Finansal Kiralamada Mal Teslim Edilmeden Kira Bedeli Alınabilir mi? 6361 m.20 | 2026

6361 Sayılı Kanun m.20 Ne Diyor?

6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun 20. maddesi finansal kiralama bedelini ve ödeme dönemlerini tarafların belirleyebileceğini düzenler. Aynı hüküm, sözleşmede açıkça belirtilmek kaydıyla malın henüz imal edilmemiş veya kiracıya teslim edilmemiş olmasına rağmen sözleşme tarihinden itibaren finansal kiralama bedellerinin tahsil edilebileceğini kabul eder.

Bu düzenlemenin uygulamadaki önemi büyüktür. Klasik kira ilişkisinde çoğu kişi kullanıma başlamadan kira ödeme borcu doğmayacağını varsayar. Finansal kiralama ise yatırım finansmanı niteliği taşıdığı için farklı bir yapıya sahiptir. Finansal kiralama şirketi, satıcıya ödeme yapmak, malı sipariş etmek, ithalat sürecini finanse etmek veya üretim sürecini başlatmak için sözleşme tarihinden itibaren kaynak kullanabilir. Kanun bu ekonomik yapıyı tanımış ve taraflara ödeme başlangıcını teslimden önceye çekme imkânı vermiştir.

Bununla birlikte hükmün anahtarı “sözleşmede açıkça belirtilmesi”dir. Teslimden önce ödeme talebinin geçerliliği incelenirken yalnız ödeme planına değil, ana sözleşmeye, ek protokollere, sipariş ve teslim belgelerine de bakılır. Belirsiz bir ifade yerine ödeme başlangıç tarihi ve teslim öncesi dönemde hangi kalemin tahsil edileceği açıkça yazılmalıdır.

Teslimden Önce Ödeme İçin Hangi Şartlar Gerekir?

Birinci şart, geçerli bir finansal kiralama sözleşmesinin kurulmuş olmasıdır. İkinci şart, mal teslim edilmeden önce bedel tahsil edilebileceğinin sözleşmede açıkça belirtilmesidir. Üçüncü olarak ödeme tutarı veya hesaplama yöntemi ile vade tarihleri belirlenebilir olmalıdır. Kiracının hangi tarihte, ne kadar ve hangi hukuki sebebe dayanarak ödeme yapacağını öngörebilmesi gerekir.

Sözleşmede yalnızca “ödemeler sözleşme tarihinden itibaren başlar” denilmişse bu ifade ödeme planıyla birlikte değerlendirilir. Ödeme planında ilk vadenin sözleşme tarihine yakın olduğu, teslimin ise ileride yapılacağı görülüyorsa tarafların teslim öncesi tahsilat düzeni kurduğu anlaşılabilir. Buna karşılık sözleşme teslimi ödeme borcunun başlangıç şartı olarak gösteriyorsa kiralayan m.20’ye dayanarak bunun tersini uygulayamaz.

Tüzel kişi kiracılarda yetkili organ veya temsilcinin imzası, elektronik sözleşmede kimlik doğrulama kayıtları ve sözleşmenin hangi sürümünün kabul edildiği de önemlidir. Teslimden önce ödeme şartı ağır ekonomik sonuç doğurduğu için sözleşme metninin sonradan değiştirildiği iddialarına karşı güvenilir kayıt tutulmalıdır.

Ödeme Planı Nasıl Okunmalıdır?

Finansal kiralama sözleşmesindeki ödeme planı, toplam borcun tek başına listesi değildir. Sözleşme tarihi, ilk ödeme tarihi, malın öngörülen teslim tarihi, dönem sayısı, varsa peşin ödeme, KDV ve diğer mali unsurlar birlikte okunmalıdır. Özellikle teslimin aylar sonra gerçekleşeceği yatırımlarda ilk birkaç taksidin hangi döneme ilişkin olduğu açık olmalıdır.

Ödeme planında “kira bedeli”, “peşin kira”, “özel kira”, “avans” veya başka bir isim kullanılması, kalemin hukuki niteliğini tek başına belirlemez. Tarafların gerçek iradesi, sözleşmenin bütünü ve ödemenin ekonomik işlevi dikkate alınır. Örneğin satıcıya verilecek sipariş avansının kiracıdan tahsil edilmesi ile finansal kiralama bedelinin sözleşme tarihinden başlatılması aynı muhasebe kalemi olmayabilir.

Kiracı, imza öncesinde toplam ödeme yükünü ve teslim öncesi döneme düşen tutarı ayrı ayrı görmelidir. Finansal kiralama şirketi bakımından da ödeme planının satıcıya yapılacak ödeme takvimiyle uyumlu olması, ileride “mal yokken kira alındı” uyuşmazlığını azaltır.

Henüz İmal Edilmemiş Mal İçin Ödeme Alınabilir mi?

