Şamandıra, Kablo, Dalgıç ve Yüzer Vinç Yakınından Gemi Nasıl Geçer? Limanlar Yönetmeliği m.20/c (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-c hangi zorunluluğu getirir?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-c, liman sahasında çalışma yapan deniz araçları ile yükleme veya boşaltma faaliyeti yürüten gemilerin yakınındaki seyir davranışını düzenler. Hükmün amacı, normal seyir yapan bir geminin oluşturduğu sürat, dalga, emme etkisi, manevra alanı işgali veya rota kesişmesi nedeniyle devam eden deniz operasyonunun tehlikeye düşmesini önlemektir. Bu nedenle geçiş yapan gemiye yalnız genel dikkat yükümlülüğü değil, somut olarak hız azaltma ve çalışmayı engellememe borcu yüklenir.

Kural, geminin operasyon alanına çarpmasını beklemez. Tehlike doğmadan önce seyir biçiminin değiştirilmesini ister. Kaptan ve vardiya zabiti, çalışma yapan birimi gördüğünde veya trafik bilgi sisteminden öğrendiğinde rotasını, hızını ve geçiş mesafesini önceden planlamalıdır. Liman başkanlığının o saha için yayımladığı ayrıca bir hız veya mesafe talimatı varsa bu talimat doğrudan uygulanır.

Hangi deniz operasyonları m.20/c kapsamındadır?

Madde; şamandıra döşeme veya kaldırma, kablo döşeme, dalış, yüzer vinç faaliyeti ve benzeri deniz çalışmalarını açıkça korur. Ayrıca yükleme ve boşaltma yapan gemilerin yakınından geçiş de aynı hükme tabidir. Sayılan faaliyetler sınırlı bir teknik liste şeklinde yorumlanmamalıdır; “benzeri çalışmalar” ifadesi, liman sahasında belirli bir mevkiyi işgal ederek manevra kabiliyeti kısıtlı veya hassas operasyon yürüten diğer deniz araçlarını da koruma amacını ortaya koyar.

Ortak özellik, çalışma yapan aracın normal seyir hâlindeki bir gemi kadar serbest manevra edememesidir. Kablo döşeyen tekne rota ve ekipman nedeniyle, dalış teknesi su altındaki personel nedeniyle, yüzer vinç kaldırdığı yük ve sabitleme düzeni nedeniyle sınırlıdır. Bu sebeple seyir serbestliği daha fazla olan geçen gemi, emniyet tedbirini önceden almak zorundadır.

“Hızını azaltmak” ne demektir?

Yönetmelik m.20/c bütün Türkiye için tek bir knot değeri belirlemez. Kural, geçiş yapılan yerin niteliğine, operasyonun türüne ve liman başkanlığının yerel düzenlemesine göre güvenli hızın seçilmesini ister. Bu nedenle yalnız makine devrini bir miktar azaltmak yeterli sayılmaz; seçilen hızın ortaya çıkan dalga, emme etkisi ve manevra ihtiyacı bakımından devam eden çalışmayı tehlikeye sokmaması gerekir.

Güvenli hız değerlendirmesinde geminin büyüklüğü, su çekimi, kanal veya liman genişliği, su derinliği, rüzgâr ve akıntı, karşı trafik, çalışma aracının konumu ve ekipmanın denize uzanımı birlikte dikkate alınır. Liman başkanlığı daha düşük bir azami hız belirlemişse kaptanın kendi genel değerlendirmesi bu sınırı yükseltemez. İdari hız limiti bağlayıcıdır.

Emniyet mesafesini kim belirler?

Limanlar Yönetmeliği, liman başkanlığına hız sınırı ve emniyet mesafesi belirleme yetkisi verir. Bu nedenle “her dalgıçtan 100 metre”, “her yüzer vinçten 200 metre” gibi Yönetmelikte bulunmayan sabit sayılar üretilemez. Belirli bir liman sahasında özel talimat, seyir duyurusu, VTS talimatı veya operasyon izniyle mesafe belirlenmişse gemi o değere uyar.

Özel bir metre değeri ilan edilmemiş olması da gemiyi yükümlülükten kurtarmaz. m.20/c’nin temel emri devam eder: hız azaltılacak ve çalışma engellenmeyecektir. Kaptan, operasyonun fiilî alanını güvenli biçimde geçecek mesafeyi seçmek zorundadır. Şüphe varsa liman başkanlığı veya ilgili trafik birimiyle haberleşerek talimat alınmalıdır.

Şamandıra döşeyen veya kaldıran araçların yakınında nasıl seyredilir?

