Finansal Kiralama Malı Kiralayanın Kusuruyla Teslim Edilmezse Kiracının Hakları Nelerdir? 6361 m.25 | 2026

6361 Sayılı Kanun m.25 Hangi Durumu Düzenler?

M.25, finansal kiralama sözleşmesi kurulduktan sonra kiralayanın kendi kusur ve ihmali nedeniyle finansal kiralama konusu malın kiracıya teslim edilmemesi durumuna ilişkindir. Kanun üç örnek sayar: kiralayanın üretici veya satıcıyla zamanında sözleşme yapmaması, gerekli ödemeyi zamanında gerçekleştirmemesi ve diğer kusur veya ihmal halleri.

Bu örnekler finansal kiralama şirketinin finansman ve satın alma zincirindeki rolünü somutlaştırır. Kiracı malı seçmiş olsa bile kiralayan satın alma sözleşmesini kurmak ve gerekli finansman ödemelerini yapmak üzere yükümlülük üstlenmiştir. Bu adımlar kiralayanın kusuruyla yapılmazsa “satıcı teslim etmedi” savunması tek başına yeterli değildir.

M.25 ayrıca hangi hukuki sonuçların uygulanacağını da açıkça gösterir: Türk Borçlar Kanunu’nun 123, 125 ve 126. maddeleri. Böylece teslim etmeme olayı genel temerrüt hükümleriyle bağlantılandırılır.

Kiralayan Satıcıyla Zamanında Sözleşme Yapmazsa Ne Olur?

Kiracı finansal kiralama konusu makineyi seçer, finansal kiralama sözleşmesi imzalanır, fakat kiralayan satıcıya siparişi günler veya aylar boyunca geçmezse teslim takvimi bozulabilir. M.25 bu ihtimali açıkça kiralayanın sorumluluk alanına yerleştirir.

“Zamanında” kavramı sözleşme, satıcı teklifi ve yatırım takvimiyle belirlenir. Finansal kiralama sözleşmesinde kiralayanın satıcı siparişini hangi tarihte vereceği yazılmışsa bu tarih esas alınır. Böyle bir tarih yoksa tarafların kararlaştırdığı teslim süresi ve işin niteliği dikkate alınır.

Kiracı kendi üzerine düşen peşinat, teminat veya belge yükümlülüğünü zamanında yerine getirmemişse gecikmenin tamamını kiralayana yüklemek doğru olmaz. Nedensellik bağı somut işlem zinciri üzerinden kurulmalıdır.

Kiralayan Satıcıya Ödemeyi Geciktirirse Ne Olur?

M.25, kiralayanın gerekli ödemeyi zamanında yapmamasını da açıkça sayar. Satıcı üretime başlamak için avans veya tam ödeme bekliyorsa kiralayanın ödemeyi geciktirmesi teslimin doğrudan gecikmesine yol açabilir.

Banka transfer tarihi, akreditif açılışı, satıcının proforma faturası ve sipariş teyidi bu konuda temel delillerdir. Kiralayan ödeme yaptığını savunuyorsa dekont ve satıcının tahsil kaydıyla tarihi gösterebilmelidir.

Kiracının finansal kiralama bedellerini teslimden önce ödediği bir işlemde kiralayanın satıcıya ödeme yapmaması daha da önemlidir. M.20 teslim öncesi bedel tahsilini mümkün kılabilir; ancak bu, kiralayanın m.25 kapsamındaki tedarik ve ödeme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

“Diğer Kusur ve İhmal” Hangi Haller Olabilir?

Kanun yalnız iki örnekle sınırlı kalmayıp kiralayanın “diğer kusur ve ihmali” nedeniyle teslim gerçekleşmemesini de kapsar. Örneğin satın alma sözleşmesinde zorunlu teknik eki göndermemek, ithalat için kiralayan tarafından sağlanması gereken belgeyi süresinde düzenlememek veya teslim adresini yanlış bildirmek somut olaya göre bu kapsamda değerlendirilebilir.

Her idari veya lojistik gecikme otomatik olarak kiralayanın kusuru değildir. Gümrükte genel bir yasak, doğal afet, üreticinin bağımsız temerrüdü veya kiracının teknik değişiklik talebi farklı nedenlerdir. Kusurun kimde olduğu belgelerle ayrıştırılmalıdır.

M.25’in uygulanmasında “mal teslim edilmedi” olgusu yanında teslim edilememenin kiralayanın kusuruyla bağlantısı aranır. Nedensellik kurulmadan yalnız gecikme süresi üzerinden sonuç çıkarılmamalıdır.

TBK m.123’e Göre Kiracı Ek Süre Vermeli mi?

