Liman Çıkış Belgesi Düzenlenemeyen Gemi Demirleme Sahasına Nasıl Çıkar? m.20/b (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-b neyi düzenler?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-b, kıyı tesisindeki yükleme veya boşaltma faaliyeti tamamlandığı hâlde Liman Çıkış Belgesi düzenlenemeyen geminin rıhtımı gereksiz biçimde işgal etmesini önleyen özel bir mekanizma kurar. Gemi sefere çıkmaya henüz hukuken hazır değildir; ancak kıyı tesisindeki ticari operasyon sona ermiştir. Yönetmelik bu iki durumu birbirinden ayırır ve geminin liman başkanlığı kontrolünde demirleme sahasına alınmasına izin verir.

Hükmün temel mantığı açıktır: Liman Çıkış Belgesi eksikliği, her durumda geminin kıyı tesisinde kalmasını zorunlu kılmaz. Gemi güvenli biçimde hareket ettirilebiliyorsa ve liman başkanlığı izin veriyorsa, demirleme ordinosu düzenlenerek tesis boşaltılır. Böylece hem liman trafiği hem de kıyı tesisi kapasitesi korunur.

Liman Çıkış Belgesi ile demirleme ordinosu aynı belge midir?

Hayır. Liman Çıkış Belgesi, Limanlar Yönetmeliği m.11 çerçevesinde geminin sefer için gerekli şartları yerine getirdiğinin liman idaresi tarafından kontrol edilmesiyle bağlantılı belgedir. Geminin limandan ayrılarak sefere çıkması bakımından temel işlemdir. Demirleme ordinosu ise geminin liman sahası içindeki demirleme yerine alınmasına ilişkin ayrı bir liman hareket belgesidir.

Bu ayrım m.20/1-b’nin doğru uygulanması için zorunludur. Gemiye demirleme ordinosu verilmesi, eksik olan Liman Çıkış Belgesinin yerine geçmez. Gemi yalnız rıhtımdan demirleme alanına taşınır; sefer için gereken eksiklikler giderildiğinde Liman Çıkış Belgesi süreci ayrıca tamamlanır. Liman Çıkış Belgesi rehberi bu ikinci aşamanın şartlarını açıklar.

Hangi gemiler m.20/b kapsamında demirleme sahasına çıkabilir?

Hüküm, kıyı tesisinde tahmil veya tahliye faaliyetini tamamlamış olmasına rağmen Liman Çıkış Belgesi düzenlenemeyen gemi ve deniz araçlarına yöneliktir. Dolayısıyla henüz yükleme veya boşaltması devam eden gemi, yalnız m.20/b’ye dayanarak operasyonu yarıda bırakıp demirleme sahasına çıkma hakkı kazanmaz. Önce hükümde aranan operasyon bitiş şartı gerçekleşmelidir.

Geminin türü tek başına belirleyici değildir. Yük gemisi, tanker veya ilgili kapsamda başka bir deniz aracı olabilir. Esas olan kıyı tesisindeki işlemin tamamlanmış olması, Liman Çıkış Belgesinin henüz düzenlenememesi ve liman başkanlığının güvenli bir demirleme hareketine izin vermesidir.

Yükleme veya boşaltmanın tamamlandığı nasıl belirlenir?

Operasyonun tamamlanma saati terminal kayıtları, Statement of Facts, yükleme veya tahliye sonu bildirimleri, ambar kapama ve yük dokümanları, acente yazışmaları ve gemi jurnali üzerinden tespit edilir. Bu kayıt, m.20/b sürecinin başlangıç şartıdır. Rıhtımın boşaltılması için tesis ilgilisi ile gemi acentesi arasında iletişim kurulurken operasyon bitiş saati açık biçimde kayda geçirilmelidir.

Yük evrakındaki bir eksiklik ile fiziksel yükleme-boşaltma faaliyetinin tamamlanması aynı konu değildir. Fiziksel operasyon bitmiş olsa da sefer belgesi bakımından bir eksiklik devam edebilir. Yönetmelik tam da bu ara durumda geminin rıhtımdan demirleme sahasına taşınmasına yönelik çözüm getirir.

Liman Çıkış Belgesi neden düzenlenemeyebilir?

Liman Çıkış Belgesi için geminin ilgili mevzuatta aranan sefer, belge, personel, teknik emniyet ve idari şartları yerine getirmesi gerekir. Belge veya sertifika eksikliği, denetimde tespit edilen uygunsuzluk, idari bir tahdit veya sefer emniyetini etkileyen bir eksiklik belgenin düzenlenmesini engelleyebilir. Her somut durumda ret veya bekleme sebebi liman başkanlığı kaydından belirlenmelidir.

m.20/b bu eksikliğin içeriğini ortadan kaldırmaz. Eksiklik neyse giderilmesi gerekir. Gemi yalnızca rıhtımdan alınarak liman başkanlığınca uygun görülen demirleme sahasında bekletilir. Sefer yasağı doğuran bir husus varsa gemi demirleme alanından dış sefere çıkamaz.

