Tersaneden Denize İndirilen Gemi Nereye Bağlanır veya Demirler? Limanlar Yönetmeliği m.20/ç (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-ç hangi durumu düzenler?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-ç, bir geminin tersane veya benzeri üretim-bakım tesisinden suya indirilmesinden sonraki ilk liman hareketini düzenleyen özel hükümdür. Geminin karada veya havuzda bulunmasıyla denize indirildikten sonra liman trafiğine katılması arasında önemli bir hukuki ve operasyonel geçiş vardır. Hüküm, denize indirilen geminin liman alanında rastgele bir yere bağlanmasını veya demirlemesini önler.

Bu aşamada gemi henüz normal ticari sefere başlamamış olabilir. Teslim testleri, klas işlemleri, donatım tamamlama, makine denemeleri veya başka teknik işlemler sürebilir. Buna rağmen gemi suya indiği andan itibaren liman sahasındaki seyir, bağlama ve demirleme düzenine tabidir. Bu nedenle liman başkanlığının yer belirleme yetkisi devreye girer.

Hangi tesislerden denize indirilen gemiler kapsamdadır?

Hüküm yalnız klasik anlamdaki büyük tersaneleri hedeflemez. Tekne imal yerleri, çekek yerleri ve yüzer havuzlar da kapsamda sayılır. Böylece yeni inşa edilen gemiler kadar bakım, onarım veya havuzlama sonrasında tekrar denize alınan deniz araçlarının bağlama ve demirleme düzeni de aynı liman emniyeti çerçevesine bağlanır.

Geminin ticari yük gemisi, hizmet teknesi, römorkör, yolcu gemisi veya başka bir deniz aracı olması hükmün temel mantığını değiştirmez. Belirleyici olan, aracın ilgili tesisten denize indirilmesi ve liman sahasında bir bağlama veya demirleme yerine ihtiyaç duymasıdır. Somut aracın başka mevzuata tabi özel statüsü varsa o hükümler ayrıca uygulanır.

Bağlama veya demirleme yerini kim belirler?

m.20/1-ç açık biçimde liman başkanlığını yetkili kılar. Tersane, tekne imal yeri, çekek yeri, yüzer havuz işletmecisi, donatan veya kaptan; liman başkanlığının belirlemesi olmadan kendi tercih ettiği noktayı normal bağlama veya demirleme yeri hâline getiremez. Bunun nedeni, seçilen yerin diğer gemilerin trafiğini, seyir kanalını, yanaşma manevrasını ve acil durum erişimini doğrudan etkileyebilmesidir.

Liman başkanlığı yer belirlerken geminin boyu, eni, su çekimi, manevra kabiliyeti, teknik durumu, bekleme süresi, çevredeki kıyı tesislerinin trafiği ve emniyet şartlarını değerlendirir. Geminin ilk çalıştırma veya deneme durumunda olması, ek römorkör ya da özel emniyet tedbiri ihtiyacını da gündeme getirebilir.

Kıyı tesisi önünde baştan veya kıçtan bağlama mümkün müdür?

Evet. Yönetmelik, denize indirilen geminin kıyı tesisinin önünde baştan veya kıçtan bağlanmasına imkân tanır. Ancak bu imkân koşulsuz değildir. En önemli şart, bu bağlama biçiminin diğer gemilerin yanaşma veya ayrılma manevralarını engellememesidir. Dolayısıyla tesis önünün fiilen boş olması tek başına yeterli değildir; manevra koridoru ve liman trafik düzeni de korunmalıdır.

Baştan veya kıçtan bağlama, geminin bordasının tamamını rıhtıma verme yerine belirli halat ve tonoz düzeniyle geminin tesis önünde tutulmasıdır. Geminin rüzgâr ve akıntıyla salınım alanı, kullanılan halatların konumu ve diğer gemilerin dönüş çapı dikkate alınmalıdır. Liman başkanlığı bu nedenle şart koyabilir veya farklı bağlama yeri belirleyebilir.

“Diğer gemilerin manevrasını engellememek” nasıl değerlendirilir?

Bu şart soyut bir iyi niyet ölçütü değildir. Bağlı geminin kapladığı fiziksel alanın yanında, rüzgâr ve akıntıda yapacağı salınım, halat ve tonozların uzanımı, römorkör çalışma alanı, yanaşacak geminin dönüş ve yaklaşma hattı birlikte değerlendirilir. Özellikle büyük gemilerin yanaştığı terminallerin yakınında küçük bir mesafe bile manevra güvenliği açısından kritik olabilir.

Geminin konumu manevrayı engellemeye başlamışsa “önceden izin verilmişti” gerekçesiyle tehlikeli durum sürdürülemez. Liman başkanlığı liman emniyeti için geminin yerini değiştirebilir veya başka bağlama-demirleme düzeni belirleyebilir. Gemi ilgilileri güncel talimata uymak zorundadır.

