Finansal Kiralama Sözleşmesi Nedir? 6361 m.18’e Göre Leasing Yapısı ve Tarafların Konumu | 2026

1. Finansal kiralamanın kanuni tanımı nedir?

6361 sayılı Kanun m.18/1, finansal kiralama sözleşmesini unsurlarını tek tek sayarak tanımlar. Buna göre kiralayan, kiracının talebi ve seçimi doğrultusunda bir malı üçüncü kişiden veya doğrudan kiracıdan satın alabilir; başka suretle temin edebilir ya da daha önceden mülkiyetinde bulunan bir malı işleme konu edebilir. Bu malın zilyetliği, kiracıya her türlü faydayı elde etmek üzere bırakılır. Bunun karşılığında kiracı finansal kiralama bedeli öder.

Bu tanımın merkezinde “malın kiracının talebi ve seçimi üzerine edinilmesi” bulunur. Uygulamada işletme kullanacağı makineyi, üretim hattını, aracı veya taşınmazı belirler; finansal kiralama şirketi hukuki mülkiyeti edinir ve kullanım kiracıya bırakılır. Böylece işletme, malın bedelini baştan tamamıyla ödemeden ekonomik kullanım imkânına kavuşur.

Kanun finansal kiralamayı yalnızca finansman tekniği olarak değil, tarafların hak ve borçlarını özel hükümlerle belirleyen isimli bir sözleşme olarak düzenlemiştir. Bu nedenle uyuşmazlıkta önce 6361 sayılı Kanun’un özel hükümleri; boşluk bulunan yerde ise niteliğine uygun genel hükümler dikkate alınır.

2. Finansal kiralama ile adi kira arasındaki temel fark nedir?

Adi kirada kiraya veren çoğunlukla zaten malik olduğu bir şeyi belirli süreyle kullanıma bırakır. Finansal kiralamada ise mal çoğu kez kiracının yatırım ihtiyacı ve teknik tercihi üzerine edinilir. Finansman işlevi, işlemin ekonomik amacının önemli unsurudur. Kiracı hangi marka, model, kapasite veya taşınmazın kullanılacağını belirler; kiralayan finansmanı ve mülkiyet yapısını kurar.

Bu fark, malın ayıbı, teslimi, sigortası, bakım masrafı, devir, haciz ve sözleşmenin sona ermesi gibi konularda da özel sonuçlar doğurur. Örneğin 6361 sayılı Kanun m.24 bakım, koruma, sigorta ve hasar riskini ayrıntılı şekilde düzenler; m.28 ve m.29 ise kiracı ile kiralayanın icra veya iflas durumlarında finansal kiralama malının statüsünü ayrıca belirler.

Bir sözleşmenin başlığında “leasing” yazması tek başına yeterli değildir. Hukuki nitelendirme yapılırken edimlerin gerçek içeriği, malın nasıl temin edildiği, mülkiyetin kime geçtiği, kullanımın kimde olduğu ve bedel yapısı birlikte incelenmelidir.

3. Finansal kiralamanın tarafları kimlerdir?

Temel taraflar kiralayan ile kiracıdır. Kiralayan, 6361 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat kapsamında faaliyet gösteren finansal kiralama şirketidir. Kiracı ise finansal kiralama konusu malın zilyetliğini ve ekonomik kullanımını elde eden gerçek veya tüzel kişidir. Satıcı veya imalatçı çoğu işlemde ekonomik zincirin üçüncü aktörüdür; ancak finansal kiralama sözleşmesinin asli iki tarafı kiralayan ile kiracıdır.

Üçlü yapıda kiracı malı seçer, kiralayan satıcıyla satın alma ilişkisini kurar ve mal kiracıya teslim edilir. Bu nedenle satın alma sözleşmesi ile finansal kiralama sözleşmesinin birbirinden ayrılması gerekir. Satıcının teslim borcu, garanti yükümlülüğü ve teknik şartname; kiralayanın finansal kiralama sözleşmesinden doğan borçlarıyla karıştırılmamalıdır.

4. Malı kiracı mı seçer, finansal kiralama şirketi mi?

Kanunun tanımı, kiracının “talebi ve seçimi” unsuruna açıkça yer verir. Bu, özellikle ticari makine ve ekipman işlemlerinde önemlidir. Kiracı teknik ihtiyacını belirler, teklifleri karşılaştırır ve hangi malın finansman konusu olacağını seçer. Finansal kiralama şirketinin kredi değerlendirmesi, satıcı kontrolü ve teminat şartları ayrıca uygulanabilir; ancak malın kullanım amacına uygunluğunun belirlenmesinde kiracının seçimi temel role sahiptir.

Uyuşmazlık çıkmaması için proforma fatura, teknik şartname, seri numarası, üretim yılı, teslim yeri, kabul prosedürü ve aksesuar listesi sözleşme dosyasında açıkça tutulmalıdır. “Makine” veya “araç” gibi genel ifadeler, teslim ve ayıp uyuşmazlığında ispat sorununa yol açabilir.

5. Mülkiyet kimde, kullanım kimdedir?

Finansal kiralamanın karakteristik özelliği, hukuki mülkiyet ile ekonomik kullanımın ayrılmasıdır. 6361 sayılı Kanun m.23 ayrıca finansal kiralama konusu malın mülkiyetinin kiralayana ait olduğunu belirtir. Kiracı ise m.24 uyarınca sözleşme süresince malın zilyedidir ve sözleşmenin amacına uygun her türlü faydayı elde etme hakkına sahiptir.

Bu ayrım, kiracının malı kendi malı gibi üçüncü kişiye satamayacağı anlamına gelir. Devir ve zilyetliğin başkasına bırakılması m.26’daki şartlara tabidir. Aynı şekilde kiracının kişisel borçları nedeniyle finansal kiralama konusu malın haczedilmesi, m.28’deki özel koruma nedeniyle farklı değerlendirilir.

6. Satıp geri kiralama da finansal kiralama sayılır mı?

M.18’in “bizzat kiracıdan satın aldığı” ibaresi, satıp geri kiralama modelinin kanuni temellerinden biridir. İşletme kendi aktifindeki bir malı finansal kiralama şirketine satabilir ve aynı malı finansal kiralama yoluyla kullanmaya devam edebilir. Böyle bir işlemde satış, finansal kiralama, vergi ve muhasebe sonuçlarının ayrı ayrı ve birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle taşınmazlarda tapu işlemi, sözleşmenin şerhi, satın alma opsiyonu, sürenin sonunda mülkiyetin geri geçişi ve 6361 sayılı Kanun m.37’deki vergi/harç istisnasının somut işlem bakımından kapsamı sözleşme kurulmadan kontrol edilmelidir. İstisnanın varlığı, işlemdeki tüm vergilerin otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez; kanunun açıkça istisna ettiği kâğıt ve işlemler esas alınır.

7. Sözleşme imzalanmadan önce hangi hükümler açık yazılmalıdır?

Uyuşmazlığı azaltmak için malın kesin tanımı, satın alma fiyatı, finansal kiralama bedelleri, ödeme tarihleri, teslim koşulları, sigorta, bakım-onarım, vergi ve masraflar, temerrüt, fesih, satın alma hakkı, devir, adres ve bildirim hükümleri tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenlenmelidir. Mal henüz üretilmemişse teslim takvimi ve gecikme senaryosu ayrıca yazılmalıdır.

6361 sayılı Kanun m.20, tarafların finansal kiralama bedeli ve ödeme dönemlerini belirleyebileceğini kabul eder. Aynı madde, sözleşmede açıkça belirtilmesi halinde mal henüz imal edilmemiş veya teslim edilmemiş olsa bile sözleşme tarihinden itibaren kira bedeli tahsil edilebileceğini düzenler. Bu nedenle ödeme başlangıcı ile fiili teslim tarihinin aynı olmak zorunda olmadığı özellikle ticari yatırım sözleşmelerinde gözden kaçırılmamalıdır.

8. Uyuşmazlıkta hangi belgeler belirleyicidir?

Finansal kiralama dosyasında yalnızca ana sözleşme değil; teklif, ödeme planı, satıcı faturası, proforma fatura, teknik şartname, teslim-tesellüm tutanağı, servis kayıtları, sigorta poliçesi, banka dekontları, noter veya KEP bildirimleri, e-posta yazışmaları ve varsa tescil/şerh kayıtları birlikte önem taşır. Temerrüt veya teslim uyuşmazlığında bildirimin tarihi ve içeriği ayrıca belirleyicidir.

Elektronik ortamda kurulan sözleşmelerde kimlik doğrulama, onay kayıtları, işlem zamanları ve sözleşmenin müşteriye hangi sürümle sunulduğu saklanmalıdır. “Sistemde onaylandı” şeklindeki soyut savunma yerine, onayın kime ait olduğunu ve hangi metne verildiğini gösteren kayıtlar muhafaza edilmelidir.

9. İki uygulama örneği

Örnek 1: Bir lojistik şirketi belirli marka ve model çekiciyi seçer. Finansal kiralama şirketi aracı satıcıdan satın alır ve zilyetliği lojistik şirketine bırakır. Araç finansal kiralama şirketinin mülkiyetinde; kullanım ve ekonomik fayda kiracıdadır. Bu yapı m.18’deki tipik finansal kiralama tanımına girer.

Örnek 2: Bir üretim şirketi mülkiyetindeki CNC tezgâhını finansal kiralama şirketine satar ve aynı makineyi sözleşmeyle kullanmaya devam eder. İşlem, “kiralayanın bizzat kiracıdan satın aldığı mal” unsuruna dayanabilir. Ancak satışın gerçekliği, tapu/sicil işlemleri varsa bunların tamamlanması, sözleşme, muhasebe ve vergi kayıtlarının birbirini desteklemesi gerekir.

10. Uygulamada sık yapılan hatalar

En sık hata finansal kiralamayı yalnızca “uzun süreli kira” gibi okumaktır. İkinci hata, satıcının teknik ayıp sorumluluğu ile finansal kiralama şirketinin sözleşmesel sorumluluğunu ayırmamaktır. Üçüncü hata, satın alma opsiyonunun otomatik mülkiyet geçişi anlamına geldiğini varsaymaktır. Dördüncü hata, malın sigortası ve bakım yükümlülüklerinin sözleşmede açıkça kontrol edilmemesidir.

Bir diğer hata, temerrüt ihtarlarında 6361 sayılı Kanun m.31’deki özel süreleri dikkate almadan genel sözleşme hükümleriyle hareket etmektir. Finansal kiralama uyuşmazlığında bütün özel maddeler zincir halinde okunmalıdır.

İlgili içerikler

• Mersin ticari sözleşmeler avukatı
• Sözleşmeden dönme ile fesih arasındaki fark
• Alacağın devri ve faktoring

Resmî kaynaklar

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Finansal Kurumlar Birliği

Sık Sorulan Sorular

Finansal kiralama kredi midir?

Kanundaki yapı klasik nakit kredi değildir; belirli bir malın mülkiyetinin kiralayanda, zilyetlik ve kullanımının kiracıda olduğu özel bir finansman sözleşmesidir.

Malı kim seçer?

M.18, malın kiracının talebi ve seçimi üzerine edinilebilmesini açıkça düzenler.

Malın sahibi kimdir?

Sözleşme süresince finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kural olarak kiralayana aittir.

Kiracı maldan yararlanabilir mi?

Evet. Kiracı sözleşme süresince malın zilyedidir ve sözleşme amacına uygun her türlü faydayı elde eder.

Mal kiracının kendisinden satın alınabilir mi?

Evet. M.18, kiralayanın malı bizzat kiracıdan satın alarak finansal kiralamaya konu edebilmesini kapsar.

Sözleşme sonunda mal otomatik kiracıya geçer mi?

Hayır. Mülkiyet geçişi için sözleşmede satın alma hakkı veya buna ilişkin özel düzenleme bulunması ve şartlarının gerçekleşmesi gerekir.

Finansal kiralamada bakım giderini kim öder?

Sözleşmede aksi yoksa 6361 m.24 uyarınca bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir.

Sigorta zorunlu mu?

Evet. M.24 finansal kiralama konusu malın sigorta ettirilmesini zorunlu tutar.

Kiracı malı başkasına devredebilir mi?

Kiracılık sıfatı veya sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerin devri m.26’daki yazılı izin ve tescil/şerh kurallarına tabidir.

Hangi kanun uygulanır?

Öncelikle 6361 sayılı Kanun’un finansal kiralamaya ilişkin özel hükümleri uygulanır; diğer mevzuat hükümleri somut uyuşmazlığın niteliğine göre devreye girer.

Ofis bilgisi

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi, Kat:3, Daire:14, Akdeniz/Mersin. Türkiye genelindeki ticari dosyalar Mersin’den yürütülmektedir.