapılmadan sıcak çalışma başlatılmamalıdır.

Tehlikeli madde çıktığında “hurda” adı altında normal metal akışına karıştırılmamalıdır. Atığın kodu, miktarı, geçici depolaması ve teslimi izlenebilir tutulmalıdır.

Atıkların Ayrıştırılması ve Teslimi

Geri dönüşüm faaliyetinde çok sayıda atık ve ikincil malzeme ortaya çıkar. Yeniden kullanım, geri dönüşüm ve bertaraf akışları birbirinden ayrılmalıdır. Atıkların yetkili taşıyıcı ve tesislere teslimi belgeyle izlenmelidir.

Tesis dışına çıkan metalin “ürün” veya “atık” statüsü gerçeğe uygun belirlenmelidir. Tehlikeli atığı ürün gibi göstermek mevzuat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Atık tartım, sevk ve kabul belgeleri gemi proje dosyasıyla eşleştirilmelidir. Böylece gemiden çıkan kritik maddelerin nihai akıbeti doğrulanabilir.

Alt Yüklenici Kullanımı

Kesim, taşıma, vinç, izolasyon veya atık hizmetleri alt yükleniciye verilebilir. Ancak alt yüklenicinin kullanılması tesisin yetki ve gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Alt yüklenici personelinin eğitim, sağlık, kişisel koruyucu ekipman ve teknik yeterlilikleri kontrol edilmelidir. Özellikle sıcak çalışma, kapalı alan ve tehlikeli madde sökümünde özel prosedürler uygulanmalıdır.

Yetkisiz bir şirketin tesis içinde bağımsız geri dönüşüm faaliyeti yürütmesi, “taşeron” adı altında meşrulaştırılamaz. Fiilî organizasyon ve sorumluluk incelenir.

Gemi Sahibinin ve Tesisin Sorumluluğu

Gemi sahibi, gemiyi geri dönüşüm amacıyla teslim ederken geminin kimliği, mevcut tehlikeli maddeleri ve teknik durumu hakkında doğru bilgi sağlamalıdır. Tesis de yalnız sahibin beyanına dayanmayıp kendi kabul ve doğrulama sürecini yürütmelidir.

Yanlış beyan nedeniyle risk ortaya çıkarsa gemi sahibinin sorumluluğu doğabilir; ancak tesis açık tehlike işaretlerini görmezden geldiyse kendi kusuru ayrıca değerlendirilir.

Sözleşmede bütün çevre ve güvenlik sorumluluğunun bir tarafa yüklenmesi kamu hukuku sorumluluklarını otomatik olarak değiştirmez.

Faaliyetin Durdurulması ve Düzeltme

Yetkisiz veya kapsam dışı faaliyet tespit edildiğinde yeni gemi kabulü ve ilgili söküm işlemleri durdurulmalıdır. Yarım kalmış gemide güvenli durum sağlanmalı; açık kesimler, yakıt/yağ ve atıklar kontrol altına alınmalıdır.

Sonradan yetki alınması gelecekteki faaliyet için hukuki zemin oluşturur, geçmiş fiili ortadan kaldırmaz. Yetki yeniden sağlandığında hangi projelerin yeni kapsam içinde olduğu ayrı kontrol edilmelidir.

Düzeltici faaliyet dosyasında durdurma tarihi, sahadaki gemiler, risk azaltma tedbirleri, izin yazışmaları ve yeniden başlama onayı tutulmalıdır.

Tesisin Yetkisi Askıya Alınırsa

Yetkinin askıya alınması, tesisin belirli veya tüm geri dönüşüm faaliyetlerini geçici olarak yürütmemesi anlamına gelebilir. Askı kararının kapsamı ve başlangıç tarihi operasyon sistemine anında aktarılmalıdır.

Askı sırasında mevcut geminin yalnız güvenli şekilde muhafaza edilmesi ile aktif söküm faaliyeti farklıdır. Hangi işlemlerin yapılabileceği karar ve mevzuattan belirlenmelidir.

Eksiklik giderildi diye tesis kendi kararıyla faaliyete dönememeli; gerekiyorsa resmî kaldırma veya yeniden yetkilendirme işlemi tamamlanmalıdır.