Şamandıra çalışmasında servis teknesi veya özel görev gemisi, ağır zincir, tonoz, çapa veya şamandıra ekipmanını denize bırakıyor ya da sudan alıyor olabilir. Ekipman su altında geminin görünen bordasından daha geniş bir alanı işgal edebilir. Bu nedenle yalnız çalışma teknesinin gövdesinden uzak geçmek yeterli değildir; operasyonun su altındaki uzanımı da dikkate alınmalıdır.

Geçen gemi süratini azaltmalı, çalışma teknesinin kıç veya baş tarafındaki ekipmanın olası yönünü kesmemeli ve liman otoritesinin verdiği güvenli geçiş tarafına uymalıdır. Dar alanda geçiş mümkün değilse bekleme, başka rota veya trafik sırası liman başkanlığınca düzenlenebilir. Kaptanın önceliği program değil emniyetli seyirdir.

Denizaltı kablosu döşeyen geminin yakınında neden özel dikkat gerekir?

Kablo döşeyen gemi, deniz tabanına bırakılan kablonun gerilimini ve yönünü kontrol ettiği için manevra serbestliği ciddi biçimde sınırlanabilir. Kablonun gemiden denize indiği hattın üzerinden veya tehlikeli yakınından geçmek, hem kabloya hem de geçen geminin pervane ve dümen sistemine zarar verebilir. Liman sahasında bu çalışma ayrıca izin ve koordinasyona tabidir.

Geçiş yapan gemi, kablo operasyonunun bulunduğu bölgeyi önceden öğrenmeli, varsa seyir duyurusu ve liman başkanlığı talimatını takip etmeli, hızını çalışma ekibinin operasyonunu etkilemeyecek düzeye indirmeli ve verilen taraftan geçmelidir. Operasyon gemisinin işaret, ışık ve telsiz bildirimleri de seyir kararına dâhil edilir.

Dalgıç bulunan sahaya yaklaşırken kaptan ne yapmalıdır?

Dalış faaliyeti, m.20/c bakımından en hassas operasyonlardan biridir. Su altındaki dalgıcın konumu yüzeydeki tekneyle bire bir aynı olmayabilir. Dalgıç emniyet hattı, hava hortumu veya başka ekipman kullanıyor olabilir. Bir geminin pervanesi, baş-kıç iticisi, dalgası veya emme etkisi su altındaki kişiyi doğrudan tehlikeye sokabilir.

Bu nedenle dalış işaretleri görüldüğünde veya liman otoritesi tarafından dalış sahası bildirildiğinde hız önceden düşürülür, operasyon alanı geniş bir emniyet payıyla geçilir ve gerekli ise manevra bekletilir. Dalgıç teknesine yakın geçişte son anda hız kesmek yeterli değildir; geminin ataleti ve oluşan su hareketi hesaba katılarak tedbir erken alınmalıdır.

Yüzer vinç operasyonlarında hangi riskler vardır?

Yüzer vinçler ağır yük kaldırırken çoğu kez ankraj, spud, halat veya römorkör desteğiyle belirli bir pozisyonda tutulur. Vinç bomu, kaldırılan yük ve askı halatları su üzerindeki çalışma alanını büyütür. Geçen geminin dalgası veya emme etkisi vinci, yükü ya da destek teknesini beklenmedik şekilde hareket ettirebilir.

m.20/c bu nedenle geçen gemiye hız azaltma ve çalışmaya engel olmama borcu getirir. Liman başkanlığı bir geçiş koridoru, bekleme sırası veya geçici trafik kısıtlaması koymuşsa buna uyulur. Yüzer vincin “sabit duruyor” görünmesi, normal bir kıyı tesisi gibi yanından yüksek hızla geçilebileceği anlamına gelmez.

Yükleme veya boşaltma yapan gemilerin yakınından geçişte kural nedir?

Hüküm yalnız özel görev teknelerini değil, tahmil veya tahliye yapan gemileri de korur. Özellikle gemiden gemiye transfer, açıkta yük operasyonu, şamandıra veya özel düzenek üzerinde elleçleme yapılan durumlarda geçen geminin oluşturduğu su hareketi operasyon emniyetini etkileyebilir. Rıhtıma bağlı bir geminin halat yükleri de yakın geçen büyük geminin emme etkisiyle değişebilir.

Bu nedenle geçen gemi, liman sahasındaki yük operasyonunun niteliğini ve gemilerin bağlama düzenini gözeterek süratini azaltır. Liman otoritesinin belirlediği trafik şeridi veya yaklaşma mesafesi varsa aynen uygulanır. Ticari program veya varış saati, m.20/c’deki emniyet yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Geminin dalgası ve emme etkisi neden hukuki açıdan önemlidir?

Bir gemi fiziksel temas olmadan da zarar yaratabilir. Özellikle dar ve sığ sularda büyük bir geminin geçişi, su seviyesinde değişim, emme etkisi ve kıç dalgası oluşturabilir. Bu hareket bağlı gemilerin halatlarını zorlayabilir, küçük çalışma teknelerini savurabilir, yüzer vinçteki yükü salınıma sokabilir veya dalış ekibini etkileyebilir. m.20/c’nin hız azaltma kuralı tam olarak bu riskleri de önlemeyi amaçlar.

