Alacak Hakkı TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-a | 2026

6750 m.5/1-a alacak hakkını neden açıkça rehin konusu sayar?

Modern işletmelerin önemli bir bölümü fiziksel malvarlığından çok vadeli satış, hizmet, kira, lisans, taşıma, tedarik veya başka sözleşmelerden doğan alacaklara sahiptir. 6750 sayılı Kanun, finansmana erişimi yalnız makine ve stok gibi fiziksel varlıklarla sınırlamamak için alacakları da rehne konu olabilecek değerler arasına almıştır.

Kanun m.5/1-a’nın açık düzenlemesi sayesinde tacir, esnaf veya diğer uygun rehin verenler, üçüncü kişilerden olan belirli alacaklarını kredi veya ticari borçlarının teminatı olarak TARES’te rehnedebilir. Böylece henüz tahsil edilmemiş bir ticari alacak, işletmenin finansman kapasitesine katkı sağlayabilir.

Ancak “alacak var” denilmesi tek başına yeterli değildir. Alacağın hukuken mevcut veya belirlenebilir olması, temel ilişkisi ve borçlusunun tespit edilebilmesi, rehin sözleşmesinde m.4/6’ya uygun tanımlanması ve Sicile tescil edilmesi gerekir. Rehin verenin gerçekten o alacağın hak sahibi olması da temel şarttır.

Alacak üzerinde daha önce temlik, rehin, haciz veya başka bir hukuki sınırlama bulunması yeni rehnin ekonomik ve hukuki değerini etkileyebilir. Bu nedenle yalnız TARES değil, alacağın dayandığı sözleşme ve varsa ilgili diğer kayıtlar da incelenmelidir.

Hangi tür alacaklar 6750 kapsamında rehne konu olabilir?

Kanun alacak kavramını tek bir sözleşme türüyle sınırlamaz. Ticari satış bedeli, hizmet bedeli, tedarik alacağı, kira geliri dışında kalan sözleşmesel alacaklar, lisans/royalti alacakları veya başka bir hukuki ilişkiden doğan para alacakları, diğer şartlar sağlandığında rehin konusu olabilir.

Bununla birlikte her alacağın niteliği ayrı incelenmelidir. Devri veya rehnedilmesi kanunla yasaklanmış, kişiye sıkı sıkıya bağlı veya özel mevzuatta farklı rejime tabi bir hak için yalnız m.5/1-a’ya dayanılarak TARES rehni kurulduğu kabul edilmemelidir. Özel kanun hükümleri 6750 ile birlikte değerlendirilir.

Alacağın çek, bono veya poliçe gibi kıymetli evraka bağlanmış olması halinde kambiyo senedinin kendine özgü hak devri ve rehin hükümleri ayrıca gündeme gelir. Kıymetli evraktan doğan hakkın rehninde yalnız TARES kaydına bakılarak sonuç verilmesi doğru değildir.

Aynı şekilde mevduat rehni, sermaye piyasası araçları ve Kanunun kapsam dışında bıraktığı finansal varlıklar 6750 rejimine tabi değildir. Ticaret Bakanlığının güncel açıklaması bu kapsam dışı alanları ayrıca belirtmektedir.

Mevcut ve gelecekteki alacaklar rehnedilebilir mi?

6750 sayılı Kanunun sistemi mevcut veya gelecekte doğacak borçları teminat altına alabildiği gibi, rehne konu varlıkların gelecekte oluşan unsurlarını da belirli şartlarda kapsar. Alacak rehni bakımından mevcut alacak en kolay örnektir: borçlu, temel sözleşme, tutar ve vade belirli olduğu için varlık tanımı nettir.

Gelecekte doğacak alacaklarda ise belirlenebilirlik daha önemlidir. Örneğin belirli bir tedarik sözleşmesinden 2026 yılı içinde doğacak fatura alacakları gibi temel ilişki ve kapsam objektif ölçütlerle belirlenebiliyorsa rehin kurgusu yapılabilir. “İleride doğabilecek bütün alacaklarım” gibi sınırı belirsiz ifade, m.4/6’nın ayırt edicilik ve belirlenebilirlik amacıyla uyumlu değildir.

Gelecekteki alacağın hiç doğmaması halinde rehin, olmayan bir alacağı varmış gibi yaratmaz. Rehin hakkı, rehne konu hakkın gerçekten ortaya çıkması ve sözleşmede tanımlanan kapsam içinde bulunmasıyla ekonomik anlam kazanır.

Bu nedenle finansman sağlayan taraf, yalnız sözleşme ifadesine değil alacağın doğumunu sağlayacak temel ilişkiye de bakmalıdır. Uzun süreli çerçeve sözleşmesi, siparişler, faturalar, hakedişler ve teslim belgeleri alacağın belirlenmesinde önem taşır.

Alacak rehni ile alacağın devri arasındaki fark nedir?

Alacağın rehni ile alacağın devri iki farklı hukuki işlemdir. Rehinde alacak, bir başka borcun teminatı olarak sınırlı ayni hakla yükümlenir; rehin veren temel alacağın sahibi olma konumunu kural olarak korur. Devirde ise alacak hakkı devralana geçer ve yeni alacaklı borçludan ifayı talep edebilir.

Bu fark muhasebe, tahsilat ve temerrüt süreçlerinde önemlidir. Rehin alacaklısı, sırf TARES rehni kuruldu diye rehin verilen alacağın bütün tasarruf yetkilerini baştan devralmış olmaz. Temerrüt ve tahsil koşulları 6750 m.14 ile ilgili Yönetmelik ve rehin sözleşmesine göre değerlendirilir.

Alacağın daha önce devredilmiş olması halinde rehin veren artık hak sahibi değilse sonradan o alacak üzerinde geçerli rehin kuramaz. Bu nedenle alacağın mülkiyet zinciri ve önceki temlikler kontrol edilmelidir.

Alacağın devri hakkında Türk Borçlar Kanunu hükümleri de önem taşır. Rehin işlemi hazırlanırken “temlik” ve “rehin” kavramlarının sözleşmede birbirinin yerine kullanılmaması gerekir.

Rehin sözleşmesinde alacak nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede bulunmasını ister. Alacak rehni bakımından bu şart; alacağın borçlusu, temel sözleşmesi, tarih ve numarası, tutarı veya hesap yöntemi, para birimi, vadesi ve varsa fatura/hakediş bilgileri üzerinden yerine getirilebilir.

Tek bir alacak rehnediliyorsa “X şirketinin 15.08.2026 tarihli 12345 numaralı faturadan doğan 500.000 TL borcu” gibi somut tanım tercih edilir. Bir alacak havuzu rehnediliyorsa hangi müşterilerden, hangi dönemde, hangi sözleşme türünden doğan alacakların kapsama girdiği objektif ölçütlerle belirlenmelidir.

Taraflar sözleşmedeki alacak tanımını TARES kaydına aynı biçimde yansıtmalıdır. Rehin sözleşmesinde bir alacak, Sicilde başka bir alacak veya daha geniş kapsam gösterilirse sonradan kapsam tartışması kaçınılmaz hale gelir.

Rehin sözleşmesinin diğer zorunlu unsurları için 6750 m.4/6 zorunlu bilgiler rehberi incelenebilir.

Alacak borçlusuna rehin bildirimi yapılması gerekir mi?

6750 kapsamında rehin hakkının kuruluşu m.4/1 gereğince TARES tesciline bağlıdır. Bununla birlikte rehne konu alacağın borçlusunun kime ve hangi şartlarla ödeme yapacağı, ödemenin rehin kapsamını nasıl etkileyeceği ve temerrüt halinde rehin alacaklısının hangi hakları kullanacağı bakımından bildirim konusu pratik önem taşır.

Alacak borçlusu rehin ilişkisini bilmeden önce eski alacaklıya ödeme yaparsa bu ödemenin geçerliliği ve rehinli alacaklının hakkına etkisi yalnız 6750’ye bakılarak değil Borçlar Kanunu hükümleri ve somut sözleşme yapısıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle yüksek tutarlı alacak rehni işlemlerinde borçluya yazılı bildirim ve ödeme talimatı düzeni kurulması hukuki riski azaltır.

Bildirimde borcun varlığı veya tutarı konusunda borçlunun itiraz hakkını ortadan kaldıran ifade kullanılmamalıdır. Rehin, alacağı borçlunun temel sözleşmeden doğan savunmalarından arındırmaz.

Borçlunun rehin verenle takas, mahsup veya iade ilişkisi bulunması da alacağın net ekonomik değerini etkileyebilir. Finansman öncesi bu riskler ayrıca incelenmelidir.

Birden fazla alacak tek rehin sözleşmesinde teminat gösterilebilir mi?

Bir alacak portföyünün veya belirli ölçütlerle tanımlanmış birden fazla alacağın rehin kapsamına alınması mümkündür. Ancak her durumda kapsam belirli veya belirlenebilir olmalıdır. Rehin alacaklısı ve üçüncü kişiler hangi alacakların Sicil kaydına dahil olduğunu anlayabilmelidir.

Bir müşteri grubunun tüm faturaları, belirli dönem içindeki satış alacakları veya belirli proje kapsamındaki hakedişler gibi objektif kriterler kullanılabilir. Buna karşılık hiçbir dönem, borçlu veya hukuki ilişki sınırlaması olmadan “şirketin bütün mevcut ve gelecekteki alacakları” ifadesinin somut olayda yeterli ayırt edicilik sağlayıp sağlamadığı dikkatle değerlendirilmelidir.

Portföy rehninde alacakların sürekli değişmesi halinde kayıt güncelleme ve izleme mekanizması kurulmalıdır. Tahsil edilen, iptal edilen veya ihtilaflı hale gelen alacaklar ayrı izlenmeli; yeni doğan alacakların sözleşmedeki objektif kapsama girip girmediği belirlenmelidir.

Alacak portföyünün nominal toplamı ile tahsil edilebilir değeri aynı olmayabilir. Gecikmiş, ihtilaflı veya borçlusu mali sıkıntıda olan alacakların teminat değeri ayrıca değerlendirilmelidir.

Rehne konu alacak tahsil edilirse ne olur?

Rehinli alacağın tahsil edilmesi, rehne konu varlığın para olarak gerçekleşmesi anlamına gelir. Tahsil edilen tutarın rehin kapsamında nasıl tutulacağı veya teminat borcuna nasıl mahsup edileceği, rehin sözleşmesi, Kanun m.7’deki getiriler ve temerrüt düzeniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Rehin verenin alacağı tahsil edip parayı serbestçe başka amaçla kullanması, teminatın ekonomik değerini ortadan kaldırabilir. Bu nedenle tahsilat hesabı, bloke/özel hesap mekanizması veya finansman sağlayan tarafa bildirim gibi sözleşmesel düzenlemeler kanuna uygun çerçevede kurulabilir.

Ancak 6750 m.4/7 uyarınca rehin verenin tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldıran kayıtlar geçersizdir. Bu nedenle tahsilat düzeni hazırlanırken m.4/7 tasarruf yasağı rehberi ile m.12’deki varlığı koruma yükümlülüğü birlikte dikkate alınmalıdır.

Alacağın borçlusu ödeme yapmazsa rehin alacaklısı ne yapabilir?

Rehne konu ticari alacağın borçlusu ödeme yapmazsa iki ayrı temerrüt ilişkisi ortaya çıkabilir. Birincisi, rehin verenin kendi borcunun rehin alacaklısına karşı temerrüdüdür. İkincisi, rehnedilmiş alacağın borçlusunun temel alacak ilişkisini ödememesidir. Bu iki borç birbirine karıştırılmamalıdır.

Rehin veren kendi borcunu süresinde yerine getirmezse 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik uyarınca rehin alacaklısının özel temerrüt hakları gündeme gelir. Alacağın niteliğine uygun düştüğü ölçüde tahsil ve devir mekanizmaları uygulanabilir.

Rehne konu alacağın borçlusu temerrüde düşmüşse temel alacağın takibi için genel icra ve dava yolları kullanılabilir. Bu aşamada rehin alacaklısının takip yetkisinin kapsamı ve rehin verenle ilişkisi somut sözleşmeye göre belirlenmelidir.

Genel takip sürecine ilişkin icra takibi nasıl başlatılır? rehberi, rehinli alacaklının genel sırasına ilişkin İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı ayrıca incelenebilir.

Alacak üzerinde haciz veya önceki rehin varsa ne olur?

Alacağın üzerinde daha önce kurulmuş rehin, temlik veya haciz bulunması yeni teminatın önceliğini ve ekonomik değerini doğrudan etkiler. Bu nedenle yalnız rehin verenin beyanı yeterli değildir. TARES kayıtları, temel alacak belgeleri ve varsa icra dosyaları incelenmelidir.

Aynı alacak üzerinde birden fazla 6750 rehni varsa m.10-m.11’deki derece ve öncelik kuralları uygulanır. Derece belirtilmemişse kuruluş zamanı önemlidir. Rehin hakkının tescille kuruluşu hakkında TARES tescil şartı rehberi incelenebilir.

Haciz ile rehin arasındaki sıra ve paylaştırma meselesi İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir. Her dosyada haciz tarihi, rehin tescil tarihi ve alacağın niteliği birlikte ele alınmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

İlk adım, rehne konu alacağın gerçekten rehin verene ait olup olmadığını tespit etmektir. İkinci adım, alacağın temel sözleşmesini, borçlusunu, tutarını veya hesap yöntemini ve vadesini doğrulamaktır. Üçüncü adım, alacak üzerinde önceki temlik, rehin veya haciz olup olmadığını araştırmaktır.

Dördüncü adım, alacağı m.4/6’ya uygun ayırt edici bilgilerle rehin sözleşmesine yazmaktır. Beşinci adım, rehin sözleşmesinin taraflarını m.3’e göre kontrol etmek ve tescil masrafı dahil zorunlu maddeleri tamamlamaktır. Altıncı adım TARES tescilidir.

Yedinci adım, alacak borçlusuna yapılacak bildirimin kapsamını ve ödeme talimatını belirlemektir. Sekizinci adım, tahsil edilen tutarın teminat ilişkisi içinde nasıl yönetileceğini yazılı hale getirmektir. Dokuzuncu adım, periyodik olarak alacağın bakiye ve tahsil edilebilirlik durumunu izlemektir.

Son adım, teminat borcu sona erdiğinde Sicil kaydını süresinde terkin etmektir. Açık kalan rehin kaydı, alacak hakkının ticari dolaşımını gereksiz biçimde sınırlar ve alacaklının terkin sorumluluğunu gündeme getirir.

Alacak kısmen tahsil edilirse rehin kaydı nasıl izlenmelidir?

Rehne konu alacağın yalnız bir kısmı tahsil edildiğinde teminat ilişkisi otomatik olarak bütünüyle sona ermez. Kalan alacak bakiyesi, rehinle güvence altına alınan temel borcun bakiyesi ve Sicildeki azami güvence tutarı birlikte izlenmelidir. Özellikle çok sayıda faturanın oluşturduğu alacak havuzlarında hangi faturanın ne kadar tahsil edildiği güncel listelerle takip edilmelidir.

Kısmi tahsilat rehnin ekonomik değerini azaltıyorsa alacaklının teminat yeterliliğini yeniden değerlendirmesi gerekir. Sözleşmede yeni alacakların aynı objektif kriterlerle rehne dahil olacağı kararlaştırılmışsa bunların gerçekten kapsama girip girmediği de belgelenmelidir. Kayıt ve muhasebe sisteminin TARES sözleşmesindeki tanımla uyumlu tutulması, temerrüt halinde hangi alacakların rehinli olduğu tartışmasını önemli ölçüde azaltır.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Alacak hakkı 6750 m.5/1-a uyarınca TARES’te rehin konusu olabilir. Güvenli bir alacak rehni için alacağın gerçek hak sahibi, borçlusu, temel ilişkisi, tutarı veya belirlenebilir kapsamı, önceki temlik ve takyidatları, tahsilat mekanizması ve Sicil tescili birlikte incelenmelidir. Rehin ile temlik kavramları birbirine karıştırılmamalıdır.