Taşınır Rehni Sözleşmesinde Hangi Bilgiler Zorunlu? 6750 m.4/6 | 2026

6750 m.4/6 neden rehin sözleşmesinin içeriğini ayrıntılı biçimde düzenler?

Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu teslimsiz bir rehin sistemi kurar. Rehne konu taşınır kural olarak rehin verenin zilyetliğinde kalır; üçüncü kişiler rehnin varlığını fiziksel teslimden değil Sicil kayıtlarından öğrenir. Bu nedenle hangi borcun, hangi tutara kadar, hangi varlık üzerinde, kimler arasında teminat altına alındığının Sicilde tereddütsüz biçimde görünmesi gerekir.

Kanun m.4/6, bu aleniyet ve belirlenebilirlik ihtiyacını karşılamak için rehin sözleşmesinin zorunlu içeriğini belirler. Tarafların yalnız “bütün mallarım rehindir” veya “şirket borçları teminat altındadır” gibi belirsiz cümlelerle ayni teminat kurması kabul edilmez. Borç ve varlık, Kanunun aradığı ölçüde belirli veya belirlenebilir olmalıdır.

Zorunlu içerik sadece Sicile veri girmek için teknik bir gereklilik değildir. Temerrüt halinde alacaklı hangi borç için hangi varlığa başvurabileceğini; üçüncü kişi ise incelediği mal veya hakkın hangi güvence kapsamında bulunduğunu bu kayıtlar üzerinden değerlendirir. Aynı varlık üzerinde birden fazla rehin varsa öncelik ve kapsam tartışması da kayıtların doğruluğuna bağlıdır.

Bu nedenle sözleşmenin hazırlanması, sonradan TARES ekranına “uyarlanacak” ayrı bir metin işi olarak görülmemelidir. Sözleşme ile Sicil kaydı aynı borç, taraf ve varlık tanımını taşımalıdır.

Rehin sözleşmesinde taraflara ilişkin hangi bilgiler bulunmalıdır?

Kanun m.4/6 gerçek kişi ve tüzel kişi tarafların kimliğinin tereddütsüz biçimde belirlenmesini ister. Gerçek kişi taraflarda ad, soyad ve kimlik bilgilerinin; ticari veya mesleki sıfatın işlem için gerekli olduğu durumda bu sıfatı gösteren kayıtların doğru biçimde kullanılmasına dikkat edilmelidir.

Tüzel kişi ve ticari işletmelerde ticaret unvanı, MERSİS numarası ve temsil bilgileri önem kazanır. Tarafın ticaret sicilindeki tam unvanı yerine marka adı veya kısaltma yazılması, farklı şirketlerin karıştırılmasına yol açabilir. Aynı grupta benzer unvanlı şirketler bulunuyorsa MERSİS ve vergi bilgileriyle kimlik kesinleştirilmelidir.

6750 m.3 bakımından taraf sıfatı ayrıca kontrol edilmelidir. Kredi kuruluşu ile tacir, esnaf, çiftçi, üretici örgütü veya serbest meslek erbabı arasındaki ilişki ya da tacir/esnaf arasındaki ilişki Kanunun izin verdiği taraf yapısına uymalıdır. Ayrıntılı inceleme için taşınır rehni sözleşmesini kimler yapabilir? rehberine bakılabilir.

Tarafın adres, iletişim veya kayıt bilgilerinde sonradan değişiklik olduğunda Sicil kayıtlarının güncelliği de takip edilmelidir. Özellikle şirket birleşmesi, unvan değişikliği veya temsilci değişikliği gibi işlemlerde eski sözleşme ile güncel Sicil verisi arasındaki bağ korunmalıdır.

Ticari işletme tarafsa MERSİS ve temsil bilgileri nasıl yazılmalıdır?

Ticari işletmenin taraf olduğu sözleşmede ticaret unvanı ve MERSİS numarası, tüzel kişiliğin veya işletmenin doğru tanımlanmasının temel araçlarındandır. Bunun yanında temsil ve ilzama yetkili kişinin adı, soyadı ve imzasının sözleşmede yer alması gerekir.