TBK m.123, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde alacaklının borcun ifası için uygun bir süre verebileceğini veya uygun süre verilmesini hâkimden isteyebileceğini düzenler. 6361 m.25’in bu maddeye atıf yapması, teslim etmeme halinde temerrüt prosedürünün önemini gösterir.

Kiracı ihtarında hangi malın teslim edilmediğini, sözleşmedeki teslim tarihini ve kiralayana tanınan ek süreyi açıkça belirtmelidir. “Derhal teslim edin” ifadesi her durumda uygun süre tartışmasını ortadan kaldırmayabilir.

TBK m.124’te ek süre verilmesini gerektirmeyen haller ayrıca bulunur. Borçlunun tutumundan süre vermenin etkisiz olacağı anlaşılıyorsa, temerrüt nedeniyle ifa alacaklı için yararsız kalmışsa veya belirli zamanda ifa edilmemesinin kabul edilmeyeceği sözleşmeden anlaşılıyorsa ek süre gerekmeyebilir. Somut olayda bu istisnalar dikkatle değerlendirilmelidir.

TBK m.125 Kiracıya Hangi Seçimlik Hakları Verir?

TBK m.125’e göre temerrüde düşen borçlu verilen sürede borcunu ifa etmezse veya süre verilmesini gerektirmeyen hal varsa alacaklı öncelikle borcun ifasını ve gecikme nedeniyle tazminat isteyebilir.

Alacaklı ayrıca ifadan ve gecikme tazminatından vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararının giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir. Finansal kiralama ilişkisi sürekli edimli nitelik taşıdığı ölçüde TBK m.126’nın özel sonuçları ayrıca dikkate alınır.

Kiracının hangi hakkı seçtiği açık ve tutarlı olmalıdır. Bir yandan sözleşmenin devamını ve malın teslimini isterken diğer yandan aynı anda sözleşmenin sona erdiğini ileri sürmek hukuki çelişki yaratabilir. İhtar metni dosyanın stratejisine göre hazırlanmalıdır.

TBK m.126 Sürekli Edimli Sözleşmede Ne Sağlar?

TBK m.126, ifasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde borçlunun temerrüdü halinde alacaklının ifa ve gecikme tazminatı isteyebileceğini veya sözleşmeyi feshederek süresinden önce sona ermesi nedeniyle uğradığı zararın giderilmesini talep edebileceğini düzenler.

Finansal kiralama sözleşmesi zamana yayılan sürekli edimli unsurlar taşıdığı için m.25’in m.126’ya açık atfı önemlidir. Özellikle sözleşmenin bir kısmı uygulanmış, ödemeler başlamış fakat mal teslimi veya sonraki teslim yükümlülüğü gerçekleşmemişse fesih ve zarar hesabı m.126 çerçevesinde değerlendirilir.

Fesih halinde daha önce yapılmış ödemelerin akıbeti, finansman maliyeti, satıcıya verilmiş avans ve kiracının yatırım nedeniyle üstlendiği diğer giderler somut sözleşmeye göre hesaplanmalıdır.

Kiracı Her Durumda Ek Süre Vermek Zorunda mı?

Hayır. TBK m.124, ek süre verilmesinin gereksiz olduğu üç temel hali düzenler. Borçlunun durumundan veya tutumundan süre vermenin etkisiz olacağı açıkça anlaşılıyorsa, borçlunun temerrüdü nedeniyle borcun ifası alacaklı için yararsız kalmışsa veya sözleşmeden ifanın belirli zamanda gerçekleşmemesi halinde artık kabul edilmeyeceği anlaşılıyorsa doğrudan seçimlik haklar gündeme gelebilir.

Örneğin belirli fuar veya üretim sezonuna yetişmesi sözleşmenin temel amacı olan bir makinenin bu tarihten sonra tesliminin ekonomik anlamı kalmamış olabilir. Ancak bu sonucun gerçekten sözleşmeden ve işin niteliğinden çıkarılabilmesi gerekir.

Ek süre vermemek önemli hukuki sonuç doğurduğu için istisna koşulu belgeye dayandırılmalıdır. Aksi halde kiralayan, fesih veya dönme beyanının erken ve haksız olduğunu ileri sürebilir.

Mal Teslim Edilmezken Kiracı Ödeme Yapmaya Devam Etmeli mi?

Bu sorunun cevabı m.20’deki teslim öncesi ödeme hükmü ile m.25’teki kiralayan kusuru birlikte değerlendirilerek verilir. Sözleşme açıkça teslimden önce finansal kiralama bedeli tahsilini öngörüyorsa teslim gerçekleşmemiş olması tek başına her ödeme borcunu otomatik durdurmaz.