Denize indirme işleminden önce hangi hazırlıklar yapılmalıdır?

Denize indirme günü yalnız tersane içi teknik planlama yapılması yeterli değildir. Geminin suya indikten sonra nerede tutulacağı, hangi römorkör veya palamar hizmetlerinin kullanılacağı, gemide yeterli personel bulunup bulunmayacağı ve liman başkanlığıyla gerekli koordinasyonun önceden tamamlanması gerekir. Suya inmiş fakat bağlama yeri belirlenmemiş bir gemi liman trafiği açısından kabul edilemez risk yaratır.

Bu nedenle gemi ilgilisi ve tesis işletmecisi, indirme programını liman başkanlığının talimatlarıyla uyumlu hazırlamalıdır. Hava ve deniz şartları, su seviyesi, komşu rıhtımların programı ve çekek/havuz çıkış ekseni değerlendirilir. Gerekirse indirme saati trafik yoğunluğuna göre ayarlanır.

İlk bağlama operasyonunda kaptanın sorumluluğu nedir?

Kaptan veya geminin sevk ve idaresinden sorumlu kişi, geminin suya indikten sonraki hareketinin teknik emniyetini sağlamak zorundadır. Dümen, makine, demir, haberleşme ve bağlama ekipmanının hangi ölçüde hazır olduğu bilinmeli; eksik sistemler varsa bu durum liman başkanlığına bildirilmelidir. İlk hareketin römorkörle yapılması gerekiyorsa operasyon buna göre planlanır.

Yeni inşa gemide bütün sistemlerin tam devreye alınmamış olması mümkündür. Bu durum liman kurallarından muafiyet oluşturmaz; tam tersine alınacak ek emniyet tedbirinin belirlenmesini gerektirir. Kaptan, tersane teknik ekibi, römorkör kaptanı ve liman otoritesi arasındaki görev paylaşımı operasyon öncesinde açık olmalıdır.

Yüzer havuzdan çıkan gemilerde kural nasıl uygulanır?

Yüzer havuzda bakım veya onarım gören gemi, havuz batırılarak veya ilgili yöntemle tekrar yüzdürülüp liman sahasına çıkarılır. Geminin normal işletme durumuna dönmüş olması dahi m.20/1-ç’deki ilk yerleşim düzenini ortadan kaldırmaz. Çıkış sonrasında bağlama veya demirleme yeri liman başkanlığının belirlediği plana uygun olmalıdır.

Özellikle makine, dümen veya pervane sistemi üzerinde çalışma yapılmış gemilerde havuz çıkışından sonra fonksiyon kontrolü gerekebilir. Kontrol tamamlanmadan normal manevra kabiliyeti varsayılmamalıdır. Römorkör desteği, düşük sürat ve geçici bağlama yeri gibi tedbirler liman otoritesinin ve teknik tarafların koordinasyonuyla uygulanır.

Çekek yerinden indirilen tekneler için de izin gerekir mi?

m.20/1-ç çekek yerlerini açıkça kapsar. Dolayısıyla yalnız büyük gemilerin tersane operasyonları değil, çekek yerinden denize indirilen deniz araçlarının liman sahasındaki ilk bağlama ve demirleme düzeni de hükme tabidir. Aracın küçük olması, yetkili makamın liman düzenleme yetkisini kendiliğinden kaldırmaz.

Küçük deniz aracının bağlanacağı alan, özellikle balıkçı barınağı, gezi teknesi bölgesi, ticari terminal yaklaşması veya seyir kanalına yakınsa trafik bakımından ayrıca önem taşır. Liman başkanlığının belirlediği alan ve yerel düzenlemeler takip edilmelidir.

Tamirden çıkan gemi doğrudan sefere çıkabilir mi?

m.20/1-ç yalnız bağlama-demirleme yerini düzenler; geminin sefere hazır ve hukuken çıkışa yetkili olup olmadığı ayrı bir konudur. Tamirden çıkan geminin gerekli sertifikaları, klas durumu, personeli, emniyet ekipmanı ve diğer sefer şartları tamamlanmalıdır. Liman Çıkış Belgesi gerekiyorsa m.11 süreci ayrıca yürütülür.

Bu nedenle “tersaneden çıktı” ile “sefere hazır” ifadeleri hukuken aynı değildir. Geminin yalnız belirlenen bağlama yerine geçmesi, sefer izni aldığı anlamına gelmez. Liman Çıkış Belgesi rehberi sefere çıkış aşamasını ayrı olarak açıklar.

Bağlama yerinin değişmesi gerekirse ne yapılır?