Demirleme sahasına çıkış için liman başkanlığı izni zorunlu mudur?

Evet. m.20/b’deki hareket gemi veya terminalin tek taraflı kararıyla yapılamaz. Liman başkanlığının izin vermesi gerekir. Liman idaresi; geminin manevra kabiliyeti, hava ve deniz durumu, demirleme sahasının uygunluğu, trafik yoğunluğu, kılavuzluk ve römorkör ihtiyacı ile mevcut emniyet şartlarını gözeterek hareketi düzenler.

İzin alınmadan yapılan yer değişikliği, liman sahasındaki düzen ve güvenlik kurallarına aykırılık oluşturur. Bu nedenle acente ve kaptan, rıhtımın boşaltılması yönünde ticari baskı bulunsa dahi yetkili liman başkanlığının kararını beklemelidir.

Demirleme ordinosu hangi işlevi görür?

Demirleme ordinosu, geminin kıyı tesisinden ayrılarak belirlenen demirleme sahasına geçmesine ilişkin idari hareketin belgelendirilmesini sağlar. Gemi hangi demirleme alanına alınacaksa bu hareket liman başkanlığının trafik düzeni içinde yürütülür. Ordino, geminin liman içinde nerede bekleyeceğinin kontrolünü sağlar.

Demirleme ordinosu düzenlendiğinde acente, kaptan ve ilgili hizmet teşkilatları aynı hareket planı üzerinden çalışmalıdır. Yanlış demirleme sahasına gitmek veya izin verilen hareketten farklı bir manevra yapmak Yönetmeliğin demirleme ve yer değiştirme kurallarıyla bağdaşmaz.

Rıhtımdan demirleme sahasına geçişte kılavuz kaptan veya römorkör gerekir mi?

Geminin kılavuzluk ve römorkörcülük yükümlülüğü, Limanlar Yönetmeliğinin ilgili maddeleri ve güncel kılavuzluk-römorkörcülük düzenlemelerine göre belirlenir. m.20/b, bu hizmetlerden muafiyet yaratmaz. Geminin boyu, gros tonajı, liman bölgesi ve manevra şartları hangi hizmetlerin zorunlu olduğunu belirleyen kurallar çerçevesinde değerlendirilir.

Bu nedenle demirleme ordinosu alındıktan sonra hareket hizmet planı da tamamlanmalıdır. Sitedeki kılavuz kaptan zorunluluğu ve römorkör zorunluluğu yazıları bu iki hizmetin hukuki çerçevesini ayrıca açıklar.

Kaptanın sorumluluğu nedir?

Kaptan, geminin teknik olarak demirleme sahasına güvenli biçimde hareket edip edemeyeceğini değerlendirmek ve liman başkanlığı talimatına uygun manevrayı yürütmek zorundadır. Makine, dümen, demir donanımı, haberleşme cihazları ve gerekli personel hazır olmalıdır. Liman çıkış belgesinin düzenlenememesi teknik bir arızadan kaynaklanıyorsa, arızanın manevraya etkisi ayrıca değerlendirilir.

Gemi emniyetli hareket kabiliyetine sahip değilse bu durum liman başkanlığına açıkça bildirilir. m.20/b hiçbir şekilde arızalı gemiyi emniyetsiz manevraya zorlayan bir hüküm değildir. İdare, duruma göre ek tedbir, römorkör veya farklı bir bekleme düzeni belirleyebilir.

Acente hangi işlemleri takip etmelidir?

Acente, operasyon bitiş kaydını, Liman Çıkış Belgesinin düzenlenememe sebebini, liman başkanlığı başvurusunu, demirleme ordinosunu, hizmet siparişlerini ve fiilî hareket zamanını aynı dosyada toplamalıdır. Bu kayıtlar hem idari denetim hem de rıhtım bekleme masrafları bakımından önem taşır.

Acentenin gemi ilgilisine ve terminale verdiği bilgiler kesin olmalıdır. “Çıkış izni alındı” ile “demirleme sahasına hareket izni alındı” ifadeleri birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi seferi, ikincisi liman içi yer değiştirmeyi ifade eder.

Demirleme sahasına çıkan gemi ne kadar süre kalabilir?

Demirleme sahasında kalış süresi, Yönetmeliğin demirleme hükümleri, liman başkanlığının talimatları ve geminin hukuki durumuna göre belirlenir. m.20/b tek başına sınırsız bir demirleme hakkı vermez. Gemi, Liman Çıkış Belgesini engelleyen eksikliği gidermek ve idarenin belirlediği liman düzenine uymak zorundadır.

