Finansal Kiralamada Bakım ve Onarım Masraflarını Kim Öder? 6361 m.24/3 | 2026

6361 m.24/3’ün Varsayılan Kuralı Nedir?

6361 sayılı Kanun m.24/3, “Sözleşmede aksine hüküm yok ise kiracı, malın her türlü bakımından ve korunmasından sorumlu olup, bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir” düzenlemesini içerir. Hüküm iki ayrı yükümlülüğü birlikte kurar: malın fiilen bakım ve korunmasının sağlanması ile bu işlemlerin maliyetinin karşılanması.

Finansal kiralama şirketi malik olsa da malı günlük olarak kullanan taraf kiracıdır. Kiracı m.24/1 uyarınca zilyetliği ve ekonomik faydayı elde ettiği için malın değerinin ve işlerliğinin korunmasında aktif sorumluluk taşır. Kanunun gerekçesi de ekonomik kullanımın kiracıda olmasını bakım yükünün kiracıya bırakılmasının temel nedeni olarak açıklar.

Bu kural, kiralayanın hiçbir durumda bakım veya onarım sorumluluğu üstlenemeyeceği anlamına gelmez. Madde “sözleşmede aksine hüküm yok ise” diyerek taraflara farklı düzenleme yapma imkânı verir.

Bakım ve Onarım Kavramları Neleri Kapsar?

Bakım, malın güvenli ve verimli biçimde çalışmasını sürdürmek için periyodik veya önleyici işlemleri kapsar. Yağ, filtre, sıvı, kalibrasyon, temizlik, kontrol, yazılım güncellemesi veya üreticinin öngördüğü periyodik servis işlemleri malın niteliğine göre bakım kapsamında olabilir.

Onarım ise arıza veya bozulma sonrasında malın çalışır hale getirilmesi için yapılan işçilik ve parça değişimini kapsar. Küçük arıza ile ana motor veya kontrol ünitesi gibi yüksek maliyetli parça değişimi arasında ekonomik fark bulunsa da m.24/3’ün varsayılan ifadesi “bakım ve onarım masrafları”nı genel olarak kiracıya bırakır.

Sözleşmede yüksek bedelli ana parça değişimleri için özel risk paylaşımı yapılabilir. Örneğin belirli tutarı aşan onarımlarda kiralayan onayı aranması veya üretici garanti süresince satıcıya yönelinmesi kararlaştırılabilir. Böyle bir düzenleme yoksa kanuni varsayılan kural dikkate alınır.

Malı Koruma Yükümlülüğü Ne Anlama Gelir?

M.24/3 yalnız teknik bakım değil “koruma” sorumluluğunu da kiracıya yükler. Koruma, malın çalınma, aşırı yıpranma, yanlış depolama, çevresel etki veya izinsiz kullanım gibi risklere karşı makul tedbirlerle muhafaza edilmesini içerir.

Örneğin açık alanda bırakılması üretici talimatlarına aykırı olan elektronik bir iş makinesinin uygun koruma olmadan yağmur altında bırakılması, bakım sorumluluğunun ötesinde koruma yükümlülüğünün ihlali sayılabilir. Taşınmazda ise yangın güvenliği, tesisatın korunması ve sözleşmede kiracıya bırakılan günlük işletme önlemleri önem kazanır.

Kiracının koruma yükümlülüğü sigorta yaptırılmış olması nedeniyle ortadan kalkmaz. Sigorta, gerçekleşen belirli risklerin mali sonucunu karşılayabilir; kiracı yine de malı özenle kullanmak ve zararı önleyici tedbirleri almak zorundadır.

Taraflar Bakım Masraflarını Farklı Paylaşabilir mi?

Evet. M.24/3 açıkça sözleşmede aksi hüküm bulunabileceğini kabul eder. Kiralayan belirli periyodik bakımları üstlenebilir, bakım paketini finansal kiralama bedeline dahil edebilir veya üreticiyle yaptığı servis anlaşmasını kiracının kullanımına sunabilir.

