Gemi Türk Limanına Girmeden Kaç Saat Önce Bildirim Yapar? 48 Saat Kuralı | 5312 m.5 (2026)
Kısa ve net cevap: 5312 sayılı Kanun m.5 uyarınca Kanun kapsamındaki gemiler, Türkiye’nin uygulama alanlarına veya limanlarına girişten en az 48 saat önce gerekli bilgileri ilgili makamlara bildirir. Geminin önceki limanından Türkiye’deki varış noktasına sefer süresi 48 saatten kısa ise bildirim, gemi önceki limandan ayrıldıktan sonra yapılır. Bu 48 saatlik kural, tehlikeli yük mevzuatındaki diğer varış bildirimlerinden ve m.9’daki mali sorumluluk belgesinin sunulmasından ayrı bir 5312 yükümlülüğüdür.
- 48 saat kuralının kanuni dayanağı
- Sefer 48 saatten kısaysa ne olur?
- Hangi gemiler için uygulanır?
- Hangi bilgiler hazır olmalı?
- Acente ve kaptanın rolü
- Diğer liman bildirimlerinden farkı
- ETA değişirse bildirim güncellenir mi?
- Bildirim nasıl ispatlanır?
- Mersin Limanı uygulaması
- Sık sorulan sorular
5312 m.5’teki 48 Saat Kuralı Nedir?
5312 sayılı Kanun’un 5. maddesi, çevre güvenliği bakımından geminin Türkiye’ye girişinden önce idarenin gerekli bilgilere sahip olmasını amaçlar. Kanun kapsamındaki gemi, uygulama alanına girişten en az 48 saat önce öngörülen bildirimleri yapmalıdır. Bu süre, liman çağrısının son dakikada bildirildiği ve risk değerlendirmesine zaman kalmadığı durumları önlemeye yöneliktir.
Bildirim yalnız bürokratik bir varış mesajı değildir. Geminin kimliği, taşıdığı petrol veya diğer zararlı maddeler, seyir ve mali sorumluluk durumu gibi bilgiler acil müdahale ve çevre risk planlamasında kullanılabilir. Yüksek riskli bir geminin gelişinin önceden bilinmesi, liman ve ilgili makamların gerekli kontrolleri tamamlamasını sağlar.
Kanunun yürürlükteki metni için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – 5312 sayılı Kanun esas alınmalıdır.
Sefer Süresi 48 Saatten Kısaysa Bildirim Ne Zaman Yapılır?
Kanun kısa seferler için ayrı ve açık bir kural getirir. Önceki liman ile Türkiye’deki varış noktası arasındaki sefer 48 saatten kısa ise geminin 48 saat önce bildirim yapması fiziksel olarak mümkün olmayacağından bildirim, önceki limandan ayrılmasından sonra yapılır. Böylece kısa seferler bakımından uygulanabilir bir düzen kurulmuştur.
Örneğin geminin önceki limandan Mersin’e planlanan seyri 30 saat ise “48 saat önce bildirim yapmadık çünkü sefer kısaydı” denilerek hiç bildirim yapılmaz. Gemi önceki limandan ayrıldıktan sonra gerekli bildirim gecikmeden yapılır. Sefer süresinin kısa olması yükümlülüğü kaldırmaz, yalnız zamanlama kuralını değiştirir.
Sefer planı sonradan değişmişse bildirim dosyasında ilk ETA, değişiklik zamanı ve yeni ETA tutulmalıdır. Böylece bildirim süresinin hangi bilgiye göre hesaplandığı sonradan gösterilebilir.
48 Saatlik Bildirim Hangi Gemiler İçin Uygulanır?
Önce 5312 m.2 kapsamı belirlenir. Kanunun ana kapsamı, uygulama alanlarında bulunan veya bu alanlara girmek isteyen 500 GT ve üzerindeki petrol veya diğer zararlı maddeleri taşıyan gemileri ve ilgili kıyı tesislerini esas alır. Savaş gemileri, yardımcı savaş gemileri ve yalnız ticari olmayan devlet hizmetinde kullanılan belirli devlet gemileri için kapsam istisnası vardır.
Bu nedenle her küçük tekne veya her ticaret gemisi için m.5’teki 48 saat kuralının otomatik olarak uygulanacağı söylenemez. Geminin tonajı, yükü ve Kanun kapsamı doğrulanmalıdır. Kapsam analizi için 5312 Sayılı Kanun Kimlere Uygulanır? rehberimiz kullanılabilir.
Kanunun m.23’ünde gemi yakıtı ve yükünden kaynaklanan kirlilik olaylarında bazı hükümlerin daha geniş uygulanmasına ilişkin özel düzenleme vardır; ancak bu özel hüküm m.5’in belirli fıkralarını istisna tutar. Bu nedenle olay sonrası sorumluluk ile giriş öncesi bildirim kapsamı birbirine karıştırılmamalıdır.
Bildirimden Önce Hangi Bilgiler Hazır Olmalıdır?
Kanuni bildirimin doğru yapılabilmesi için geminin temel kimlik ve sefer bilgileri kesin olmalıdır. IMO numarası, gemi adı, bayrak, GT, kayıtlı malik ve işleten bilgileri dosyaya alınmalıdır. Varış limanı, ETA, önceki liman ve mümkünse sonraki liman bilgileri operasyon dosyasında yer almalıdır.