Özellikle ordinosuz demirleme ve belirli süreleri aşan beklemeler bakımından m.20/1-j’de ayrıca kurallar vardır. 30 Ağustos 2025 tarihli değişiklik sonrasında belirli şartlarla ordinosuz demirleyen gemiler için 168 saat eşiği düzenlenmiştir. Ancak m.20/b kapsamındaki gemi zaten demirleme ordinosuyla hareket ettiğinden hukuki dayanak farklıdır.

Demirleme alanında eksiklik giderilince gemi doğrudan sefere çıkabilir mi?

Hayır. Liman Çıkış Belgesini engelleyen husus giderildikten sonra belgenin yetkili makam tarafından düzenlenmesi gerekir. Geminin kendi değerlendirmesiyle “eksiklik giderildi” sonucuna ulaşması sefer izni yerine geçmez. Liman başkanlığı ilgili kontrol ve belge işlemini tamamlamadan gemi dış sefere çıkamaz.

Bu süreç, liman sahasında güvenli bekleme ile sefer izninin birbirinden ayrıldığını bir kez daha gösterir. Demirleme ordinosu geçici yer değiştirmeyi; Liman Çıkış Belgesi ise sefer için gereken idari aşamayı temsil eder.

Rıhtımın boşaltılması neden hukuken önemlidir?

Kıyı tesisindeki rıhtım ve iskeleler sınırlı liman altyapısıdır. Operasyonu biten fakat evrak veya teknik sebeple sefere çıkamayan geminin rıhtımda kalması, sonraki gemilerin yanaşmasını engelleyebilir ve liman trafiğinde zincirleme gecikme yaratabilir. m.20/b bu nedenle yalnız gemiyle ilgili değil, limanın bütünüyle ilgili bir düzen hükmüdür.

Gemi ilgilisi açısından da demirleme sahasına geçiş, terminal kullanım süresinin sona ermesi ve beklemenin farklı bir hukuki zeminde devam etmesi anlamına gelir. Rıhtım bedeli, terminal masrafı, çarter ilişkisi ve demuraj gibi özel hukuk sonuçları somut sözleşmelere göre ayrıca değerlendirilir.

Mersin Limanında m.20/b nasıl uygulanır?

Mersin liman idari sahasında da m.20/b aynı şekilde uygulanır. Yükleme veya tahliye tamamlanmış, fakat Liman Çıkış Belgesi düzenlenememişse geminin tesisten ayrılarak uygun demirleme alanına geçmesi Mersin Bölge Liman Başkanlığının izni ve demirleme ordinosu üzerinden yürütülür. Yer ve manevra talimatı idari otorite tarafından belirlenir.

Mersin’de yoğun ticari trafik nedeniyle terminal tamamlanma saatleri, ordino zamanı ve fiilî hareket zamanı düzenli kaydedilmelidir. geliş bildirimi, yanaşma ordinosu ve Liman Çıkış Belgesi yazıları aynı operasyon zincirinin diğer aşamalarını açıklar.

Uyuşmazlıkta hangi belgeler toplanmalıdır?

• Terminalin operasyon bitiş kaydı ve Statement of Facts.
• Liman Çıkış Belgesinin neden düzenlenemediğine ilişkin liman başkanlığı veya denetim kaydı.
• Demirleme sahasına çıkış başvurusu ve liman başkanlığı izni.
• Demirleme ordinosu.
• Kılavuzluk, römorkör ve palamar hizmet kayıtları.
• Gemi jurnali, AIS hareketi ve acente zaman çizelgesi.
• Demirleme sahasına varış zamanı ve eksikliğin giderildiğine ilişkin belgeler.
• Sonradan düzenlenen Liman Çıkış Belgesi ve gerçek sefer başlangıç zamanı.

İdari yaptırım bakımından nelere dikkat edilmelidir?

Liman başkanlığı izni olmadan kıyı tesisinden ayrılmak, belirlenen demirleme alanı dışına çıkmak veya sefer izni olmadan limanı terk etmek farklı hukuki ihlaller doğurabilir. Limanlar Yönetmeliği m.39, Yönetmelik hükümlerine aykırılıklar bakımından ilgili kanunlara dayalı idari yaptırım sistemini düzenler.

İdari para cezası tutarları yıllık yeniden değerleme ve özel yaptırım hükümleri nedeniyle işlem tarihinde güncel tarife üzerinden kontrol edilmelidir. Hukuki değerlendirmede fiilin hangi fıkrayı ihlal ettiği belirlenmeden yalnız para tutarına bakılması doğru değildir.

İlgili içerikler

• Faaliyeti biten geminin kıyı tesisinden ayrılması
• Liman Çıkış Belgesi nasıl alınır?
• Liman ordinosu ve yanaşma işlemi
• Kılavuz kaptan alma zorunluluğu
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Kıyı Tesisleri Bilgi Sistemi – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular