Gemi İhtiyati Haczi: 3 İş Gününde İnfaz, 1 Ayda Tamamlama
Kısa cevap: Gemi ihtiyati haczi, TTK m.1352’de sınırlı olarak sayılan bir deniz alacağını güvence altına almak için geminin seferden men edilerek hukuken muhafaza altına alınmasıdır. Deniz alacağı dışındaki bir alacak için gemi üzerinde ihtiyati haciz kararı verilemez. Karar alındıktan sonra üç iş günü içinde icra dairesinden uygulanması istenmezse karar kendiliğinden kalkar.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu rehber; hangi alacakların gemi ihtiyati haczine dayanak olacağını, görevli ve yetkili mahkemeyi, yaklaşık ispatı, 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarındaki alacaklı teminatını, infazı, borçlu teminatıyla kaldırmayı ve esas takip süresini 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden açıklar.
Gemi İhtiyati Haczi Nedir?
İhtiyati haciz, alacak kesin hükme bağlanmadan önce ileride yapılacak cebri icrayı güvence altına alan geçici hukuki korumadır. Gemiler bakımından genel İcra ve İflas Kanunu hükümlerinin yanında TTK m.1352–1376 arasındaki özel deniz icra hükümleri uygulanır. Geminin ekonomik değeri, hareketli niteliği ve kısa sürede ülke karasularından ayrılabilmesi özel usulü gerekli kılar.
TTK m.1353 açık bir ayrım yapar: Deniz alacaklarının güvence altına alınması için geminin yalnız ihtiyati haczine karar verilebilir; aynı amaçla ihtiyati tedbir veya başka bir seferden men kararı istenemez. Deniz alacağı dışındaki alacak için de gemi ihtiyaten haczedilemez.
Gemi ihtiyati haczi alacağın esasını nihai olarak çözmez. Mahkeme bu aşamada alacağın kesin varlığına değil, deniz alacağının ve gemi bağlantısının yaklaşık olarak gösterilip gösterilmediğine bakar. Esas dava veya takipte taraflar bütün delillerini sunar.
TTK 1352 Kapsamındaki Deniz Alacakları
TTK m.1352’deki liste sınırlıdır. Talebin ticari veya denizle bağlantılı görünmesi tek başına yeterli değildir; listedeki bir bentle hukuken eşleştirilmesi gerekir. Başlıca deniz alacakları şunlardır:
- Geminin işletilmesinden kaynaklanan zıya veya hasar,
- Geminin işletilmesiyle doğrudan bağlantılı ölüm veya bedensel zarar,
- Kurtarma faaliyeti ve özel tazminat,
- Çevre zararı, çevre tehdidi, önleme ve temizleme giderleri,
- Batmış, enkaz hâline gelmiş veya terk edilmiş geminin kaldırılması giderleri,
- Çarter parti dâhil geminin kullanılmasına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmeler,
- Konşimento dâhil eşya veya yolcu taşıma sözleşmeleri,
- Gemide taşınan eşyaya ilişkin zıya veya hasar,
- Müşterek avarya, römorkaj ve kılavuzluk alacakları,
- Geminin işletilmesi için sağlanan malzeme, yakıt ve hizmetler,
- Geminin yapımı, yeniden yapımı, onarımı, donatılması veya havuz masrafı,
- Liman, kanal, dok, iskele ve diğer su yolu resimleri ile ücretleri,
- Kaptan ve gemiadamlarına ödenecek ücret ve diğer tutarlar,
- Gemi için donatan hesabına yapılan ödemeler, sigorta primi ve acente komisyonları,
- Geminin mülkiyeti veya zilyetliği, paydaş donatanlar arasındaki işletme uyuşmazlığı, gemi rehni ve ipoteği.
Dilekçede yalnız “yakıt alacağı” ya da “navlun alacağı” yazmak yeterli değildir. Sözleşmenin hangi gemiye, hangi sefere ve hangi hizmete ilişkin olduğu; borçlunun sıfatı ve TTK m.1352’deki bent açıkça gösterilmelidir.