Ancak kiralayanın m.25 anlamında temerrüdü ve kiracının TBK kapsamındaki seçimlik hakkını usulüne uygun kullanması, ödeme ilişkisinin geleceğini etkileyebilir. Kiracı tek taraflı ve belgesiz şekilde ödemeyi kesmeden önce ihtar, ek süre ve seçilen hukuki hakkın sonuçlarını değerlendirmelidir.

Yanlış ödeme durdurma, kiracıyı m.31 kapsamındaki kira bedeli temerrüdüne düşürebilir. Bu nedenle iki tarafın temerrüt iddiaları aynı dosyada karşılıklı olarak incelenmelidir.

Satıcının Kusuru ile Kiralayanın Kusuru Nasıl Ayrılır?

Finansal kiralama işlemi çoğu kez kiracı, kiralayan ve satıcıdan oluşan üçlü yapıdadır. Kiracı malı seçer, kiralayan satın alır, satıcı teslim eder. Satıcının üretimi kendi kusuruyla geciktirmesi ile kiralayanın satın alma sözleşmesini geç kurması aynı durum değildir.

Kiralayan tüm sipariş ve ödemeleri zamanında yapmış, buna rağmen satıcı üretimi geciktirmişse m.25’teki kiralayan kusuru şartı oluşmayabilir. Bu durumda satın alma sözleşmesi, satıcı garantileri ve kiracıya devredilen talep hakları incelenir.

Tersine, satıcı üretime hazır olduğu halde kiralayan avansı göndermemişse sorumluluğu yalnız satıcıya yüklemek mümkün değildir. Kronolojik belge tablosu bu ayrımı netleştirir.

Teslim Edilmeme Nedeniyle Hangi Zararlar İleri Sürülebilir?

Kiracının zarar kalemleri seçilen TBK hakkına ve nedensellik bağına göre belirlenir. Gecikme nedeniyle üretim kaybı, ikame makine kiralama gideri, depolama veya hazırlık masrafı, finansman maliyeti veya sözleşmenin erken sona ermesi nedeniyle doğrudan zararlar gündeme gelebilir.

Her zarar kalemi belgeyle ispatlanmalı ve teslim gecikmesiyle uygun nedensellik bağı kurulmalıdır. Soyut “ciro kaybettim” iddiası yerine geçmiş üretim verileri, siparişler, ikame gider faturaları ve muhasebe kayıtları sunulmalıdır.

Sözleşmedeki sorumluluk sınırlamaları da ayrıca incelenir. Emredici hükümlere aykırı veya kusur türüne göre geçersiz olabilecek sorumsuzluk kayıtları Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Teslim Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Toplanmalı?

• Finansal kiralama sözleşmesi ve ekleri.
• Satıcı/üretici teklifi ve proforma fatura.
• Teknik şartname.
• Kiralayanın satın alma siparişi.
• Satıcının sipariş teyidi.
• Kiralayanın satıcıya ödeme dekontları.
• Kiracının finansal kiralama ödemeleri.
• Üretim ve teslim takvimi.
• E-posta ve KEP yazışmaları.
• Gecikme bildirimleri.
• Kiracının verdiği ek süre ihtarı.
• Zarar belgeleri ve ikame gider faturaları.

İhtar Göndermeden Önce Kontrol Listesi

1. Sözleşmedeki teslim tarihini kesinleştirin.
2. Gecikmenin hangi taraftan kaynaklandığını kronolojik belirleyin.
3. Kiracının kendi yükümlülüklerini yerine getirdiğini belgeleyin.
4. Kiralayanın satıcıyla sözleşme ve ödeme tarihlerini kontrol edin.
5. TBK m.123 kapsamında uygun ek süre gerekip gerekmediğini belirleyin.
6. TBK m.124 istisnası varsa somut gerekçeyi yazın.
7. TBK m.125/126 kapsamındaki hangi hakkın kullanılacağını seçin.
8. Zarar kalemlerini belgeleyin.
9. İhtar adresini ve tebligat yöntemini sözleşmeyle karşılaştırın.
10. Ödeme planının teslim öncesi döneme ilişkin hükmünü inceleyin.
11. Satıcıya karşı kullanılabilecek talepleri ayrıca belirleyin.
12. Fesih halinde yapılacak hesaplaşmayı önceden çıkarın.

İlgili İçerikler

• Mal teslim edilmeden finansal kiralama bedeli alınabilir mi?
• Finansal kiralama mal teslim süresi
• Sözleşmeden dönme ile fesih farkı
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• BDDK
• Finansal Kurumlar Birliği

Sık Sorulan Sorular