Temsil yetkisi yalnız isim yazılarak ispatlanmış olmaz. Güncel ticaret sicili kayıtları incelenmeli; şirketin tek imza mı, müşterek imza mı ile temsil edildiği, imza atan kişinin görev süresi ve varsa temsil sınırları kontrol edilmelidir. Müşterek temsil gereken bir şirkette tek temsilcinin imzasıyla işlem yapılması, sözleşmenin şirketi bağlayıp bağlamadığı konusunda ciddi sorun doğurur.

Vekil aracılığıyla işlem yapılıyorsa vekâletnamenin kapsamı ayrıca incelenmelidir. Rehin kurma, TARES tescili, derece belirleme, değişiklik veya terkin işlemleri bakımından vekilin yetkisi açık ve yeterli olmalıdır. Şirket çalışanı olması kişiye kendiliğinden rehin sözleşmesi imzalama yetkisi vermez.

İmza tarihinden sonra temsilcinin değişmiş olması geçmişte yetkili biçimde yapılan işlemi kendiliğinden geçersiz kılmaz; ancak sonraki değişiklik, devir veya terkin işlemlerini yapacak kişinin güncel yetkisi yeniden doğrulanmalıdır.

Güvence altına alınan borcun konusu nasıl gösterilmelidir?

Rehin sözleşmesinde hangi borç ilişkisinin teminat altına alındığı açıkça anlaşılmalıdır. “Taraflar arasındaki tüm borçlar” gibi sınırsız ve bağlamı belirsiz ifadeler, özellikle birden fazla sözleşme ilişkisi bulunan taraflarda kapsam uyuşmazlığı yaratır. Kredi sözleşmesi, mal satış ilişkisi, tedarik sözleşmesi, cari hesap veya başka temel ilişki mümkün olduğunca tarih, numara ve hukuki nitelikle tanımlanmalıdır.

Teminat mevcut borç için kurulabileceği gibi gelecekte doğacak borçları da kapsayabilir. Gelecekteki alacaklarda temel ilişkinin ve azami güvence miktarının belirlenebilir olması gerekir. Henüz hiçbir hukuki ilişki kurulmamış ve kapsamı sınırsız bırakılmış gelecekteki tüm ihtimalleri tek cümleyle rehin kapsamına sokmak, belirlilik amacıyla bağdaşmaz.

Temel borç ile rehin ilişkisi birbirinden ayrıdır. Borç geçersizse, sona ermişse veya hiç doğmamışsa rehin hakkının ne ölçüde hüküm doğuracağı temel borç ilişkisinin akıbetiyle birlikte değerlendirilir. Rehin, var olmayan bir alacağı tahsil aracı haline getirmez.

Borç ilişkisinin değişmesi, yeniden yapılandırılması veya devri halinde Sicil ve sözleşme kayıtlarının yeni duruma uygunluğu da kontrol edilmelidir. Özellikle borç miktarı yükseliyorsa mevcut rehnin azami güvence sınırının yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

Borç miktarı belirliyse sözleşmede ne yazılmalıdır?

Borcun tutarı sözleşme tarihinde belirliyse bu tutar açıkça gösterilmelidir. Örneğin belirli bir kredi anaparası veya vadeli satış bedeli için rehin kuruluyorsa borcun parasal miktarı ve para birimi yazılmalıdır. Faiz, feriler ve diğer yan alacakların hangi ölçüde güvence kapsamında olduğu Kanun m.7 ve sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Rakam ile yazı arasında farklılık bırakılmamalıdır. Birden fazla para biriminin bulunduğu borç ilişkilerinde hangi borcun hangi para birimiyle güvence altına alındığı açık olmalıdır. Kur farkı veya yabancı para borcu söz konusuysa teminat tutarı ve ödeme para birimi karıştırılmamalıdır.

Sicile girilen tutarın sözleşmedeki miktarla aynı olması gerekir. Tescil işleminde yanlış basamak, eksik sıfır veya farklı para birimi seçimi teminatın ekonomik kapsamı konusunda ciddi uyuşmazlık doğurabilir. Tescil sonrası kontrol bu nedenle zorunlu bir dosya yönetimi adımıdır.

Borç miktarı belirli değilse azami güvence miktarı nasıl gösterilir?

Kanun m.4/6, borcun miktarı belirli değilse rehnin hangi azami miktara kadar güvence teşkil edeceğinin sözleşmede yazılmasını ister. Bu kural özellikle cari hesap, kredi limiti, sürekli tedarik ilişkisi veya gelecekte doğacak alacakların teminatında önemlidir.

Azami miktar, üçüncü kişilerin Sicile bakarak varlık üzerindeki teminat yükünün ekonomik sınırını görebilmesini sağlar. “Doğabilecek bütün borçların tamamı” gibi parasal sınır göstermeyen kayıt, m.4/6’nın azami miktar şartının amacını karşılamaz. Somut sözleşme yapısında azami tutar açık rakam ve para birimiyle belirlenmelidir.

Asıl borç zamanla azami güvence tutarını aşarsa mevcut rehin kendiliğinden sınırsız hale gelmez. Ek teminat veya rehin sözleşmesinde ve Sicilde değişiklik gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. Alacaklı finansman limitini yükseltmeden önce bu kontrolü yapmalıdır.

Buna karşılık azami tutarın yüksek yazılmış olması, alacaklıya mevcut olmayan bir alacağı tahsil etme hakkı vermez. Rehin, gerçek ve ispatlanabilir alacağın teminatıdır; azami miktar teminatın üst sınırını gösterir.

Para birimi neden zorunlu ve önemlidir?

Borcun Türk lirası, avro, ABD doları veya başka para birimi üzerinden olması teminatın gerçek ekonomik kapsamını etkiler. Aynı sayı farklı para birimlerinde tamamen farklı değere karşılık geldiği için m.4/6 para biriminin belirlenmesini zorunlu kılar.

Yabancı para borcunda, sözleşme ve Sicil kaydında para birimi tutarlı olmalıdır. Borcun TL karşılığı ayrıca hesaplanacaksa hangi tarihte ve hangi kur üzerinden hesap yapılacağı temel borç sözleşmesinde açıklaştırılabilir. Ancak rehin kaydındaki para birimi, teminatın sicildeki nominal sınırının anlaşılmasını sağlamalıdır.

Para birimi yanlışlığı fark edildiğinde borçlu ile alacaklı yalnız kendi dosyalarında not düşmekle yetinmemeli; Sicil kaydının düzeltilmesi için ilgili usul uygulanmalıdır.

Rehne konu taşınır varlığın ayırt edici özellikleri nasıl yazılmalıdır?

Kanun m.4/6’nın en önemli unsurlarından biri, rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin yazılmasıdır. Bunun amacı rehnin hangi mala veya hakka ilişkin olduğunu üçüncü kişilerin ve tarafların sonradan tereddütsüz biçimde belirleyebilmesidir.

Makine ve ekipmanda marka, model, seri numarası, üretim yılı ve bulunduğu yer; elektronik cihazlarda cihaz kimliği ve seri bilgileri; hayvanlarda küpe veya kayıt numarası; tarımsal üründe ürün türü, miktarı, hasat dönemi ve depolama yeri; alacaklarda borçlu, temel ilişki ve alacağı belirleyen belge bilgileri gibi veriler kullanılabilir.

Ayırt edici bilgiler varlık türüne göre değişir. Kanun “tek bir standart seri numarası” aramaz; varlığı diğerlerinden ayırmaya yeterli somut tanımlama ister. İki aynı model makineden hangisinin rehinli olduğu belirlenemiyorsa kayıt uyuşmazlığa açıktır.

Varlığın zamanla dönüşmesi, işlenmesi, başka malla birleşmesi veya yeni ürüne dönüşmesi halinde Kanun m.7’deki özel hükümler ayrıca devreye girer. İlk sözleşmedeki tanımın bu süreçleri nasıl kapsadığı ayrı hukuki inceleme gerektirir.

Stok, hammadde veya toplu varlıklar sözleşmede nasıl tanımlanır?

Stok ve hammadde niteliği gereği sürekli giriş-çıkış gösterebilir. Bu nedenle tek tek seri numarası bulunmayan toplu varlıklarda tür, miktar, nitelik, bulunduğu depo veya işletme, parti/lot bilgisi, üretim dönemi ve benzeri ayırt edici ölçütler birlikte kullanılmalıdır.

“Depodaki tüm mallar” ifadesi somut olayda yeterli olmayabilir; hangi depo, hangi mal grubu, hangi hukuki kapsama ait stok ve ne ölçüde teminat bulunduğu belirlenebilir olmalıdır. Özellikle farklı maliklere ait malların aynı depoda tutulduğu durumlarda mülkiyet ayrımı ayrıca ispatlanmalıdır.

Stokların satılması veya yenilenmesi halinde rehnin kapsamı Kanun m.7 ve ilgili sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilir. İyi niyetli üçüncü kişilerin korunması da unutulmamalıdır.

Tescil öncesi sözleşme kontrol listesi

Birinci kontrol taraf yapısıdır. m.3’e uygun taraflar ve güncel temsil yetkisi doğrulanmalıdır. İkinci kontrol temel borç ilişkisidir: sözleşme numarası, tarih, borcun konusu, miktarı veya azami güvence sınırı açık olmalıdır. Üçüncü kontrol para birimidir.

Dördüncü kontrol rehne konu varlığın m.5 kapsamında olup olmadığı ve başka özel sicile tabi bulunup bulunmadığıdır. Beşinci kontrol varlığı ayırt eden teknik veya hukuki bilgilerdir. Altıncı kontrol önceki rehinler ve derece/sıra bilgilerinin TARES’ten sorgulanmasıdır.

Yedinci adım sözleşmenin elektronik veya yazılı şekilde m.4’e uygun imzalanmasıdır. Sekizinci adım tescildir. Rehin hakkının kuruluş anı hakkında TARES’te tescil şartı rehberine bakılabilir. Rehinli alacağın takibe dönüşmesi halinde İİK m.45 önce rehne başvurma kuralı da değerlendirilmelidir.

Dokuzuncu ve son adım tescil sonrası karşılaştırmadır. Sözleşmedeki borç, tutar, para birimi, taraf ve varlık bilgileri Sicildeki kayıtla satır satır karşılaştırılmalıdır. Tespit edilen hata ertelenmemeli, ilgili Sicil işlemiyle düzeltilmelidir.

Zorunlu bilgiler sonradan değişirse sözleşme ve Sicil nasıl yönetilir?

Rehin ilişkisi uzun süre devam ediyorsa sözleşmenin kurulduğu tarihte doğru olan bazı bilgiler sonradan değişebilir. Şirketin ticaret unvanı, temsilcisi veya adresi değişebilir; alacak devredilebilir; borcun vadesi yeniden yapılandırılabilir; rehne konu varlığın kayıt veya tanımlama bilgilerinde mevzuata uygun güncelleme ihtiyacı doğabilir. Böyle bir değişiklikte “ilk sözleşme zaten geçerliydi” denilerek Sicil kaydının eski bırakılması doğru değildir.

Değişikliğin rehin hakkının temel kapsamını etkileyip etkilemediği önce belirlenmelidir. Yalnız iletişim bilgisi değişikliği ile güvence tutarının artırılması aynı sonuçları doğurmaz. Özellikle borç miktarı veya azami güvence sınırı, rehne konu varlık, rehin hakkının devri ve derece gibi esaslı unsurlarda yapılacak işlem, ilgili Sicil prosedürüne uygun biçimde kayda yansıtılmalıdır.

Alacağın devrinde yeni alacaklı, temel alacak belgesi ile Sicil kaydı arasındaki bağlantıyı kurabilmelidir. Şirket birleşmesi veya tür değişikliği gibi kurumsal işlemlerde de eski unvan ve yeni tüzel kişilik kayıtlarının devamlılığı belgelenmelidir. Böylece temerrüt halinde “Sicilde görünen kişi ile gerçek alacaklı aynı mı?” tartışmasının önüne geçilir.

Dosya yönetimi bakımından her değişiklikten sonra güncel Sicil çıktısının alınması, eski kayıtla karşılaştırılması ve sözleşme dosyasına eklenmesi gerekir. Bu disiplin, rehin sona erdiğinde terkin işleminin de doğru kişi ve doğru kayıt üzerinden yapılmasını kolaylaştırır.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun
• e-Devlet – TARES

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Taşınır rehni sözleşmesinde taraflar, borç, miktar veya azami güvence sınırı, para birimi ve rehne konu varlık açıkça belirlenmelidir. Ticari işletmelerde unvan, MERSİS ve temsil bilgileri ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşmedeki bu veriler Sicile aynı doğrulukla taşınmalı ve tescil sonrası yeniden karşılaştırılmalıdır.