Uyuşmazlık halinde “çarpışma olmadı” savunması tek başına yeterli değildir. AIS hız kaydı, kamera görüntüsü, gemi jurnali, liman trafik kayıtları, halat hasarı veya operasyon raporu incelenir. Geçiş hızı ile zarar arasında teknik nedensellik kurulabiliyorsa sorumluluk değerlendirmesi fiziksel temas yokluğuna rağmen yapılır.

Kaptan geçişi nasıl planlamalıdır?

Kaptan ve vardiya zabiti, liman yaklaşması ve iç liman seyri öncesinde güncel seyir duyurularını, VTS bilgilerini, liman başkanlığı talimatlarını ve çalışma alanlarını kontrol etmelidir. Köprüüstü ekibi, kritik çalışma noktasına yaklaşmadan önce uygun hız ve rota planını belirlemeli; gerekiyorsa makineyi manevraya hazır tutmalıdır.

Plan yalnız harita üzerinde çizilen rotadan ibaret değildir. Çalışma aracının hareket kabiliyeti, gece ışıkları, gündüz şekilleri, telsiz kanalı ve olası servis tekneleri de değerlendirilir. Kılavuz kaptan gemideyse kaptan-kılavuz bilgi alışverişinde bu çalışma alanı açıkça ele alınmalıdır.

VTS veya liman başkanlığı talimatı varsa kaptan ne yapar?

Liman sahasında VTS, GTHM veya liman başkanlığı tarafından verilen trafik talimatları geminin m.20/c kapsamındaki davranışını somutlaştırabilir. Hız azaltma, belirli noktada bekleme, çalışma alanının belirli tarafından geçme veya karşı trafiğin tamamlanmasını bekleme talimatı verilebilir. Gemi bu talimatlara uymak zorundadır.

Kaptanın geminin emniyeti bakımından talimatı uygulamayı imkânsız veya tehlikeli gördüğü olağanüstü bir durum varsa bunu derhal trafik birimine bildirir ve emniyetli alternatif talimat ister. Talimatı sessizce görmezden gelmek veya ticari gerekçeyle farklı rota seçmek Yönetmeliğin liman düzeni yaklaşımıyla bağdaşmaz.

Geçiş alanı yeterli değilse ne yapılır?

m.20/c gemiye her durumda çalışma aracının yanından geçme hakkı tanımaz. Emniyet mesafesi korunamıyorsa veya geçiş dalış, kablo, vinç ya da yük operasyonunu tehlikeye sokacaksa gemi bekler ya da liman başkanlığının belirlediği alternatif trafik düzenine uyar. Dar bir kanal veya manevra alanında öncelik planlamasını yetkili liman birimi yapar.

Bu noktada “hızımı düşürdüm, geçerim” yaklaşımı yeterli değildir. Hüküm iki ayrı şart taşır: hızın azaltılması ve yapılan işe engel olunmaması. Düşük hızla dahi çalışma alanını kesmek veya su altı ekipmanını tehlikeye atmak ikinci şartı ihlal eder.

Gece veya kısıtlı görüşte geçiş nasıl değerlendirilir?

Gece ve kısıtlı görüş şartları m.20/c yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; aksine köprüüstü gözcülüğü, radar ve AIS takibi, uygun emniyet hızı ve telsiz koordinasyonunu daha önemli hâle getirir. Çalışma araçlarının ışık ve şekilleri doğru tanınmalı, liman otoritesinin görünürlük nedeniyle koyduğu ilave trafik sınırlamalarına uyulmalıdır.

Limanlar Yönetmeliği m.44, ciddi seyir tehlikesi oluşturan fırtına, kısıtlı görüş ve benzeri hâllerde liman başkanlığına trafiği sınırlama veya durdurma yetkisi verir. Dolayısıyla görünürlük yetersizse m.20/c’deki emniyetli geçiş, m.44 kapsamındaki geçici trafik kararıyla birlikte uygulanır.

Çalışma teknesiyle telsiz iletişimi zorunlu mudur?

m.20/c tek başına her geçişte çalışma teknesiyle doğrudan telsiz görüşmesini ayrı bir şekil şartı olarak düzenlemez. Bununla birlikte liman başkanlığı veya VTS belirli bir kanal ve koordinasyon usulü belirlemişse buna uyulur. Emniyetli geçiş için çalışma alanının sınırı belirsizse iletişim kurmak, seyir kararının doğru verilmesini sağlar.

İletişim kaydı sonradan uyuşmazlık çıkması hâlinde de önemlidir. VHF konuşmaları, VTS kayıtları, kaptan jurnali ve pilot kartı; geminin çalışma alanını önceden bildiğini, hangi talimatı aldığını ve hızını ne zaman düşürdüğünü gösterebilir.

Kılavuz kaptan bulunması kaptanın sorumluluğunu kaldırır mı?

Hayır. Kılavuz kaptanın gemide bulunması, kaptanın geminin emniyetli sevk ve idaresine ilişkin nihai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kılavuz kaptan yerel trafik, liman uygulaması ve manevra bilgisi sağlar; kaptan ve köprüüstü ekibi ise geminin teknik özelliklerini, makine tepkisini ve mevcut operasyon risklerini birlikte değerlendirir.

m.20/c kapsamındaki çalışma sahasına yaklaşırken kılavuz-kaptan bilgi alışverişi açık olmalıdır. Hangi taraftan geçileceği, hedef sürat, varsa liman başkanlığı talimatı ve operasyon alanının sınırı köprüüstü ekibince anlaşılmış olmalıdır.

Gemi şirketi hangi kayıtları saklamalıdır?

İlgili sefer için passage plan, ECDIS veya harita izi, AIS hız kaydı, VDR verisi, köprüüstü jurnali, engine movement kayıtları, VTS mesajları, pilot kartı ve liman başkanlığı talimatları saklanmalıdır. Bir çalışma alanına ilişkin seyir duyurusu veya acente bildirimi geldiyse bunlar da operasyon dosyasına eklenmelidir.

Zarar iddiası doğmuşsa olay sonrası kayıtların korunması özellikle önemlidir. VDR verisinin üzerine yazılmadan yedeklenmesi, kamera görüntülerinin saklanması ve köprüüstü ekibinin olay raporlarının gecikmeden hazırlanması gerekir. Bu belgeler hem idari incelemede hem özel hukuk uyuşmazlığında temel delil olabilir.

İhlal hâlinde hangi hukuki sonuçlar doğar?

Limanlar Yönetmeliği m.39, Yönetmelik hükümlerine aykırılık hâlinde 618 sayılı Limanlar Kanunu, 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuata göre idari yaptırım uygulanmasını öngörür. Ayrıca fiil sonucunda kaza, ekipman hasarı, yaralanma veya çevre zararı doğmuşsa idari yaptırımdan ayrı özel hukuk ve gerektiğinde ceza hukuku sonuçları değerlendirilebilir.

Yaptırım incelemesinde ihlal edilen somut bent, liman başkanlığı tarafından verilmiş özel talimat, geminin hızı ve olayın sonucu birlikte incelenir. Güncel para cezası tutarı işlem tarihindeki resmî tarife üzerinden belirlenmelidir; eski nominal tutarların otomatik aktarılması doğru değildir.

Mersin liman sahasında kural nasıl uygulanır?

m.20/c ülke genelindeki liman idari sahalarında geçerlidir ve Mersin liman idari sahasında da uygulanır. Mersin’de konteyner, genel kargo, sıvı yük, römorkaj, bakım ve diğer deniz operasyonlarının yoğunluğu nedeniyle çalışma sahalarının liman trafiğiyle kesişmesi mümkündür. Hız ve emniyet mesafesi bakımından Mersin Bölge Liman Başkanlığının güncel talimatları esas alınır.

Gemi Mersin’e giriş veya çıkışta geliş bildirimi, yanaşma ordinosu, kılavuz kaptan ve diğer liman trafik kurallarıyla birlikte m.20/c’ye uymalıdır. Hüküm, bu işlemlerden bağımsız ek bir seyir emniyeti yükümlülüğüdür.

Uygulama için kısa kontrol listesi

• Liman sahasındaki güncel çalışma ve seyir duyurularını kontrol edin.
• Şamandıra, kablo, dalış, yüzer vinç ve açıkta yük operasyonu alanlarını passage plan üzerinde işaretleyin.
• Hız azaltmayı çalışma alanına girmeden önce planlayın.
• Liman başkanlığının hız ve emniyet mesafesi talimatına aynen uyun.
• Operasyonun ekipman uzanımını yalnız çalışma teknesinin bordasıyla sınırlı varsaymayın.
• Gerekliyse VTS veya liman başkanlığından geçiş tarafı ve zamanı için talimat alın.
• Geçiş mümkün değilse bekleyin; düşük hızın tek başına geçiş hakkı vermediğini unutmayın.
• AIS, VDR, jurnal ve haberleşme kayıtlarını muhafaza edin.

İlgili içerikler

• Limanlarda gemi rotalama sistemi ve trafik ayırım düzeni
• Hangi gemiler kılavuz kaptan almak zorunda?
• Limanlarda römorkör alma zorunluluğu
• Faaliyeti biten geminin kıyı tesisinden ayrılması
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular