Gemi İpoteğinde Sicile Ne Yazılır? Üst Sınır, Yabancı Para ve Derece – TTK m.1016 | 2026

TTK m.1016 neden gemi ipoteğinin merkez maddelerinden biridir?

Gemi ipoteğinin kurulması için TTK m.1015 uyarınca geçerli ipotek anlaşması ve sicile tescil gerekir. TTK m.1016 ise bu tescilin içeriğini belirler. İpotek, yalnız sicile “ipotek vardır” şeklinde genel bir not düşülerek kurulmaz. Üçüncü kişiler sicile baktığında alacaklının kim olduğunu, teminat miktarını, faiz ve yan edimleri, ipoteğin hangi derecede bulunduğunu anlayabilmelidir.

Bu ayrıntı yalnız şekli bir sicil kuralı değildir. Geminin satışında, refinansmanında, yeni ipotek tesisinde veya cebri icra riskinin değerlendirilmesinde sicildeki tutar ve derece ekonomik sonucu belirler. Kredi sözleşmesindeki rakamla sicildeki ipotek tutarı uyuşmuyorsa teminatın kapsamı konusunda önemli sorun doğabilir.

Sicile alacaklı hakkında hangi bilgiler yazılır?

TTK m.1016 alacaklının ad ve soyadı veya ticaret unvanı ile gerekli kimlik bilgilerinin sicilde gösterilmesini gerektirir. Tüzel kişi alacaklılarda şirket unvanı kısaltılmadan ve güncel kayıtla uyumlu şekilde kullanılmalıdır. Banka birleşmesi, unvan değişikliği veya alacağın devri sonrasında sicil kaydının güncelliği ayrıca takip edilmelidir.

Yanlış alacaklı unvanı, özellikle uluslararası finansman işlemlerinde ödeme ve terkin sürecini zorlaştırabilir. İpotek anlaşması, kredi sözleşmesi, şirket kararları ve tescil talepnamesinde aynı tüzel kişi bilgilerinin kullanılması kapanış kontrolünün temel maddesidir.

Alacak tutarı sicile nasıl yazılır?

Para alacağı mevcut ve belirliyse teminat miktarı sicilde gösterilir. Para dışında bir edim teminat altına alınıyorsa veya alacağın doğrudan para tutarı yoksa, sicile Türk lirası karşılığının yazılması gerekir. Böylece ipoteğin gemi üzerindeki ekonomik yükü üçüncü kişiler bakımından görülebilir hâle gelir.

Teminat tutarı, ana sözleşmedeki kredi limitinden farklı belirlenebilir. Örneğin kredi anaparası yanında faiz ve masrafları da karşılayacak daha yüksek bir ipotek limiti kararlaştırılabilir. Ancak bu fark belgelerde açık olmalı; sicilde görünen miktarın neyi güvence altına aldığı ipotek sözleşmesinde tereddütsüz açıklanmalıdır.

Faiz oranı sicile yazılmalı mıdır?

Evet. TTK m.1016, alacağın faizli olması hâlinde faiz oranının sicilde gösterilmesini öngörür. Bunun yanında diğer yan edimler ve bunların miktarı da sicil içeriğinde yer alabilir. Bu kayıt, ipoteğin yalnız anaparayı mı yoksa hangi yan yükümlülükleri de kapsadığını üçüncü kişiler bakımından görünür hâle getirir.

Kredi sözleşmesinde değişken faiz kullanılıyorsa sicil metni bu yapıyla uyumlu hazırlanmalıdır. “Banka tarafından belirlenecek oran” gibi belirsiz formülün sicil hukukunda yeterli olup olmadığı işlem öncesi değerlendirilmelidir. Belirsiz veya değişken toplam alacakta üst sınır ipoteği yöntemi daha güvenli bir yapı sağlayabilir.

Yan edimler nelerdir?

Yan edimler kredi veya temel borç ilişkisine bağlı komisyon, belirli gider, cezai şart veya başka parasal yükümlülüklerden oluşabilir. Ancak her sözleşme masrafının otomatik olarak ipotek kapsamına girdiği varsayılmamalıdır. Tescil içeriği ve TTK m.1018’deki ipoteğin kapsamı birlikte incelenir.

Finansman dokümanlarında “secured obligations” çok geniş tanımlansa dahi sicildeki kayıt ve kanuni kapsam sınırları önemini korur. Gemi maliki ile alacaklı, hangi borçların teminat altında olduğunu açıkça listelemeli; üçüncü kişinin sicilden görebileceği ekonomik yük ile sözleşmedeki risk tanımı arasında çelişki bırakmamalıdır.

İpotek derecesi sicilde nasıl gösterilir?

TTK m.1016 uyarınca gemi ipoteğinin derecesi sicilde gösterilir. Derece, aynı gemi üzerindeki birden fazla ipoteğin sıra ilişkisini ve cebri satış bedelinden hangi sırayla karşılanacağını etkileyen temel unsurdur. TTK m.1017, derecenin hukuki rejimi için Türk Medenî Kanununun taşınmaz rehni hükümlerine gönderme yapar.

Birinci derece ipotek bulunduğu düşünülen gemide daha önce tescilli bir hak varsa finansman teminatı beklenenden zayıf olabilir. Bu nedenle yeni ipotek kurulmadan hemen önce güncel sicil kayıt örneği alınmalı; derece, boş derece ve mevcut haklar kontrol edilmelidir.

Her derece için tutar ayrıca mı gösterilir?

Kanun, her derecenin miktarının alacağın para birimi üzerinden gösterilmesini öngörür. Bu nedenle birden fazla dereceli yapı varsa yalnız toplam ipotek tutarı değil, her derecenin sınırı ayrı takip edilmelidir. Özellikle sendikasyon veya çoklu kreditör yapısında hangi alacaklının hangi derecede bulunduğu kredi belgeleriyle uyumlu olmalıdır.

Derecenin sonradan değiştirilmesi veya boş dereceye ilerleme gibi konular ayrı kanuni şartlara tabidir. Sicil müdürlüğünde görünen derece ile tarafların kendi aralarında yaptığı “öncelik sözleşmesi” aynı şey değildir; ayni etki bakımından sicil ve kanun belirleyicidir.

Belirsiz veya değişken alacak için gemi ipoteği kurulabilir mi?

Evet. TTK m.1014 gelecekte doğacak ve şarta bağlı alacakların ipotekle güvence altına alınmasına izin verir. TTK m.1016 ise miktarı henüz belli olmayan veya değişebilen alacakta bir üst sınır belirlenmesini ister. Sicile bu üst sınır tescil edilir ve ipoteğin üçüncü kişilere karşı ekonomik sınırı görünür hâle gelir.

Revolving kredi, garanti limiti, türev işlem yükümlülüğü veya sürekli cari hesap ilişkilerinde üst sınır ipoteği özellikle önemlidir. Borcun zaman içinde artıp azalması, ipoteğin sicildeki üst sınırını kendiliğinden değiştirmez. Teminat altında kalan gerçek borç ayrıca temel sözleşmeden hesaplanır.

Üst sınır ipoteğinde faiz üst sınıra dahil midir?

TTK m.1016’nın açık düzenlemesine göre miktarı belli olmayan veya değişebilen alacaklar için belirlenen üst sınır, faizleri de kapsar. Bu nedenle üst sınır belirlenirken yalnız muhtemel anapara değil, sözleşmenin vadesi ve faiz yükü de hesaba katılmalıdır.

Örneğin finansman limiti çok uzun vadeli ve değişken faizliyse yalnız anapara kadar üst sınır belirlemek teminat açığı yaratabilir. Buna karşılık gereksiz ölçüde yüksek üst sınır, geminin sonraki finansman kapasitesini düşürür. Miktar ticari ve hukuki risk analiziyle belirlenmelidir.

Türk lirası borç yabancı para veya altın ölçüsüne bağlanabilir mi?

TTK m.1016, Türk lirası ile ödenecek borcun belirli bir altın miktarına veya yabancı paraya göre ölçülmesine imkân tanır. Böylece taraflar borcun değerini belirli ekonomik ölçüte bağlayabilir. Ancak ödeme, muhasebe ve kambiyo mevzuatı bakımından somut işlem ayrıca incelenmelidir.

Sicil kayıt formülü açık olmalıdır. Hangi yabancı paranın veya ölçünün esas alındığı, hesap anının ne olduğu ve varsa dönüşüm kuralı temel sözleşmeyle uyumlu biçimde yazılmalıdır. Belirsiz kur tanımı tescil ve tahsil aşamasında uyuşmazlığa dönüşebilir.

Doğrudan yabancı para üzerinden gemi ipoteği kurulabilir mi?

Evet. TTK m.1016 yabancı para üzerinden gemi ipoteği kurulmasına izin verir. Bu özellik, denizcilik sektöründe gemi değerleri ve kredi sözleşmelerinin sıklıkla ABD doları veya avro üzerinden olması nedeniyle önemlidir. Yabancı para ipoteği, teminat ile temel borcun para birimini eşleştirmeyi sağlar.

Ancak aynı derecede farklı para birimleriyle birden fazla ipotek kurulması konusunda Kanunun sınırlaması vardır. Derece yapısı planlanırken para birimleri baştan belirlenmeli; sonraki refinansmanda dönüşüm gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir.

Yabancı para tutarı Türk lirasına çevrilecekse hangi kur uygulanır?

TTK m.1016, yabancı para üzerinden belirlenen tutarın Türk lirasına çevrilmesinde hesap günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kurunu esas alan kural getirir. Hangi işlemin hangi tarihte hesaplanacağı somut uygulamaya göre belirlenmelidir.

Kredi sözleşmesindeki özel kur hükmü, sicil hukukunda Kanunun öngördüğü hesap yöntemini kendiliğinden değiştirmez. Bu nedenle icra veya derece karşılaştırması yapılırken sözleşme kuru ile kanuni sicil hesabı ayrıştırılmalıdır.

Aynı ipotek derecesinde birden fazla para birimi kullanılabilir mi?

TTK m.1016 aynı derecede birden çok para biriminin kullanılmasını sınırlar. Uygulamada dolar ve avro krediler aynı finansman paketinde bulunsa bile bunların gemi ipoteği dereceleri ve tutarları kanuna uygun şekilde yapılandırılmalıdır.

Bu kural, özellikle çoklu para birimli kredi limitlerinde closing öncesi önem taşır. Finans kuruluşları kredi hesabını farklı dövizlerde çalıştırırken mortgage tescilini tek bir para birimi veya uygun derece yapısıyla kurmalıdır.

Boşalan derece otomatik olarak diğer ipoteğe geçer mi?

Derece sistemi nedeniyle önceki bir ipoteğin sona ermesi, sonraki ipoteğin her durumda kendiliğinden aynı ekonomik konuma yükseldiği anlamına gelmez. TTK m.1016 ve m.1017 ile Türk Medenî Kanununun derece sistemi birlikte uygulanır. Boş derece ve ilerleme hakkına ilişkin tescil ve sözleşme düzeni ayrıca incelenmelidir.

Finansman tarafı, birinci derece ipoteğin kapanması üzerine kendi hakkının otomatik birinci derece olacağını varsaymamalıdır. Sicildeki boş derece, ilerleme kaydı ve malik tasarrufları kontrol edilmelidir.

Tescil talepnamesinde sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık hatalar; gemi sicil numarasının veya malik unvanının yanlış yazılması, para birimi ile tutarın kredi sözleşmesiyle uyuşmaması, faiz oranının eksik bırakılması, üst sınır ipoteğinde faizin hesaba katılmaması ve derece bilgisinin yanlış kurulmasıdır. Bu hatalar yalnız sicil müdürlüğünde işlem gecikmesine değil, teminatın beklenenden dar kalmasına da yol açabilir.

Tescil öncesi “document consistency” kontrolü yapılmalıdır. Kredi sözleşmesi, ipotek anlaşması, yönetim kurulu/ortaklar kararı, noter belgesi, valuation ve sicil talebi tek bir kontrol tablosunda karşılaştırılmalıdır.

İpotek tutarı gemi değerinden yüksek olabilir mi?

İpotek tutarı ile geminin piyasa değeri farklı kavramlardır. Sicilde yüksek bir üst sınır bulunması, geminin cebri satışta o tutarı karşılayacağı anlamına gelmez. Alacaklı teminat yeterliliğini valuation, class durumu, geminin yaşı, charter geliri ve piyasa koşullarıyla ayrıca değerlendirmelidir.

Gemi değeri ciddi biçimde düşerse TTK m.1030’daki teminatın tehlikeye düşmesi hükümleri gündeme gelebilir. Bu nedenle ipotek tescili bir defalık formalite değil, kredi süresince izlenen teminat yönetiminin başlangıcıdır.

Birden fazla gemi tek borcu teminat altına alabilir mi?

TTK m.1021, aynı alacak için birden fazla gemi veya gemi payı üzerinde birlikte ipotek kurulmasına imkân tanır. Bu yapıda her geminin borcun tamamından sorumlu olması veya alacağın gemiler arasında belirli paylara bölünmesi mümkündür. Tescil planı buna göre kurulmalıdır.

Çok gemili filo finansmanında yalnız toplam kredi limiti değil her geminin derece ve para birimi kaydı ayrı incelenmelidir. Gemilerden birinin satışı veya ipoteğinin terkininde kalan teminatın yeterliliği kredi sözleşmesiyle birlikte hesaplanır.

Gemi satın alacak kişi neden ipotek tutarı ve derecesini kontrol etmelidir?

Alıcı, sicilde görünen ipotek nedeniyle gemiyi “serbest” teslim alamayabilir. Satış sözleşmesinde ipoteklerin kapanışta terkin edileceği kararlaştırılmışsa mortgagee release ve terkin belgeleri bedel ödemesiyle eş zamanlı yürütülmelidir. Sicildeki üst sınır gerçek borç bakiyesinden yüksek olabilir; bu nedenle yalnız sicil tutarına bakarak kapanış borcu hesaplanmaz.

Alıcı güncel sicil örneği yanında alacaklıdan payoff veya release confirmation istemelidir. gemi ipoteğinin kurulması ve gemi sicili rehberleri bu işlemin temelini açıklar.

Mersin bağlantılı gemi finansmanında uygulama

Mersin Limanı’nda ticari çalışan geminin finansmanında ipotek para birimi çoğu zaman geminin gelir para birimiyle birlikte değerlendirilir. Time charter geliri dolar, kredi avro veya Türk lirası ise kur riski ayrıca finansal modelde ele alınmalıdır. Sicildeki mortgage para birimi, kredi borcunun ekonomik riskini tek başına ortadan kaldırmaz.

Gemi üzerinde mevcut kira şerhi, haciz veya önceki ipotek varsa yeni finansmanın derecesi buna göre belirlenir. Güncel sicil kaydı kapanış günü tekrar alınmalı; eski tarihli kayıtla işlem tamamlanmamalıdır.

İlgili içerikler

• Gemi ipoteği nedir ve nasıl kurulur?
• Gemi sicili kim tarafından tutulur?
• Gemi kira sözleşmesinin sicile şerhi
• Gemi alacaklısı hakkı
• Gemi ihtiyati haczi
• İletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1016-1017

Sık Sorulan Sorular