Hangi Gemi İhtiyaten Haczedilebilir?
Her deniz alacağı için limandaki herhangi bir gemi haczedilemez. Deniz alacağının doğduğu sırada geminin maliki, kiracısı, işleteni veya donatanı olan kişinin şahsi sorumluluğu ile haciz tarihindeki mülkiyet ilişkisi TTK m.1369 ve devamındaki kurallara göre incelenir. Gemi alacaklısı hakkı veya ipotek gibi ayni güvence varsa ayrıca değerlendirme yapılır.
Bazı şartlarda alacağın doğduğu gemi dışında aynı kişiye ait başka bir gemi de haczedilebilir; ancak mülkiyet ve sorumluluk şartları eksiksiz kurulmalıdır. Bareboat çarter, zaman çarteri, teknik işletme veya acente ilişkisi geminin malikini kendiliğinden her borcun şahsi borçlusu yapmaz.
Gemi adı tek başına güvenli kimlik bilgisi değildir; isim değişebilir. IMO numarası, bayrak, çağrı işareti, sicil, malik ve donatan bilgileri ile liman hareketi birlikte doğrulanmalıdır. Haciz talebinde yanlış geminin gösterilmesi ağır zarar ve tazminat riski doğurabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Gemi ihtiyati haczi ticari nitelikte olduğundan görevli mahkeme, denizcilik ihtisası bulunan yerlerde denizcilik uyuşmazlıklarına bakmakla görevlendirilen asliye ticaret mahkemesidir. İhtisas mahkemesi bulunmayan yerde asliye ticaret mahkemesi görev yapar.
Türk bayraklı gemi için geminin bulunduğu yer yanında TTK’daki sicil, malik ve çarter bağlantılı özel yetki kuralları; yabancı bayraklı gemi için Türk karasularında bulunduğu yer esasları dikkate alınır. Gemi henüz limana gelmediyse beklenen varış bilgisi tek başına fiilî yetki sağlamayabilir; başvuru anında geminin yeri güncel AIS ve liman kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.
Esas uyuşmazlığın yabancı hukuk, yabancı mahkeme veya tahkime tabi olması Türk mahkemesinin Türkiye’de bulunan gemi hakkında geçici hukuki koruma vermesini her durumda engellemez. Ancak yetki ve uygulanacak hukuk sözleşme, MÖHUK ve TTK hükümleriyle birlikte incelenir.
Yaklaşık İspat ve Dilekçe Ekleri
Alacaklı, deniz alacağının varlığını ve miktarını kesin hüküm düzeyinde değil, yaklaşık ispat ölçüsünde göstermelidir. Soyut fatura veya tek taraflı hesap dökümü yeterli görülmeyebilir. Sözleşme, teslim, hizmet ve gemi bağlantısını gösteren belgeler birlikte sunulur.
- Çarter parti, taşıma, bunker, onarım veya hizmet sözleşmesini ekleyin.
- Konşimento, teslim tutanağı, servis raporu ve imzalı iş emirlerini sunun.
- Fatura, hesap mutabakatı, ödeme ve temerrüt bildirimlerini gösterin.
- Gemi adıyla birlikte IMO, bayrak, sicil ve güncel malik bilgisini doğrulayın.
- Geminin bulunduğu limanı ve hareket bilgisini güncel belgeleyin.
- Alacağın TTK m.1352’deki hangi bende girdiğini açıkça yazın.
- Alacak tutarı, faiz ve masrafı ayrı hesaplayın.
- Yabancı dilde belgeler için usulüne uygun tercüme hazırlayın.
Karşı taraf dinlenmeden karar verilmesi isteniyorsa geminin ayrılma riski ve gecikmenin korumayı etkisiz kılacağı somutlaştırılır. Mahkeme gerekli görürse duruşma yapabilir veya ek belge isteyebilir.