Farklı paylaşım yapılacaksa “bakım kiralayana aittir” gibi genel bir cümle yerine kapsam açıkça yazılmalıdır. İşçilik, yedek parça, sarf malzemesi, servis ulaşımı, yazılım güncellemesi, periyodik kontrol, ağır bakım ve acil arıza müdahalesi ayrı kalemlerdir.

Bakım sözleşmesinin kim tarafından yapılacağı ve servis sağlayıcının ödeme alamaması halinde kimin sorumlu olacağı da düzenlenmelidir. Kiralayanın üreticiyle bakım sözleşmesi yapması, kiracının günlük koruma ve doğru kullanım yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz.

Üretici Garantisi Kiracının Bakım Yükümlülüğünü Kaldırır mı?

Hayır. Üretici garantisi, belirli üretim veya malzeme kusurlarının garanti koşullarında ücretsiz giderilmesini sağlayabilir. Ancak garanti çoğu kez periyodik bakım yapılması, yetkili servis kullanılması ve kullanım talimatlarına uyulması şartına bağlıdır.

Kiracı bakım yükümlülüğünü yerine getirmez ve garanti bu nedenle geçersiz hale gelirse, ortaya çıkan onarım maliyeti finansal kiralama sözleşmesinde ayrıca sonuç doğurabilir. Kiralayan, malın teminat değerinin düşmesi nedeniyle sözleşmeye aykırılık ileri sürebilir.

Garanti belgesi ve servis bakım planı finansal kiralama dosyasına eklenmelidir. Kiracı hangi işlemleri hangi kilometre, çalışma saati veya takvim döneminde yaptıracağını bilmelidir.

Yetkili Servis Kullanma Şartı Konulabilir mi?

Finansal kiralama sözleşmesinde belirli bakım ve onarımların üretici tarafından yetkilendirilmiş serviste yapılacağı kararlaştırılabilir. Bu tür hüküm özellikle garanti kapsamının korunması, malın ikinci el değerinin düşmemesi ve güvenlik bakımından önemlidir.

Kiracı daha ucuz olduğu gerekçesiyle yetkisiz servise gider ve malın garanti kapsamı bozulursa sözleşmeye aykırılık doğabilir. Ancak servis şartının ölçülü, açık ve uygulanabilir olması gerekir. Malın bulunduğu yerde yetkili servis yoksa acil arıza prosedürü ayrıca düzenlenmelidir.

Servis faturaları, bakım formları, kilometre/çalışma saati kayıtları ve değişen parçaların listesi saklanmalıdır. Bunlar sözleşme sonunda malın iadesi veya satın alma opsiyonunda da değer tespitine yardımcı olur.

Büyük Onarım veya Ana Parça Değişiminde Kim Öder?

Sözleşmede özel hüküm yoksa m.24/3 bakım ve onarım masraflarını kiracıya bırakır. Bu ifade yüksek bedelli onarımları otomatik olarak kiralayanın üzerine geçirmez. Ancak arızanın satıcının ayıplı tesliminden, üretici garantisinden veya kiralayanın ayrı bir taahhüdünden kaynaklanması halinde başka hukuki ilişkiler gündeme gelebilir.

Örneğin kiracının seçtiği makinenin üretim hatası nedeniyle motoru garanti süresinde arızalanmışsa servis ve satıcıya karşı garanti/ayıp hakları kullanılabilir. 6361 m.24/6, kiracının seçimi ve talebi üzerine üçüncü kişiden sağlanan malın ayıbından kiralayanın sorumlu tutulamayacağını ayrıca düzenler.

Bu nedenle “onarım masrafı kime ait?” sorusunun cevabında arızanın sebebi de incelenmelidir. Olağan yıpranma, yanlış kullanım, üretim hatası ve kaza farklı hukuki sonuçlara yol açabilir.

Taşınmaz Finansal Kiralamada Bakım Nasıl Düzenlenir?

Taşınmaz finansal kiralamada çatının, ortak alanın, tesisatın, klima sisteminin, asansörün, yangın sisteminin veya yapısal unsurların bakım sorumluluğu sözleşmede ayrıntılı yazılmalıdır. Kat mülkiyeti bulunan taşınmazlarda site veya apartman yönetim giderleri de ayrıca belirlenmelidir.