Evet. M.20 bu ihtimali açıkça düzenler. Özellikle özel üretim makineleri, üretim hatları, gemi ekipmanları, yüksek kapasiteli enerji sistemleri ve sipariş üzerine imal edilen yatırım mallarında mal sözleşme tarihinde mevcut olmayabilir. Kiralayan satıcı veya üreticiyle sipariş ilişkisini kurar; kiracı ise finansal kiralama ödeme planına göre yükümlülük üstlenir.

Henüz imal edilmemiş malda sözleşmenin konusu yine de belirlenebilir olmalıdır. Teknik şartname, marka veya üretici, kapasite, üretim özellikleri, teslim yeri, test prosedürü ve kabul ölçütleri yazılı hale getirilmelidir. “İleride seçilecek makine” gibi sınırsız belirsizlik, teslim ve ödeme uyuşmazlığını büyütür.

Üretim sürecinde teknik değişiklik gerekirse bedelin nasıl güncelleneceği de düzenlenmelidir. Kiracının talebiyle daha yüksek kapasiteli model seçilmesi halinde finansman tutarı ve ödeme planı yazılı ek protokolle uyarlanmalıdır. Aksi halde başlangıç ödeme planıyla nihai mal bedeli arasında açıklanamayan fark doğabilir.

Mal Teslimi Gecikirse Kiracı Ödemeyi Durdurabilir mi?

Bu sorunun cevabı gecikmenin sebebine, sözleşmedeki teslim ve ödeme hükümlerine ve 6361 sayılı Kanun m.25’e göre belirlenir. M.20, teslim öncesi tahsilatı mümkün kılar; fakat bu, teslim borcunun sınırsız biçimde geciktirilebileceği anlamına gelmez. M.20 ayrıca sözleşmede aksi belirtilmedikçe malın sözleşme tarihinden itibaren iki yıl içinde kiracıya teslim edilmesi gerektiğini düzenler.

Kiralayanın, finansal kiralama konusu malı sözleşmeye uygun biçimde ve kararlaştırılan mekanizma içinde temin etme yükümlülüğü devam eder. Teslim gecikmesi satıcının üretim sorunu, kiracının teknik değişiklik talebi, ithalat engeli veya kiralayanın satıcıyla zamanında sözleşme yapmaması gibi farklı sebeplerden kaynaklanabilir. Her senaryonun hukuki sonucu aynı değildir.

Kiracı tek taraflı olarak “teslim olmadı, artık hiçbir ödeme yapmıyorum” sonucuna varmadan sözleşme ve gecikme sebebini incelemelidir. Çünkü geçerli teslim öncesi ödeme hükmü varsa haksız ödeme durdurma temerrüt ve m.31 kapsamındaki fesih sürecini tetikleyebilir. Buna karşılık kiralayanın kusurlu teslim etmeme hali m.25 kapsamında kiracının haklarını gündeme getirebilir.

Kiralayanın Kusuru Varsa 6361 m.25 Nasıl Uygulanır?

6361 sayılı Kanun m.25, finansal kiralama konusu malın kiralayanın finansal kiralama sözleşmesi kurulduktan sonra satıcıyla zamanında sözleşme yapmaması, gerekli ödemeyi zamanında yapmaması veya diğer kusur ve ihmali nedeniyle kiracıya teslim edilmemesi halinde Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Maddede TBK m.123, 125 ve 126’ya atıf vardır.

Bu nedenle teslim öncesi bedel tahsil edilmiş olması, kiralayanın kendi kusuruyla teslimi engellemesi halinde onu sorumluluktan kurtarmaz. Kiracının ek süre, seçimlik haklar veya sürekli edimli sözleşmeye ilişkin sonuçları somut olayın niteliğine göre değerlendirilir. Sözleşmedeki ihbar ve temerrüt hükümleri de birlikte okunmalıdır.

Örneğin finansal kiralama şirketi satıcıya ödemeyi sözleşmede öngörülen tarihte yapmadığı için satıcı üretimi durdurmuşsa, kiracının aylardır ödeme yapıyor olması uyuşmazlığın önemli unsurudur. Buna karşılık kiracı teknik onayı zamanında vermediği için üretim başlayamamışsa gecikmenin sorumluluğu farklı değerlendirilebilir.

Avans ile Finansal Kiralama Bedeli Aynı Şey mi?

Her zaman değil. Satıcıya sipariş verilmesi için gereken üretim avansı, finansal kiralama şirketinin kiracıdan talep ettiği peşin finansal kiralama bedeli ve teminat niteliğindeki ödeme farklı hukuki işlevlere sahip olabilir. Sözleşmede her ödeme kaleminin adı, amacı, mahsup biçimi ve iade edilip edilmeyeceği açıkça yazılmalıdır.

Bir ödeme “avans” olarak alınmışsa mal hiç teslim edilmediğinde bu tutarın ne olacağı sözleşmede düzenlenmelidir. Avansın satıcıya aktarıldığı, satıcının iade etmediği veya üretim maliyetine harcadığı senaryolar taraflar arasında ayrı risk paylaşımı gerektirir. Finansal kiralama bedeli olarak tahsil edilen tutar bakımından ise m.20 ve sözleşme hükümleri ön plana çıkar.