Geminin ilk yerleştirildiği noktadan başka rıhtım, iskele veya demirleme alanına alınması gerekebilir. Bu durumda Limanlar Yönetmeliğinin yer değiştirme, ordino ve liman başkanlığı izinlerine ilişkin diğer hükümleri uygulanır. Özellikle farklı rıhtım veya iskeleye geçiş m.20/1-d kapsamında ayrıca ordino gerektirebilir.

Gemi ilgilisi, tesis programının değişmesini gerekçe göstererek liman otoritesinin bilgisi dışında yer değiştiremez. Yeni yerin seyir, su derinliği, yanaşma altyapısı ve komşu gemilerin manevrası bakımından uygunluğu kontrol edilir.

Kılavuz kaptan zorunluluğu ortadan kalkar mı?

Hayır. m.20/1-ç, denize indirilmiş gemiye kılavuzluk veya römorkörcülük bakımından genel bir muafiyet vermez. Geminin boyu, gros tonajı, hareket ettiği liman bölgesi ve ilgili hizmet düzenlemesi hangi hizmetlerin zorunlu olduğunu belirler. Tersane çıkışı veya kısa mesafe hareketi, tek başına muafiyet nedeni değildir.

Gemi kılavuzluk kapsamındaysa hareket buna göre yapılır. kılavuz kaptan zorunluluğu ve römorkör alma kuralları ayrı hukuki koşulları açıklar.

Römorkör desteği ne zaman önem kazanır?

Yeni inşa veya bakım sonrası denize alınan geminin ana makinesi, dümeni veya itici sistemleri normal operasyon kabiliyetinde değilse römorkör desteği temel emniyet aracına dönüşür. Geminin kendi gücüyle hareket edip edemeyeceği teknik kayıtlarla belirlenir. Liman otoritesi mevcut şartlara göre gerekli römorkör tedbirini uygulatabilir.

Römorkör sayısı ve çekme gücü, geminin özellikleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. “Mesafe kısa” veya “tersane önü” gerekçesi tek başına emniyet hizmetlerini gereksiz hâle getirmez.

Hava şartları bağlama planını değiştirebilir mi?

Evet. Rüzgâr, akıntı, dalga ve kısıtlı görüş; denize indirme ve ilk bağlama operasyonunun emniyetini doğrudan etkiler. Liman başkanlığı ciddi seyir tehlikesi oluşturan meteorolojik koşullarda Limanlar Yönetmeliği m.44 kapsamında trafiği veya belirli faaliyetleri sınırlayabilir. Böyle bir karar varsa tersane programı buna göre değiştirilir.

Ayrıca kıyı tesisi önünde baştan veya kıçtan bağlama normal havada güvenli olsa bile kuvvetli rüzgârda geminin salınım alanı büyüyebilir. Bağlama düzeni, halat kapasitesi ve komşu manevra alanı yeniden değerlendirilmelidir.

Demirleme ordinosu her durumda gerekir mi?

Geminin belirlenen noktada demirlemesi hâlinde Limanlar Yönetmeliğinin demirleme ve ordino hükümleri birlikte uygulanır. m.20/1-ç, tersane veya havuzdan çıkan geminin nerede demirleyeceğini liman başkanlığının belirleyeceğini söyler; demirleme işleminin diğer idari şartlarını ortadan kaldırmaz. Somut hareketin ordino gerektirip gerektirmediği ilgili demirleme düzenine göre belirlenir.

Özellikle m.20/1-j’de belirli nedenlerle ordinosuz demirlemeye ilişkin özel bir istisna bulunmaktadır. Ancak bu istisna kendi şartlarına bağlıdır ve tersane çıkışındaki her gemiye otomatik olarak uygulanmaz. Gemi ilgilisi doğru işlem türünü liman başkanlığından teyit etmelidir.

Geçici bağlama ile uzun süreli bekleme aynı mıdır?

Hayır. Denize indirme sonrası test veya teknik işlemler için kısa süreli bağlama ile geminin uzun süre limanda bekletilmesi farklı trafik ve tesis ihtiyaçları doğurur. Liman başkanlığının ilk bağlama izni, süresiz yer tahsisi olarak yorumlanamaz. Bekleme uzayacaksa mevcut yerin uygunluğu ve diğer liman kuralları yeniden değerlendirilir.

Liman altyapısının verimli kullanımı açısından operasyonsuz geminin kıyı tesisini işgal etmemesi önemlidir. Faaliyeti tamamlanan gemilerin tesisten ayrılmasına ilişkin m.20/a rehberi bu sonraki aşamadaki kuralı açıklar.

Tesis işletmecisinin sorumluluğu nedir?

Tersane veya ilgili kıyı tesisi, denize indirme ve bağlama operasyonu için kendi altyapısının emniyetini sağlamak, gemi ilgilisiyle koordinasyon kurmak ve liman başkanlığının talimatlarına uymak zorundadır. Rıhtım, baba, usturmaça, aydınlatma ve operasyon alanı gibi tesis unsurlarının güvenli olması ayrıca önem taşır.