M.24/3’ün varsayılan kuralı kiracıyı bakım ve korumadan sorumlu tutsa da taşınmazın yapısal büyük onarımları için taraflar farklı paylaşım kararlaştırabilir. Özellikle uzun süreli sanayi tesisi finansal kiralamalarında yatırım, yenileme ve amortisman planı bakım hükümleriyle uyumlu olmalıdır.

Kiracı taşınmazda tadilat yapacaksa kiralayanın yazılı izni, ruhsat yükümlülükleri, proje onayı ve sözleşme sonunda tadilatların durumu açıkça düzenlenmelidir.

Araç ve İş Makinesinde Periyodik Bakım Neden Önemlidir?

Araç ve iş makinelerinde bakım aralıkları kilometre, motor çalışma saati veya takvim süresiyle belirlenebilir. Periyodik bakımın geciktirilmesi motor, şanzıman veya hidrolik sistem gibi yüksek değerli parçaların zarar görmesine yol açabilir.

Finansal kiralama sözleşmesi, periyodik bakım kayıtlarının kiralayana sunulmasını isteyebilir. Bu talep malın ekonomik değerini ve teminat niteliğini korumaya yöneliktir. Kiracı bakım yaptırdığı halde belge saklamazsa sözleşme sonunda ispat problemi yaşayabilir.

Araç satılacak, iade edilecek veya satın alma opsiyonuyla kiracıya devredilecekse düzenli servis geçmişi rayiç değer üzerinde doğrudan etkili olabilir.

Kiracı Bakım Yapmazsa Ne Olur?

Bakım yükümlülüğünün ihlali önce sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Aykırılık malın değerini veya güvenliğini ciddi biçimde etkiliyorsa, 6361 m.31/2’deki genel fesih kuralı kapsamında diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği bir durum doğup doğmadığı somut olayda incelenebilir.

Kiralayan bakım eksikliğini tespit ettiğinde sözleşmedeki denetim, ihtar ve düzeltme mekanizmalarını kullanabilir. Kiracıya makul süre verilmesi, eksik bakımın belgelenmesi ve teknik rapor alınması uyuşmazlıkta önemlidir.

Bakım yapılmaması sonucunda hasar oluşursa m.24/5’teki hasar ve ziya sorumluluğu ile sigorta poliçesindeki bakım istisnaları birlikte değerlendirilir. Sigortacı bakım eksikliği nedeniyle tazminatı azaltır veya reddederse karşılanmayan kısım kiracının üzerinde kalabilir.

Bakım Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Saklanmalı?

• Finansal kiralama sözleşmesi ve bakım hükümleri.
• Üretici bakım kitapçığı ve garanti şartları.
• Periyodik servis faturaları.
• Yetkili servis bakım formları.
• Kilometre veya çalışma saati kayıtları.
• Arıza tespit raporları.
• Değişen parçaların faturaları ve seri bilgileri.
• Kiralayanın bakım ihtarları.
• Kiracının servis randevu ve ödeme kayıtları.
• Sigorta eksper raporları.
• Fotoğraf ve teslim/iade tutanakları.

Sözleşme Hazırlarken Bakım İçin Kontrol Listesi

1. Periyodik bakım sorumlusunu belirleyin.
2. Bakım masrafının kime ait olduğunu açık yazın.
3. Yetkili servis kullanma şartını düzenleyin.
4. Sarf malzemesi ve yedek parçayı ayrı tanımlayın.
5. Büyük onarım için onay prosedürü oluşturun.
6. Üretici garantisinin korunması için gereken şartları yazın.
7. Bakım kayıtlarının kiralayana sunulma sıklığını belirleyin.
8. Acil arıza müdahalesini düzenleyin.
9. Taşınmazda yapısal bakım ile günlük bakımı ayırın.
10. Bakım eksikliğinin sigortaya etkisini kontrol edin.
11. Sözleşme sonunda iade standardını belirleyin.
12. Normal aşınma ile kötü kullanım zararını ayırın.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralamada mülkiyet ve satın alma opsiyonu
• Finansal kiralama sözleşmesi nedir?
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• Finansal Kurumlar Birliği
• BDDK

Sık Sorulan Sorular