Finansal Kiralamaya Hangi Mallar Konu Olabilir? 6361 m.19: Taşınır, Taşınmaz ve Fikrî Hak Sınırı | 2026

6361 Sayılı Kanun m.19 Ne Düzenler?

6361 sayılı Kanun m.19 finansal kiralama sözleşmesinin konu bakımından sınırlarını iki fıkra halinde belirler. Birinci fıkraya göre taşınır ve taşınmaz mallar finansal kiralamaya konu olabilir. Aynı fıkra, bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshaları hariç olmak üzere patent gibi fikrî ve sınai hakların sözleşmeye konu olamayacağını açıkça düzenler. İkinci fıkra ise bütünleyici parça veya eklenti niteliğine bakılmaksızın asli niteliğini koruyan her malın tek başına finansal kiralama konusu olabileceğini kabul eder.

Bu düzenleme, ticari hayatta ekonomik değer taşıyan her unsurun otomatik olarak leasinge konu olamayacağını gösterir. Finansal kiralama şirketinin finanse ettiği şeyin hukuken ne olduğu, mülkiyetinin nasıl kazanıldığı ve üçüncü kişilere karşı nasıl ileri sürüleceği baştan belirlenmelidir. Özellikle teknoloji, üretim hattı ve gayrimenkul yatırımlarında mal-hizmet-lisans ayrımı yapılmadan kurulan paket sözleşmeler ileride ciddi uyuşmazlık çıkarabilir.

Malın sözleşmede yeterince belirlenebilir olması da önemlidir. “Bir adet üretim makinesi” gibi genel bir tanım yerine marka, model, seri numarası, kapasite, üretim yılı ve varsa ek modüller yazılmalıdır. Taşınmazda ada, parsel, bağımsız bölüm ve tapu bilgileri; araçta şasi ve motor bilgileri; özel sicile tabi mallarda ilgili kayıtlar sözleşme dosyasında yer almalıdır.

Taşınır Mallar Finansal Kiralamaya Konu Olabilir mi?

Evet. Üretim makineleri, iş makineleri, ticari araçlar, tıbbi cihazlar, tarım ekipmanları, forkliftler, jeneratörler, sunucular, bilgisayar donanımları ve işletme ekipmanları m.19 kapsamındaki taşınır mallara örnek verilebilir. Kanun taşınırın belirli bir sektörde kullanılmasını şart koşmaz; önemli olan işlemin finansal kiralama sözleşmesinin unsurlarını taşımasıdır.

Taşınır mallarda en önemli uygulama konusu belirlenebilirliktir. Aynı işletmede aynı marka ve modelden çok sayıda makine bulunabilir. Seri numarası, üretici kodu veya benzersiz cihaz numarası sözleşmede ve teslim tutanağında yazılmamışsa, icra veya iade aşamasında hangi malın finansal kiralamaya konu olduğu tartışmalı hale gelebilir.

Malın aksesuarları da açıkça sayılmalıdır. Bir iş makinesinin ataşmanları, tıbbi cihazın probları, sunucunun depolama modülleri veya üretim hattının kontrol ünitesi ekonomik bütünün parçası olabilir. Sözleşmede ana mal ile birlikte teslim edilen unsurlar listelenirse, fesih halinde iade kapsamı da daha kolay belirlenir.

Taşınırın kullanılmış olması tek başına m.19 kapsamında yasak değildir. Ancak ikinci el malın hukuki mülkiyeti, üzerinde rehin veya haciz bulunup bulunmadığı, fatura zinciri, teknik durumu ve sigortalanabilirliği ayrıca araştırılmalıdır. Finansal kiralama şirketinin iç kredi politikası veya ikincil düzenlemeler somut işlemde ek koşullar getirebilir.

Taşınmaz Finansal Kiralama Yapılabilir mi?

Evet. M.19 taşınmaz malları açıkça finansal kiralama kapsamına alır. İşyeri, fabrika, depo, ofis veya yatırım amacıyla kullanılacak diğer taşınmazlar, hukuki koşulları sağlandığında finansal kiralama konusu olabilir. Taşınmaz işlemlerinde m.22’deki tapu şerhi ve tescil sistemi de birlikte değerlendirilmelidir.

Taşınmazın tapu niteliği finansman kararından önce kontrol edilmelidir. Kat mülkiyeti, kat irtifakı, arsa niteliği, bağımsız bölüm numarası, yüzölçümü, takyidatlar, irtifak hakları ve şerhler yalnızca değerleme raporunun konusu değildir; kiracının kullanım amacını ve kiralayanın mülkiyet hakkını doğrudan etkiler.

Kiracı taşınmazı belirli bir ticari faaliyet için kullanacaksa imar ve ruhsat durumu ayrıca incelenmelidir. Tapuda “mesken” görünen bir bağımsız bölümün planlanan ticari faaliyete uygunluğu, belediye izinleri veya işyeri açma şartları finansal kiralama sözleşmesinden bağımsız değildir. Kiracının yatırım amacının gerçekleşememesi, sonradan ödeme ve fesih uyuşmazlığına dönüşebilir.

Taşınmaz üzerindeki ipotek, haciz veya üçüncü kişi hakkı da edinim öncesinde temizlenmesi gereken riskler yaratabilir. Finansal kiralama şirketinin mülkiyeti hangi hukuki yüklerle edindiği ve bu yüklerin kiracıya hangi riskleri doğurduğu sözleşme öncesi incelemede somutlaştırılmalıdır.

Bilgisayar Yazılımının Çoğaltılmış Nüshası Neden İstisnadır?

6361 m.19, patent gibi fikrî ve sınai hakları finansal kiralama konusu dışında tutarken bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshalarını açıkça istisna eder. Buradaki ayrım, soyut fikrî hakkın kendisi ile kullanım için çoğaltılmış yazılım nüshası arasındadır. Bir yazılım üzerindeki mali hakkın devri, kaynak kod üzerindeki hakların satışı veya patentin devri ile belirli bir yazılım nüshasının yatırım kapsamında finansmanı aynı hukuki işlem değildir.

Modern teknoloji sözleşmelerinde yazılım çoğu zaman tek başına sunulmaz. Lisans, bakım, güncelleme, bulut hizmeti, danışmanlık, eğitim, entegrasyon ve donanım aynı ticari paket içinde bulunabilir. Bu nedenle faturadaki toplam bedelin tamamını otomatik biçimde finansal kiralama konusu mal kabul etmek doğru değildir. Hangi kalemin mal, hangi kalemin hizmet, hangi kalemin lisans bedeli olduğu ayrıştırılmalıdır.

Örneğin sunucu donanımı ile birlikte verilen işletim sistemi nüshası ve üç yıllık bakım hizmeti aynı teklif içinde olabilir. Donanımın finansal kiralama konusu yapılması mümkündür; yazılım tarafında m.19’daki çoğaltılmış nüsha istisnası incelenir; bakım hizmeti ise kendi sözleşmesel niteliğine göre değerlendirilir. Bu ayrım vergi, teslim, ayıp ve fesih sonuçlarını da etkiler.

Patent, Marka ve Diğer Fikrî Haklar Tek Başına Leasing Konusu Olabilir mi?

Hayır. M.19, bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshaları hariç olmak üzere patent gibi fikrî ve sınai hakların finansal kiralama sözleşmesine konu olamayacağını açıkça düzenler. Patent, marka, tasarım veya başka bir fikrî hakkın lisanslanması ya da devri; kendi mevzuatı ve sözleşme hükümleri çerçevesinde yürütülmelidir.

Bu yasak özellikle şirket satın alma, teknoloji transferi ve franchise işlemlerinde önemlidir. Bir işletmenin marka kullanım hakkını veya patent lisansını “leasing” başlığı altında finanse etmek, sözleşmenin hukuki niteliğini değiştirmez. Tarafların ekonomik hedefi finansman olsa bile 6361 m.19’un açık konu sınırlaması aşılmaz.

Fikrî hakkın bir fiziksel mala gömülü olması ayrıca değerlendirilmelidir. Patentli bir makinenin kendisi taşınır mal olarak finansal kiralamaya konu olabilir; ancak makinenin üretiminde kullanılan patent hakkının kendisi finansal kiralama konusu yapılmış olmaz. Aynı şekilde markalı bir aracın finansal kiralanması, marka hakkının kiracıya devri anlamına gelmez.

Bütünleyici Parça veya Eklenti Tek Başına Finansal Kiralanabilir mi?

M.19/2, “bütünleyici parça veya eklenti niteliklerine bakılmaksızın asli niteliğini koruyan her malın” tek başına finansal kiralama sözleşmesinin konusu olabileceğini belirtir. Düzenlemenin ana ölçütü malın asli niteliğini korumasıdır. Bu hüküm, özellikle üretim tesislerine sonradan monte edilen ama ekonomik ve teknik bağımsızlığını sürdüren ekipman bakımından önem taşır.

Bir makinenin zemine sabitlenmesi tek başına onun hukuki bağımsızlığını kesin biçimde ortadan kaldırmaz. Sökülme şekli, sökülünce ekonomik değerini koruyup korumadığı, yapıya zarar verip vermediği, başka yerde yeniden kullanılabilirliği ve tarafların sözleşme belgeleri birlikte incelenmelidir.

Uyuşmazlık ihtimalini azaltmak için montaj öncesi fotoğraflar, teknik çizimler, seri numarası, montaj tutanağı ve söküm koşulları dosyada tutulmalıdır. Özellikle kiracının malik olmadığı bir taşınmaza monte edilen ekipmanda taşınmaz malikinin hakları ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik ayrıca değerlendirilmelidir.

Sicile Tabi Mallarda Hangi Kayıtlar Önemlidir?

Araç, gemi, hava aracı veya özel sicili bulunan diğer mallarda finansal kiralama sözleşmesinin yanı sıra ilgili sicil kayıtları da kontrol edilmelidir. 6361 sayılı Kanun m.22 finansal kiralama sözleşmelerinin şerh ve tesciline ilişkin özel sistem kurar. Taşınmazlarda tapu kütüğü; özel sicile tabi taşınırlarda ilgili sicil; diğer mallarda Kanun ve ikincil düzenlemelerdeki bildirim sistemi dikkate alınır.

Sicilde malikin kim olduğu, rehin, haciz veya başka takyidat bulunup bulunmadığı, önceki devirlerin tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilmelidir. Finansal kiralama sözleşmesinin imzalanmış olması, gerekli mülkiyet ve sicil işlemlerinin yerine geçmez.

İkinci el araç veya makinede satıcının gerçek malik olup olmadığı; taşınmazda tapu malikinin sözleşmedeki satıcıyla aynı kişi olup olmadığı; şirket malında temsil yetkisinin bulunup bulunmadığı özellikle kontrol edilmelidir. Bu inceleme, finansal kiralama şirketinin geçerli mülkiyet kazanması için temel önemdedir.

Teknik Şartname Neden Hukuk Dosyasının Parçasıdır?

Finansal kiralama konusu malın belirlenmesi yalnız satın alma veya teknik ekiplerin işi değildir. Teknik şartname, sözleşmenin konusunu ve teslim borcunun kapsamını somutlaştıran bir delildir. Kapasite, enerji sınıfı, yazılım versiyonu, opsiyonel ekipmanlar, montaj sorumluluğu, eğitim, garanti ve kabul testleri açıkça yazılırsa teslimin gereği gibi yapılıp yapılmadığı objektif ölçütlerle denetlenebilir.

Örneğin saatte belirli miktar üretim yapması gereken bir makine bu kapasiteyi sağlamıyorsa uyuşmazlık salt finansal kiralama bedelinin ödenmesi meselesi değildir; satıcının teslimi ve malın seçilen teknik özelliklere uygunluğu da gündeme gelir. Teknik şartnamenin satın alma sözleşmesi, proforma fatura ve finansal kiralama dosyasında aynı tanımları kullanması gerekir.

Kabul testinin kim tarafından yapılacağı, hangi süre içinde ayıp bildirimi yapılacağı ve test başarısız olursa teslimin tamamlanmış sayılıp sayılmayacağı da yüksek bedelli yatırımlarda önceden düzenlenmelidir. Böylece “teslim edildi mi?” ve “kullanıma hazır mıydı?” tartışmaları azaltılır.

Henüz Üretilmemiş Mal Finansal Kiralama Konusu Olabilir mi?

Evet. 6361 sayılı Kanun m.20, sözleşmede açıkça belirtilmek kaydıyla mal henüz imal edilmemiş veya kiracıya teslim edilmemiş olsa dahi sözleşme tarihinden itibaren finansal kiralama bedellerinin tahsil edilebileceğini düzenler. Ayrıca sözleşmede aksi belirtilmediği takdirde malın sözleşme tarihinden itibaren iki yıl içinde kiracıya teslim edilmesi gerekir.

Bu hüküm, özel üretim makinesi, gemi ekipmanı, büyük sanayi tesisi veya uzun imalat süresi bulunan yatırım mallarında önemlidir. Mal henüz fiziksel olarak mevcut olmasa da sözleşme konusu objektif olarak belirlenebilir olmalıdır. Teknik proje, üretici teklifi, model, kapasite ve teslim takvimi sözleşmeye bağlanmalıdır.