Tesisin ticari programı, liman başkanlığının kamu düzeni yetkisinin önüne geçmez. Bir sonraki gemiyi havuza veya kızağa almak için mevcut geminin aceleyle uygunsuz yere bırakılması hukuken kabul edilebilir bir yöntem değildir. Yer değişikliği yetkili idareyle koordine edilmelidir.

Donatan ve gemi işletmecisi hangi belgeleri saklamalıdır?

Denize indirme programı, liman başkanlığı yazışmaları, belirlenen bağlama veya demirleme yeri, römorkör ve kılavuzluk kayıtları, palamar planı, gemi jurnali, teknik test kayıtları, AIS izi ve varsa VTS haberleşmeleri saklanmalıdır. Yeni inşa gemide teslim ve klas işlemlerinin hangi aşamada olduğu da dosyada açık bulunmalıdır.

Bir zarar veya manevra engeli iddiası çıkarsa, geminin konumu ve izin verilen yer arasındaki uyum temel inceleme konusu olur. Fotoğraf, kamera, AIS ve tesis kayıtları geminin fiilî olarak nerede ve nasıl bağlandığını ortaya koyar.

İzin verilen yerde bağlı gemi zarar verirse sorumluluk biter mi?

Hayır. Liman başkanlığının bağlama veya demirleme yeri belirlemesi, gemi ve tesis ilgililerinin emniyet tedbirlerini alma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Halatların yetersiz seçilmesi, geminin salınımının kontrol edilmemesi, teknik arızanın bildirilmemesi veya komşu gemiye zarar verilmesi ayrıca değerlendirilir.

İdari yer belirleme ile özel hukuk sorumluluğu farklı düzlemlerdir. Zararın nedeni ve tarafların kusuru somut teknik deliller üzerinden incelenir. Liman başkanlığı talimatına uyulmuş olması önemli bir olgu olsa da her türlü zararın otomatik olarak idareye yüklenmesi sonucunu doğurmaz.

İhlal hâlinde ne olur?

Liman başkanlığınca belirlenmeyen bir yere bağlama veya demirleme, diğer gemilerin manevrasını engelleme ya da verilen yer değiştirme talimatına uymama Limanlar Yönetmeliğinin idari yaptırım hükümlerini gündeme getirir. m.39 kapsamında 618 sayılı Limanlar Kanunu, 4922 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılabilir.

Ayrıca tehlikeli konumdaki geminin yerinin değiştirilmesi emredilebilir. Gemi ilgilisi emre uymaz ve liman güvenliği etkilenirse idarenin m.25 ve diğer ilgili hükümler çerçevesindeki kaldırma ve düzenleme yetkileri de somut olaya göre devreye girebilir.

Mersin’de tersane veya çekek çıkışında kural nasıl uygulanır?

m.20/1-ç ulusal bir liman düzeni hükmüdür ve Mersin liman idari sahasında da aynen uygulanır. Mersin’de tersane, bakım alanı, çekek yeri veya yüzer havuz operasyonundan çıkan geminin bağlama-demirleme noktası Mersin Bölge Liman Başkanlığının güncel trafik ve emniyet düzeni içinde belirlenir. Yerel saha yoğunluğu ve kıyı tesisi trafiği bu belirlemede önem taşır.

Geminin daha sonra başka bir rıhtıma geçmesi, liman çıkış işlemi yapması veya kılavuz/römorkör hizmeti alması gerekiyorsa ilgili maddeler ayrıca uygulanır. liman çıkış belgesi ve liman trafik düzeni içerikleri bu zinciri tamamlar.

Uygulama kontrol listesi

• Denize indirme tarihini ve saatini liman başkanlığı koordinasyonuyla planlayın.
• Geminin ilk bağlama veya demirleme yerini önceden kesinleştirin.
• Makine, dümen ve haberleşme sistemlerinin gerçek çalışma durumunu kayda alın.
• Gerekli kılavuzluk, römorkör ve palamar hizmetlerini zamanında organize edin.
• Kıyı tesisi önünde baştan veya kıçtan bağlanılacaksa komşu gemilerin manevra alanını kontrol edin.
• Hava şartları değişirse bağlama planını ve liman başkanlığı talimatını yeniden değerlendirin.
• İlk izin veya yer belirlemesini süresiz bekleme hakkı olarak yorumlamayın.
• AIS, jurnal, fotoğraf ve liman yazışmalarını dosyada saklayın.

İlgili içerikler

• Faaliyeti biten gemi ne zaman ayrılır?
• Liman Çıkış Belgesi olmayan geminin demirleme sahasına çıkışı
• Kılavuz kaptan alma zorunluluğu
• Römorkör alma zorunluluğu
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular