Sözleşme hukuku, hem ticari ilişkilerde hem de bireysel işlemlerde en çok karşılaşılan alanlardan biridir. Taraflar arasında yaşanan uyuşmazlıklarda, sözleşmenin nasıl sona erdirileceği büyük önem taşır. Bu noktada çoğu kişinin karıştırdığı iki önemli kavram vardır:
Sözleşmeden dönme ve sözleşmenin feshi.
Bu yazıda, Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümlerini birebir koruyarak, bu iki kavram arasındaki farkı net şekilde açıklıyorum.
📌 TBK’ya Göre Sözleşmeden Dönme Nedir?
Önce kanundaki tanımı birebir verelim:
TBK m.125/III:
“Sözleşmeden dönme hâlinde taraflar, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulurlar ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler.”
Bu hükme göre sözleşmeden dönmenin temel özellikleri şunlardır:
✔ Geçmişe etkili sonuç doğurur.
Sözleşme, hukuk düzeninde sanki hiç yapılmamış gibi ortadan kalkar.
✔ Taraflar ödediklerini ve ifa ettiklerini geri alabilir.
Örneğin satın alınan mal geri verilir, ödenen bedel iade edilir.
✔ Ani edimli sözleşmelerde uygulanır.
Satış, bağış, tek seferlik ödeme içeren sözleşmeler gibi.
✔ Temerrüt, imkânsızlık veya sözleşmeye aykırılık hâlinde kullanılabilir.
Bu nedenle sözleşmeden dönme çok güçlü bir hukuki haktır; ancak yanlış sözleşme türünde uygulanırsa sonuç alınamaz.
📌 TBK’ya Göre Sözleşmenin Feshi Nedir?
TBK feshi şu şekilde düzenler:
TBK m.126:
“İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde, borçlunun temerrüdü hâlinde alacaklı, ifa ve gecikme tazminatı isteyebileceği gibi, sözleşmeyi feshederek, sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir.”
Bu madde feshi dönmeden ayıran noktaları netleştirir:
✔ Fesih yalnızca sürekli edimli sözleşmelerde uygulanır.
Kira, abonelik, hizmet sözleşmeleri gibi devamlılık gerektiren ilişkilerde.
✔ Fesih ileriye etkili sonuç doğurur.
Geçmiş edimler iade edilmez.
✔ Fesih sonrasında taraflar yalnızca geleceğe dönük borçlarından kurtulur.
Örneğin kiracı 3 ay oturmuşsa, fesih sonrası bu süre iade edilmez.
📌 Dönme ve Fesih Arasındaki En Temel Farklar
Eğer bu iki kavram arasındaki farkı tek tabloda görmek isterseniz:
| Konu | Sözleşmeden Dönme | Sözleşmenin Feshi |
|---|---|---|
| Kanuni Dayanak | TBK m.125/III | TBK m.126 |
| Sonuç | Geçmişe etkili | İleriye etkili |
| Edimlerin İadesi | Evet | Hayır |
| Uygulandığı Sözleşmeler | Ani edimli | Sürekli edimli |
| Hukuki Etki | Sözleşme hiç kurulmamış gibi olur | Sözleşme sadece ileriye dönük sona erer |
| Temerrüt Halinde | Dönme + iade | Fesih + tazminat |
📌 Neden Bu Fark Bu Kadar Önemlidir?
Çünkü yanlış bir hukuki yola başvurmanız:
- Davanın reddine,
- Tazminat yükümlülüğüne,
- Hak kaybına,
- Sözleşmenin devam etmesine,
- Zamanaşımı sorunlarına,
sebep olabilir.
Hangi yolun doğru olduğunu belirlemek için sözleşmenin türü, tarafların davranışları, ifa durumu ve temerrüt süreci mutlaka değerlendirilmelidir.
📌 Hukuki Değerlendirmemiz :
Türk Borçlar Kanunu, tarafları korumak için sözleşme sona erdirme yöntemlerini açıkça ayırmıştır.
Bu nedenle:
- Ani edimli sözleşmelerde “dönme”,
- Sürekli edimli sözleşmelerde ise “fesih”
esas alınmalıdır.
Sözleşme hukuku, sadece metinlerden ibaret değildir; yanlış yola girilmesi, kişinin ciddi hak kayıpları yaşamasına neden olabilir. Bu tür durumlarda profesyonel destek alınması en sağlıklı yoldur.
Av. Halil BAKIRCI
Mersin Avukat – Ofis Konumu ve İletişim
Telefon:
+90 552 224 43 66
E-posta:
bakircipartners@gmail.com
Adres:
İhsaniye Mah. 4903 Sk. Profit İş Merkezi 3/14, Akdeniz / Mersin
TBK’ya göre “sözleşmeden dönme” ile “sözleşmenin feshi” aynı sonuçları doğurmaz; dönme genellikle geçmişe etkili şekilde sözleşme ilişkisinin ortadan kalkması ve tarafların iade/denkleştirme yükümlülükleriyle ilişkilidir. Fesih ise çoğu durumda ileriye etkili sonuç doğurur ve devam eden edimli sözleşmelerde farklı bir tasfiye rejimi gündeme gelir. Somut olayın türüne (ani edim / sürekli edim), temerrüt-ayıp gibi sebebe ve sözleşme hükümlerine göre doğru yolun seçilmesi hak kaybını önler. TBK kapsamındaki haklarınızın değerlendirilmesi ve ihtar/çekişmesiz süreç yönetimi için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Konum açılmadıysa: Google’da ofis konumunu aç