Malın üretim sırasında tasarımının değiştirilmesi gerekiyorsa değişiklik prosedürü yazılmalıdır. Kiracının talebiyle yapılan kapasite veya model değişikliği, satın alma fiyatını ve finansal kiralama bedellerini etkileyebilir. Yazılı değişiklik yapılmadan yürütülen teknik revizyonlar ödeme uyuşmazlığı yaratabilir.

İkinci El Makine ve Ekipman Finansal Kiralamaya Konu Olabilir mi?

6361 m.19 taşınır mal bakımından yeni ve ikinci el ayrımı yapmaz. Bu nedenle kullanılmış bir makinenin finansal kiralama konusu olması kanuni tanım bakımından mümkündür. Ancak ikinci el mallarda mülkiyet zinciri ve teknik durum daha dikkatli incelenmelidir.

Satıcı faturası, daha önceki alış belgesi, seri numarası, ekspertiz veya teknik inceleme raporu, bakım geçmişi ve varsa rehin/haciz kayıtları dosyaya alınmalıdır. Malın üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet iddiası bulunması, finansal kiralama şirketinin geçerli mülkiyet kazanmasını ve daha sonra m.28’deki korumadan yararlanmasını etkileyebilir.

İkinci el malın sigorta değeri ile satın alma bedelinin uyumlu olup olmadığı da önemlidir. Hasar halinde m.24’teki risk paylaşımı nedeniyle sigorta bedeli, muafiyet ve teminat dışı haller sözleşme kurulurken incelenmelidir.

Finansal Kiralama Konusuna İlişkin Uygulama Örnekleri

Üretim makinesi: Fabrikanın satın almak istediği CNC makinesi marka, model, seri numarası ve teknik kapasitesiyle belirlenir. Finansal kiralama şirketi makineyi satıcıdan satın alır. Makine m.19 kapsamında taşınır maldır.

Taşınmaz: İşletmenin depo olarak kullanacağı bağımsız bölüm finansal kiralama konusu yapılabilir. Tapu kayıtları, kullanım amacı ve m.22 kapsamındaki şerh işlemleri sözleşme dosyasına bağlanır.

Patent: Bir patent hakkının kendisi m.19 uyarınca finansal kiralama konusu yapılamaz. Patent lisansı veya devri ayrı fikrî mülkiyet sözleşmesiyle düzenlenir.

Yazılım-donanım paketi: Sunucu donanımı finansal kiralamaya konu olabilir. Yazılım bakımından çoğaltılmış nüsha istisnası, hizmet ve lisans ayrımı somut sözleşmede ayrı ayrı kurulmalıdır.

Binaya monte makine: Üretim hattına sabitlenen ancak sökülüp başka yerde aynı ekonomik işlevle kullanılabilen bir makinenin m.19/2 kapsamındaki asli niteliği teknik ve hukuki verilerle değerlendirilir.

Sözleşme Kurulmadan Önce Kontrol Listesi

1. Malın taşınır, taşınmaz, fikrî hak veya hizmet niteliğini belirleyin.
2. Satıcının malik ve tasarrufa yetkili olduğunu doğrulayın.
3. Marka, model, seri numarası ve teknik özellikleri yazın.
4. Taşınmazda ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgilerini tapuyla karşılaştırın.
5. Özel sicile tabi mallarda rehin ve haciz kayıtlarını kontrol edin.
6. İkinci el malda mülkiyet ve fatura zincirini inceleyin.
7. Yazılım paketinde nüsha, lisans ve hizmet kalemlerini ayırın.
8. Bütünleyici parça veya eklenti tartışması varsa sökülebilirlik ve asli niteliği belgeleyin.
9. Teslim, kabul testi ve ayıp prosedürünü yazılı düzenleyin.
10. Sigorta değerini ve teminat kapsamını kontrol edin.
11. Henüz üretilmemiş malda teknik tanımı ve teslim takvimini ekleyin.
12. Sözleşme, satın alma ve teslim belgelerinde aynı mal tanımını kullanın.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralama sözleşmesi nedir? 6361 m.18
• Ticari sözleşmeler hukuku
• Yazılım sözleşmesinde sorumluluk sınırı

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Finansal Kurumlar Birliği

Sık Sorulan Sorular