Uyuşmazlıkta banka dekontundaki açıklama, fatura, ödeme planı ve muhasebe kayıtları birlikte incelenir. Sadece bir belgedeki isimlendirme üzerinden sonuca gitmek yerine ödemenin sözleşmedeki karşılığı bulunmalıdır.

Fatura, Dekont ve Muhasebe Kayıtları Neden Önemlidir?

Teslimden önce ödeme yapılan finansal kiralama işlemlerinde zaman çizelgesi ispatın merkezidir. Sözleşme tarihi, kiracının ödemeleri, kiralayanın satıcıya ödeme tarihi, üretim başlangıcı, sevk, gümrük ve teslim tarihleri kronolojik olarak ortaya konulmalıdır. Bu kayıtlar gecikmenin hangi aşamada ve kimin kontrol alanında oluştuğunu gösterir.

Banka dekontlarının açıklama kısmında sözleşme numarası ve ödeme dönemi yazılması uygulamada faydalıdır. Finansal kiralama şirketinin gönderdiği hesap ekstresi ile kiracının muhasebe kayıtlarının uyumlu olması, hangi taksidin ödenmediği tartışmasını azaltır. Satıcıya yapılan ödemeler bakımından kiracının doğrudan taraf olmadığı belgeler de uyuşmazlıkta delil olarak önem kazanabilir.

Elektronik yazışmalar, KEP bildirimleri, üretim ilerleme raporları, fabrika kabul testleri ve teslim-tesellüm tutanakları da sözleşme dosyasının parçasıdır. Özellikle ithal makinelerde proforma fatura, akreditif veya transfer belgeleri ile gümrük kayıtları zaman çizelgesini destekler.

Teslim Öncesi Ödeme Yapılmazsa Fesih Riski Var mı?

Geçerli ve muaccel bir finansal kiralama bedelinin ödenmemesi 6361 sayılı Kanun m.31’deki temerrüt ve fesih rejimini gündeme getirebilir. Kiralayan, finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya belirli bir süre vererek ödeme yapılmaması halinde sözleşmeyi feshedebilir. Sözleşme süresi sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmışsa kanun daha uzun asgari süre öngörür.

Bu nedenle mal teslim edilmemiş olması, teslim öncesi ödeme hükmü açıkça kurulmuşsa kiracıyı kendiliğinden temerrüt riskinden kurtarmaz. Ancak kiralayanın kusurlu teslim etmeme hali, m.25 ve genel borçlar hukuku çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Tarafların hakları birbirinden bağımsız değil; aynı sözleşme ilişkisinin karşılıklı borçlarıdır.

Kiracı ödeme yapmayı durdurmayı düşünüyorsa önce sözleşmedeki ödeme başlangıcı, teslim tarihi, gecikme sebebi ve gönderilmiş ihtarlar birlikte incelenmelidir. Kiralayan da fesih ihtarı düzenlerken kanundaki asgari süreleri ve tebligat ispatını gözetmelidir.

Sözleşmeye Hangi Hükümler Açıkça Yazılmalı?

• Finansal kiralama bedelinin toplamı veya hesaplama yöntemi.
• İlk ödeme tarihi ve ödeme dönemleri.
• Mal teslim edilmeden ödeme alınacaksa bunun açık hükmü.
• Ödemelerin avans, kira bedeli veya başka kalem olup olmadığı.
• Malın öngörülen üretim ve teslim tarihi.
• İmalat gecikmesinde hangi tarafın ne yapacağı.
• Satıcıya yapılacak avansların ve kur farklarının etkisi.
• Mal değişirse veya teknik özellikler revize edilirse ödeme planının nasıl değişeceği.
• Teslimin hangi belgeyle tamamlanmış sayılacağı.
• Kabul testi ve ayıp bildirimi prosedürü.
• Temerrüt ihtarları ve iletişim adresleri.
• Fesih halinde teslim öncesi ödenen tutarların mahsup hesabı.

Uygulama Örnekleri

Özel üretim makine: Sözleşme 1 Ekim’de imzalanır, makinenin altı ayda üretileceği yazılıdır ve ödeme planında ilk taksit 1 Kasım’dır. Sözleşme açıkça teslimden önce tahsilatı öngörüyorsa m.20 uyarınca ödeme başlayabilir.

Teslim şartına bağlı plan: Sözleşmede ilk taksidin “teslim-tesellüm tutanağının imzalanmasını izleyen ay” başlayacağı yazılıysa, yalnız m.20’nin varlığı gerekçe gösterilerek sözleşmeye aykırı biçimde daha erken kira talep edilmemelidir.

Kiralayanın ödeme gecikmesi: Finansal kiralama şirketi üreticiye gerekli sipariş bedelini kendi kusuruyla zamanında ödemez ve makine üretilmezse m.25 kapsamında kiracının hakları ayrıca incelenir.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralama sözleşmesi nedir? 6361 m.18
• Finansal kiralamaya hangi mallar konu olabilir? 6361 m.19
• Sözleşmeden dönme ve fesih farkı
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• BDDK

Sık Sorulan Sorular