Alacaklının 10.000 Özel Çekme Hakkı Teminatı
TTK m.1363 uyarınca ihtiyati haciz isteyen alacaklının 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarında teminat vermesi zorunludur. TTK m.1320/1-(a) kapsamındaki gemiadamı alacaklıları bu teminattan muaftır. ÖÇH, IMF’nin hesap birimidir; yatırılacak Türk lirası karşılığı mahkeme kararında gösterilen değerleme tarihi ve resmî ÖÇH değeri üzerinden belirlenir.
TTK m.1363/2 ve 4 uyarınca karşı taraf aynı mahkemeden her aşamada teminatın artırılmasını, alacaklı ise azaltılmasını isteyebilir. Artırımda geminin seferden alıkonulduğu dönemdeki günlük işletme giderleri ve yoksun kalınan kazanç dikkate alınır; belirlenen ek teminat süresinde yatırılmazsa ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. Teminat ile esas alacak miktarı aynı değildir.
Yabancı gerçek veya tüzel kişi bakımından MÖHUK m.48 kapsamındaki yabancılık teminatı ile TTK m.1363 teminatı farklı amaçlara sahiptir. Muafiyet sözleşmeleri ve karşılıklılık ayrıca kontrol edilmelidir.
Kararın Üç İş Günü İçinde Uygulanması
TTK m.1364’e göre alacaklı, karar tarihinden itibaren üç iş günü içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya geminin bulunduğu yerdeki icra dairesinden infaz istemelidir. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. Süre kararın tebliğinden değil, verildiği tarihten hesaplanır.
İcra dairesi TTK m.1365 uyarınca kararı derhâl uygular ve m.1366 gereğince gemiyi seferden men ederek muhafaza altına alır. Karar kaptana veya malik, malik olmayan donatan ya da temsilcisine tebliğ edilir; sahil güvenlik veya emniyet, liman başkanlığı ve gümrüğe derhâl bildirilir. Sicil ve yabancı bayraklı gemide en yakın konsolosluk bildirimi, uygulamayı izleyen ilk iş günü yapılır.
Gemi ihtiyati haczi uygulaması operasyonel olarak saatlere bağlıdır. Karar, teminat makbuzu, onaylı örnekler, tercüme, icra harçları ve liman iletişim bilgileri karar beklenmeden hazır tutulmalıdır.
İtiraz, Teminat ve Geminin Serbest Bırakılması
Borçlu; alacağın TTK m.1352 kapsamında olmadığı, gemi veya borçlu bağlantısının kurulmadığı, yetki, teminat veya usul eksikliği bulunduğu gerekçeleriyle itiraz edebilir. Esas alacağın ayrıntılı savunması ile ihtiyati haciz şartlarına itiraz birbirinden ayrılmalıdır.
TTK m.1371’e göre malik veya borçlu, gemi değerini aşmamak üzere deniz alacağının tamamı, faizi ve giderleri için yeterli teminat göstererek haczin kaldırılmasını mahkemeden; takip başladıktan sonra icra mahkemesinden ister. TTK m.1373 gereğince teminat, sorumluluğun kabulü veya itiraz, defi ve sınırlama hakkından vazgeçme sayılmaz.
Taraflar teminat mektubu veya P&I kulübü taahhüdü üzerinde anlaşabilir. Anlaşma yoksa mahkeme ya da icra mercii kanuni çerçevede karar verir. Teminat metni yetki, süre veya ödeme koşuluyla alacağı fiilen güvencesiz bırakmamalıdır.
Esas Dava veya Takiple Haczi Tamamlama
TTK m.1376, İİK m.264/1–2’deki süreleri gemi ihtiyati haczinde bir ay olarak uygular. Haciz dava veya takipten önce yapılmışsa bir ay, haczin uygulanmasından; alacaklı uygulamada hazır değilse haciz tutanağının kendisine tebliğinden başlar ve bu sürede takip veya dava açılır. Haciz görülmekte olan davada konulmuşsa ya da dava süresinde açılmışsa, esas hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunulur.
Üç iş günlük infaz istemi ile bir aylık tamamlama süreleri aynı işlem değildir ve ayrı başlangıçlardan hesaplanır. Esas alacağın zamanaşımı veya hak düşürücü süresi de ayrıca korunmalıdır; ihtiyati haciz başvurusu diğer süreleri kendiliğinden ve sınırsız olarak durdurmaz.
Ticari sözleşme ve tahkim şartının yorumunda ticari sözleşmeler rehberi, alacağın taşıma sözleşmesinden doğduğu dosyalarda navlun sözleşmesi rehberi, genel alacak takibi bakımından ise icra takibi rehberi birlikte incelenmelidir.
Uygulama İçin Hızlı Kontrol Listesi
- Alacak TTK m.1352 listesindeki bir deniz alacağı mı?
- Borçlu, malik ve gemi bağlantısı hangi belgeyle kuruluyor?
- IMO numarası ve geminin güncel yeri doğrulandı mı?
- Görevli ve yetkili ticaret mahkemesi doğru mu?
- Yaklaşık ispata yeterli sözleşme ve teslim belgeleri hazır mı?
- 10.000 ÖÇH teminatının güncel TL karşılığı hesaplandı mı?
- Üç iş günlük infaz süresi için icra dosyası hazır mı?
- Bir aylık tamamlayıcı dava veya takip süresi takvime yazıldı mı?
Gemi İhtiyati Haczi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Her ticari alacak için gemi haczedilebilir mi?
Hayır. Alacağın TTK m.1352’de sayılan deniz alacaklarından biri olması gerekir.
İhtiyati tedbirle gemi seferden men edilebilir mi?
Deniz alacağının teminatı için TTK m.1353 uyarınca özel yol ihtiyati hacizdir; aynı amaçla ihtiyati tedbir istenemez.
Alacağın vadesi gelmemişse haciz olur mu?
TTK m.1353/5’in gönderdiği İİK m.257/2 şartları gerçekleşmişse vadesi gelmemiş deniz alacağı için istenebilir.
Alacaklı teminatı ne kadardır?
TTK m.1363’e göre 10.000 ÖÇH’dir. Karşı taraf artırım, alacaklı indirim isteyebilir; m.1320/1-(a) gemiadamı alacaklıları teminattan muaftır.
Karar kaç günde uygulanmalıdır?
Kararın verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde icra dairesinden infaz istenmelidir.
Gemi başka limana giderse infaz süresi değişir mi?
Hayır. TTK m.1364’teki üç iş günü karar tarihinden işlemeye devam eder; infaz, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya geminin bulunduğu yerdeki icra dairesinden istenir.
Borçlu teminat verirse haciz kaldırılır mı?
TTK m.1371’e göre malik veya borçlu, gemi değerini aşmamak üzere deniz alacağının tamamı, faizi ve giderleri için yeterli teminat göstererek haczin kaldırılmasını mahkemeden; takip başladıktan sonra icra mahkemesinden ister.
Serbest bırakma borcun kabulü müdür?
Hayır. Teminat karşılığı serbest bırakma, esas alacağın kabul edildiği anlamına gelmez.
Bir aylık tamamlama süresi ne zaman başlar?
Haciz dava veya takipten önceyse haczin uygulanmasından, alacaklı hazır değilse tutanağın tebliğinden başlar. Haciz görülmekte olan davadaysa esas hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip istenir.
Yabancı mahkeme veya tahkim şartı haczi engeller mi?
Her durumda engellemez; Türkiye’deki geçici koruma yetkisi ile esas uyuşmazlık yetkisi ayrı incelenir.
Resmî Hukuki Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1352–1376
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257–266
- TBMM: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bilgileri
Hızlı Hukuki Özet
| Kontrol | Somut karşılığı |
|---|---|
| Alacak | TTK’de sayılan deniz alacaklarından biri |
| İnfaz | Karar tarihinden itibaren üç iş gününde icra dairesinden infaz istemi |
| Tamamlama | TTK m.1376 ve İİK m.264’e göre ilgili başlangıçtan itibaren bir ay |
| İlgili rehberler | Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku |
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir; dosyalar kanuni yetki ve usul çerçevesinde Türkiye genelinde İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilir.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.