Denetimde Hangi Kayıtlar İncelenir?

İtirazda Kontrol Edilecek Noktalar

İlk olarak tesisin denetim tarihinde geçerli geri dönüşüm yetkisi bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. İkinci olarak kabul edilen gemi ve yapılan işlemin yetki kapsamı içinde kalıp kalmadığı incelenmelidir.

Üçüncü olarak yaptırım muhatabının fiilî işletmeci olup olmadığı ve varsa alt yüklenici rolü ayrılmalıdır. Dördüncü olarak 100.000–1.000.000 TL aralığındaki cezanın 5326 m.17/2 ölçütlerine göre gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği kontrol edilmelidir.

Tebliğ tarihi, gemi kabul kayıtları, yetki belgesi ve atık/tehlikeli madde dosyaları birlikte değerlendirilmelidir. Sonradan alınan izin geçmiş ihlali otomatik kaldırmaz.

Gemi Geri Dönüşüm Tesisleri İçin 12 Maddelik Uyum Listesi

1. Yetki belgesinin geçerlilik ve kapsamını her gemi öncesi doğrulayın.
2. Gemi kabulünde teknik ve tehlikeli madde ön incelemesi yapın.
3. Gemiye özgü geri dönüşüm planı hazırlayın.
4. Asbest ve diğer tehlikeli maddeleri ayrı iş akışına alın.
5. Kapalı alan ve sıcak çalışma izin sistemini uygulayın.
6. Atık sevklerini gemi proje dosyasıyla eşleştirin.
7. Alt yüklenicilerin yeterliliğini doğrulayın.
8. Yetki kapsamını aşan gemiyi kabul etmeyin.
9. Askı kararını operasyon sistemine anında yansıtın.
10. Yanlış beyanı fark ettiğinizde sökümü durdurup riski yeniden değerlendirin.
11. Sonradan izin almayı geçmiş faaliyete dayanak yapmayın.
12. Denetim dosyasında yetki, gemi, plan ve atık kayıtlarını birlikte saklayın.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Yetkisiz gemi geri dönüşüm tesisi cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili ihlalde 100.000 TL’den 1.000.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Yetkili tesis kapsamı dışında gemi kabul edebilir mi?

Hayır. Tesis yalnız yetki ve teknik kapasite kapsamı içinde faaliyet göstermelidir.

3. Geri dönüşüm faaliyeti ile tersane onarımı aynı mı?

Hayır. Geminin bakım-onarımı ile ekonomik ömrü sonunda sistematik sökümü farklı faaliyetlerdir.

4. Başvuru yapıldıysa gemi sökümüne başlanabilir mi?

Açık geçici yetki yoksa başvuru tek başına faaliyet hakkı vermez.

5. Alt yüklenici kullanmak mümkün mü?

Evet; ancak ilgili işin hukuken dışarı verilebilir olması ve alt yüklenicinin yeterliliği gerekir. Ana tesisin sorumluluğu devam eder.

6. Gemi sahibi yanlış bilgi verirse tesis sorumsuz olur mu?

Otomatik olarak hayır. Tesisin kendi kabul ve doğrulama yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

7. Tehlikeli maddeler normal hurdaya karıştırılabilir mi?

Hayır. İlgili atık ve tehlikeli madde kurallarına göre ayrı yönetilmelidir.

8. Ceza neden 100.000–1.000.000 TL arasında?

5326 m.17/2 uyarınca haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

9. Yetki askıdaysa faaliyet devam eder mi?

Askı kararının kapsamına aykırı aktif geri dönüşüm yapılmamalıdır.

10. Sonradan yetki almak cezayı kaldırır mı?

Hayır. Yeni yetki gelecekteki faaliyet içindir; geçmiş dönem ayrıca değerlendirilir.

11. Atık kayıtları neden önemlidir?

Gemiden çıkan tehlikeli ve diğer atıkların mevzuata uygun şekilde ayrıştırılıp teslim edildiğini gösterir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; ceza aralığında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili içerikler: izinsiz tersane/gemi inşa tesisi cezası, tersane işletme izni kapsam cezası.