Gemi Siciline İlk Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır? Dilekçe ve Zorunlu Bilgiler | TTK 959-960 (2026)
Kısa ve Net Cevap
Gemi siciline ilk tescil, TTK m.959 uyarınca geminin maliki tarafından; paylı mülkiyette maliklerden biri tarafından yapılacak istem üzerine gerçekleştirilir. Tescil dilekçesinde TTK m.960’a göre geminin adı, cinsi, esas yapım malzemesi, bağlama limanı, yapıldığı yer ve yıl, resmî ölçme sonuçları ve makine gücü, malikin kimlik ve adres bilgileri, mülkiyetin kazanılma sebebi, Türk Bayrağı çekme hakkının dayanağı ve gerekiyorsa TTK m.955/3 kapsamındaki temsilci bilgileri bulunmalıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
İlk tescil başvurusu yalnız bir form doldurma işlemi değildir. Geminin doğru sicile başvurması, Türk Bayrağı çekme hakkının belgelenmesi, yabancı sicil geçmişinin temizlenmesi, ölçme belgelerinin güncel olması ve malik/şirket temsil yetkisinin işlem günü itibarıyla doğrulanması gerekir. Eksik veya birbiriyle çelişen belgeler tescili geciktirir; finansman, satış ve ipotek kapanışlarını da doğrudan etkileyebilir.
1. TTK m.959’a Göre İlk Tescil İstemini Kim Yapabilir?
TTK m.959’un kuralı açıktır: geminin sicile tescili, malikin talebi üzerine yapılır. Bir gemi birden fazla kişinin paylı mülkiyetindeyse maliklerden birinin istemi de tescil sürecini başlatmaya yeterlidir. Bu hüküm, bütün paydaşların başvuru dilekçesini birlikte imzalamasını zorunlu tutmaz; ancak tescil sırasında maliklerin ve payların doğru gösterilmesi gerekir.
Başvuruyu şirket adına bir temsilci yapıyorsa temsil yetkisi ayrıca incelenir. Şirketin güncel ticaret sicil kayıtları, imza yetkisi ve başvuruyu yapan kişinin sıfatı birbiriyle uyumlu olmalıdır. Vekâleten başvuru yapılıyorsa vekâletnamenin sicil işlemini kapsaması ve yabancı ülkede düzenlenen vekâletnamede uygulanabilir tasdik/apostil ve tercüme zincirinin tamamlanmış olması gerekir.
Tescil istemi, geminin maddi hukuk bakımından gerçekten başvuran kişiye ait olduğu iddiasını tek başına kesinleştirmez. Sicil müdürlüğü TTK m.961’deki belgeler üzerinden bildirilen olguların inandırıcı biçimde ortaya konulup konulmadığını inceler. Özellikle ikinci el edinimde satış sözleşmesi, teslim, yabancı sicil terkin belgesi ve önceki malik kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
2. TTK m.960’a Göre Tescil Dilekçesinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?
TTK m.960, ilk tescil isteminde bildirilecek unsurları ayrıntılı şekilde sayar. Gemiye ilişkin olarak ad, cins, esas yapım malzemesi, bağlama limanı, yapıldığı yer ve biliniyorsa yapım yılı; ayrıca resmî ölçme sonuçları ve makine gücü bildirilir. Malike ilişkin olarak gerçek kişide ad-soyad ve yerleşim yeri; tüzel kişide ticaret unvanı veya adı ve merkez bilgisi belirtilir.
Dilekçe ayrıca malikin gemiyi edinme sebebini ve geminin Türk Bayrağı çekme hakkının hangi olguya dayandığını açıklamalıdır. Bu iki unsur aynı değildir. Mülkiyetin satış, inşa, miras, birleşme veya başka bir hukuki işlemle kazanılması ayrı; geminin Türk Bayrağı çekme şartlarını taşıması ayrı bir hukuki kontroldür.
Türkiye’de yerleşim yeri veya ticari işletmesi bulunmayan malik bakımından TTK m.955/3 uyarınca ilgili sicil bölgesinde oturan temsilci de gösterilmelidir. Bu nedenle yabancı malik dosyalarında dilekçe, şirket belgeleri ve temsilci ataması bir paket olarak hazırlanmalıdır. yetkili gemi sicili rehberi bu temsilci ve yetki bağlantısını ayrıca açıklar.
3. Gemi Adı, Cinsi, Yapım Yeri, Tonaj ve Makine Gücü Nasıl Yazılmalıdır?
Başvuru dilekçesindeki teknik bilgiler, geminin resmî ölçme ve teknik belgeleriyle birebir uyumlu olmalıdır. Gemi adı farklı yazılmış, yapım yılı başka belgede farklı gösterilmiş veya tonaj değeri ilan bilgisinden alınmışsa sicil dosyasında çelişki oluşur. TTK m.961, bu bilgilerin gerçeğe uygun olduğunun belgelerle kuvvetle muhtemel hâle getirilmesini ister.
Özellikle gros tonilato değeri tescil zorunluluğu açısından önem taşır. TTK m.957’ye göre 18 gros tonilato ve üzerindeki ticaret gemilerinde malik tescil isteminde bulunmak zorundadır. Bu nedenle tonaj bilgisi sadece teknik bir veri değildir; doğrudan hukuki yükümlülük doğurabilir. 18 gros ton tescil zorunluluğu rehberinde bu ayrım detaylı açıklanmıştır.
Makine gücü de TTK m.960’ta açıkça sayılan bilgiler arasındadır. Birden fazla ana makine veya sonradan makine değişikliği varsa teknik belge ile sicil bilgisinin güncelliği karşılaştırılmalıdır. Tescilden sonra sicilde kayıtlı hususlarda değişiklik meydana gelirse TTK m.964 kapsamında değişikliğin sicile bildirilmesi gerekir.
4. Gerçek Kişi ve Şirket Malik İçin Hangi Bilgiler Yazılır?
Gerçek kişi malik bakımından ad-soyad ve yerleşim yeri; tüzel kişi malik bakımından ticaret unvanı veya adı ile merkez bilgisi tescil dilekçesine yazılır. Şirketlerde ticaret sicil numarası, MERSİS bilgisi, yetkili organ kararı ve imza yetkisi de uygulamada dosyanın tamamlayıcı parçalarıdır.
Şirketin ortaklık yapısı Türk Bayrağı çekme hakkını etkileyebileceği için yalnız tüzel kişiliğin Türkiye’de kurulmuş olmasıyla yetinilmemelidir. TTK m.940’taki Türk gemisi ve bayrak hükümleri, şirket türüne ve sermaye/oy/yönetim yapısına göre ayrıca kontrol edilmelidir. Sicil müdürlüğü, m.960 uyarınca bayrak hakkının dayandığı olguların bildirilmesini; m.961 uyarınca da bunların belgeyle desteklenmesini ister.
Bir şirket birleşme, bölünme, tür değişikliği veya unvan değişikliği geçirmişse geminin malik kaydının güncel tüzel kişilik bilgileriyle uyumlu olması gerekir. Eski unvanla düzenlenmiş satış veya finansman belgesi bulunuyorsa hukuki devamlılık ticaret sicil belgeleriyle açıkça gösterilmelidir.
5. Geminin Mülkiyeti Hangi Sebeple Kazanıldıysa Dilekçeye Nasıl Yansıtılır?
TTK m.960, malikin gemiyi edinme sebebinin tescil isteminde belirtilmesini zorunlu kılar. Satın alma, inşa, miras, mahkeme kararı veya başka bir hukuki sebep, tescilin dayanak dosyasını belirler. Satışla edinimde sözleşme ve teslim; inşada tersane/yapı belgeleri; mirasta veraset ve paylaşım belgeleri gibi farklı deliller gerekir.
Sicile kayıtlı geminin devri ayrıca TTK m.1001’de özel şekil kurallarına tabidir. Yazılı anlaşma ve imzaların noter onayı veya sicil müdürlüğünde tasdiki yanında zilyetliğin devri de önem taşır. Bu nedenle daha önce başka bir sicilde kayıtlı geminin “ilk tescili” ile Türk sicilinde kayıtlı bir geminin “malik değişikliği” aynı işlem değildir.
Yabancı ülkede yapılan satış sözleşmesinin Türk sicilinde kullanılabilmesi için şekil, temsil ve tasdik zinciri ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşmede geminin IMO numarası, adı, bayrağı ve teknik kimliğini tereddütsüz gösteren unsurlar yer almalıdır. Benzer adlı gemiler veya isim değişiklikleri nedeniyle yalnız gemi adına dayanmak güvenli değildir.
6. Türk Bayrağı Çekme Hakkı İlk Tescilde Nasıl Gösterilir?
Gemi siciline tescil ile bayrak hakkı birbirine bağlı olsa da aynı hukuki kavram değildir. TTK m.960 başvuruda Türk Bayrağı çekme hakkının dayandığı olguların belirtilmesini ister; TTK m.961 ise bu olguların kanıtlanmasına yönelik belge sunulmasını düzenler. Bu nedenle bayrak hakkı başvuru formunda soyut şekilde “Türk gemisidir” denilerek geçilemez.
Gerçek kişi malikte vatandaşlık ve mülkiyet yapısı; tüzel kişi malikte şirketin kuruluşu, ortaklık ve yönetim yapısı gibi unsurlar TTK m.940 kapsamında incelenir. Yabancı sermayeli şirketlerde pay ve oy haklarıyla yönetim çoğunluğu özellikle önem taşıyabilir. Bir şirketin vergi mükellefi veya ticaret siciline kayıtlı olması, tek başına bayrak hakkı değerlendirmesinin yerine geçmez.
Bayrak hakkı daha sonra kaybedilirse TTK m.964 ve m.965 hükümleri uyarınca sicile bildirim ve terkin süreci gündeme gelir. Dolayısıyla ilk tescilde doğru kurulan bayrak dosyasının şirket yapısındaki değişikliklerden sonra da izlenmesi gerekir.
7. Türkiye’de Yerleşik Olmayan Malik İlk Tescilde Ne Yapmalıdır?
Malikin Türkiye’de yerleşim yeri veya ticari işletmesi bulunmuyorsa TTK m.955/3 gereğince sicil müdürlüğüne, o sicil bölgesinde oturan bir temsilci gösterilmelidir. TTK m.960 bu temsilciye ilişkin bilgilerin de tescil isteminde yer alacağını düzenler.
Temsilci atamasıyla avukatlık vekâleti aynı şey değildir. Sicil temsilcisinin kanuni fonksiyonu, sicil işlemleri bakımından yerel bağlantıyı sağlamaktır. Dava, icra, ihtiyati haciz veya sözleşme müzakereleri için avukatlık vekâleti ayrıca gerekir. Somut dosyada aynı kişi her iki sıfatı taşıyabilir; fakat yetkinin hukuki kaynağı farklıdır.
Yabancı şirketin temsilci atama kararı kendi ülke hukukuna uygun şekilde alınmalı; Türkiye’de kullanılacak belgeye gerekiyorsa apostil/konsolosluk tasdiki ve yeminli tercüme uygulanmalıdır. Yetki belgesinin işlem tarihindeki geçerliliği de kontrol edilmelidir.
8. İlk Tescil Başvurusu Hangi Sicil Müdürlüğüne Yapılır?
TTK m.955/1 uyarınca kural olarak gemi, bağlama limanının tabi olduğu sicil müdürlüğünce tescil edilir. Seferleri yabancı bir limandan, kara kentinden veya gemiden yönetilen gemilerde m.955/2 özel seçim imkânı tanır. Bu nedenle tescil dosyasını hazırlamadan önce yetkili sicilin belirlenmesi gerekir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri portalı ve Gemi Sicil sayfası güncel idari işlemler için resmî kaynaklardır. Elektronik ön başvuru veya randevu imkânı bulunsa dahi, tescilin maddi şartları TTK ve Gemi Sicil Yönetmeliğine uygun olmak zorundadır.
Sicil teşkilatı ve mahkeme gözetimi konusunda ayrıca TTK 954 gemi sicili müdürlüğü rehberine bakılabilir. Yetki yanlış kurulmuşsa başvurunun başka sicile yönlendirilmesi işlem takvimini uzatabilir.
9. İlk Tescil Başvurusunda En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Birinci hata: Başvuruyu geminin bulunduğu limana yapmak ve bağlama limanına göre yetkili sicili kontrol etmemektir.
İkinci hata: Resmî ölçme belgesi yerine satış ilanı veya eski teknik dosyadaki tonaj verisini kullanmaktır.
Üçüncü hata: Malik şirketin güncel temsil yetkisini ve bayrak hakkını destekleyen şirket belgelerini eksik sunmaktır.
Dördüncü hata: Yabancı sicil kaydı devam ederken Türk siciline doğrudan tescil yapılabileceğini varsaymaktır. TTK m.962 bu konuda ayrı şart getirir.
Beşinci hata: Yabancı malik için TTK m.955/3 temsilcisini göstermemektir.
Altıncı hata: Geminin inşa, satış veya miras yoluyla edinildiğini söylemekle yetinip kazanma sebebini belgelememektir.
Yedinci hata: Başvuruyu sadece sicil formu olarak görüp satış, finansman veya ipotek kapanışıyla koordinasyon kurmamaktır.
10. Gemi Siciline İlk Tescil Kontrol Listesi
- Geminin Türk Gemi Siciline tescil edilebilir olup olmadığını TTK m.956-958’e göre belirleyin.
- 18 gros ton ve üzerindeki ticaret gemilerinde zorunlu tescil yükümlülüğünü kontrol edin.
- Bağlama limanına göre yetkili sicil müdürlüğünü belirleyin.
- Gemi adı, cinsi, yapım yeri/yılı, malzeme, resmî ölçme ve makine gücü bilgilerini tek dosyada eşleştirin.
- Malik gerçek kişi ise kimlik/yerleşim; şirket ise unvan, merkez ve temsil belgelerini güncelleyin.
- Mülkiyetin kazanılma sebebini belgeleyin.
- Türk Bayrağı çekme hakkının dayandığı olguları ve belgeleri hazırlayın.
- Yabancı malik için TTK m.955/3 temsilcisini gösterin.
- Yabancı sicil geçmişi varsa terkin belgesini hazırlayın.
- UAB’nin güncel başvuru ve belge listesiyle dosyayı son kez karşılaştırın.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
- T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
- Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil Yönetmeliği
Sık Sorulan Sorular
Gemi siciline ilk tescil başvurusunu kim yapar?
TTK m.959’a göre geminin maliki; paylı mülkiyette maliklerden biri tescil isteminde bulunabilir.
Tescil dilekçesinde gemi adı ve bağlama limanı zorunlu mudur?
Evet. TTK m.960, geminin adı, cinsi, yapım bilgileri ve bağlama limanı dahil zorunlu unsurları tek tek sayar.
Resmî ölçme sonucu başvuruya yazılır mı?
Evet. Geminin resmî ölçme sonuçları ve makine gücü TTK m.960 kapsamında tescil isteminde belirtilmelidir.
Malikin gemiyi nasıl edindiği bildirilir mi?
Evet. Mülkiyetin kazanılma sebebi tescil isteminde açıklanmalı ve TTK m.961 uyarınca uygun belgelerle desteklenmelidir.
Türk Bayrağı çekme hakkı ayrıca belgelenir mi?
Evet. TTK m.960 ve m.961, bayrak hakkının dayandığı olguların bildirilmesini ve belgeyle desteklenmesini gerektirir.
Yabancı malik temsilci göstermek zorunda mı?
Malikin Türkiye’de yerleşim yeri veya ticari işletmesi yoksa TTK m.955/3 şartları uyarınca ilgili bölgede oturan bir temsilci gösterilir.
Yabancı sicilde kayıtlı gemi için ne yapılır?
TTK m.962 kapsamında önceki yabancı sicil kaydının sona erdiği uygun belgelerle gösterilmeden Türk siciline geçiş tamamlanmaz.
Tescil için tüm paydaşların dilekçe imzalaması gerekir mi?
TTK m.959, paylı mülkiyette maliklerden birinin istemini yeterli görür; ancak malik ve pay bilgilerinin sicilde doğru gösterilmesi gerekir.
Eksik başvuru doğrudan hak kaybı yaratır mı?
Eksiklik işlemi geciktirebilir ve tescile bağlı satış/finansman/ipotek takvimini bozabilir. Süreli bir işlem varsa ayrıca hak kaybı riski doğabilir.
Tescil tamamlandıktan sonra bilgiler değişirse ne yapılır?
TTK m.964 uyarınca sicilde kayıtlı hususlardaki değişiklikler sicil müdürlüğüne bildirilerek kayıt güncellenmelidir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 6102 sayılı TTK m.959 ve m.960 ile bağlantılı m.955-958, m.961-962 ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının güncel gemi sicili kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.
Gemi ilk tescili, yabancı sicilden geçiş, gemi satışı, ipotek ve deniz ticareti işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.
Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