Taşınan petrol veya diğer zararlı maddelerin adı, sınıfı, miktarı ve yük belgeleri ayrıca kontrol edilmelidir. Tehlikeli yük söz konusuysa IMDG veya diğer uygulanabilir uluslararası kodlardaki sınıflandırma ile yük manifestosu uyumlu olmalıdır. Kirletici maddenin yanlış bildirilmesi acil müdahale planını doğrudan etkileyebilir.
Geminin zorunlu mali sorumluluk sertifikaları ve uluslararası emniyet/çevre belgeleri de ayrı kontrol başlıklarıdır. 48 saatlik bildirim, eksik sertifikayı geçerli hale getirmez; yalnız bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirir.
Gemi Acentesinin ve Kaptanın Rolü Nedir?
Uygulamada liman çağrısı bildirimlerinin önemli bölümü acente üzerinden yürütülür. Acente, gemiden aldığı ETA ve yük bilgilerini ilgili sisteme veya makama zamanında iletmeli, değişiklikleri takip etmeli ve gönderim kaydını saklamalıdır. Kaptan ve gemi işletmecisi ise acenteye doğru ve güncel bilgi vermekle sorumludur.
Acente yanlış ETA nedeniyle süreyi kaçırmışsa, bu durum kamu hukuku yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Acente ile gemi sahibi arasındaki sözleşmesel sorumluluk ayrıca tartışılabilir. Bu nedenle talimat zinciri, e-posta mesajları ve portal kayıtları saklanmalıdır.
M.9’daki mali sorumluluk belgesinin Türkiye’de yerleşik acente üzerinden sunulması farklı bir yükümlülüktür. Ayrıntı için Yabancı Gemi Mali Sorumluluk Belgesini Limana Girmeden Önce Nasıl Sunar? yazımıza bakılabilir.
5312’deki 48 Saat Bildirimi ile Tehlikeli Yük Bildirimi Aynı mı?
Hayır. Aynı liman çağrısında birden fazla farklı mevzuattan doğan bildirim bulunabilir. 5312 m.5 çevre kirliliği riski ve Kanun kapsamındaki gemilere ilişkin özel bildirim yükümlülüğüdür. Limanlar Yönetmeliği ve tehlikeli yük mevzuatı ise tehlikeli yükün liman operasyonuna ilişkin başka bilgi ve süreler öngörebilir.
Bu nedenle acente “tehlikeli yük bildirimini yaptım, 5312 bildirimi de tamamdır” varsayımında bulunmamalıdır. Her bildirim ayrı mevzuat sütununda takip edilmelidir. Tehlikeli yük bildirimi konusunda Tehlikeli Yük Taşıyan Gemi Limana Kaç Saat Önce Bildirim Yapar? rehberimiz bağlantılıdır.
Aynı bilginin farklı sistemlerde tekrar istenmesi mümkün olsa da hukuki dayanak ve yükümlülük birbirinden farklıdır. Bir sistemde yapılmış kayıt diğer yükümlülüğü otomatik olarak ikame etmez.
ETA veya Liman Planı Değişirse Bildirim Güncellenmeli mi?
Evet. Bildirimin amacı idareyi gerçek ve güncel sefer bilgisiyle bilgilendirmektir. ETA ciddi biçimde değişmiş, liman değiştirilmiş, yük bilgisi farklılaşmış veya geminin teknik durumu değişmişse önceki bildirimdeki bilgiler güncellenmelidir. Yanlış olduğu bilinen eski bilginin dosyada bırakılması doğru değildir.
Hava, liman yoğunluğu, teknik arıza veya charter programı nedeniyle ETA değişebilir. İlk bildirim zamanında yapılmış olsa dahi yeni ETA ve değişikliğin nedeni operasyon kayıtlarında tutulmalıdır. Böylece yükümlülüğün kötü niyetle veya ihmalle ihlal edilmediği gösterilebilir.
Yük değişikliği özellikle önemlidir. Bildirim sırasında petrol veya belirli bir zararlı madde bilgisi verilmiş ancak sonradan ek yük alınmışsa güncel risk profili ilgili makama aktarılmalıdır.
48 Saat Bildiriminin Yapıldığı Nasıl İspatlanır?
- İlk ETA’nın gemiden acenteye bildirildiği zaman damgalı mesajı saklayın.
- Önceki limandan ayrılış tarih ve saatini kaydedin.
- Sefer süresinin 48 saatten kısa olup olmadığını rota verisiyle doğrulayın.
- Yetkili sisteme yapılan bildirimin kayıt numarasını arşivleyin.
- Gönderilen veri setinin bir kopyasını saklayın.
- ETA değişikliklerini tarih-saat sırasıyla kaydedin.
- Yük ve tehlikeli madde manifestosunun bildirilen sürümünü koruyun.
- Belge eksikliği uyarısı alınmışsa düzeltme kaydını saklayın.
- M.9 mali sorumluluk sunumunu ayrı dosya kalemi olarak tutun.
- Varış sonrası gerçek giriş zamanıyla bildirim zamanını karşılaştırın.
Mersin Limanına Gelen Gemiler İçin Pratik Uygulama
Mersin’e uzun uluslararası seferden gelen Kanun kapsamındaki gemi için 48 saatlik süre normal biçimde uygulanır. Yakın Doğu Akdeniz limanlarından daha kısa sefer yapan gemilerde ise önceki limandan ayrılış anı kritik hale gelir. Acente, seferin 48 saatten kısa olduğunu dosyada açıkça gösterebilmelidir.
Mersin Limanı’nda tanker, konteyner ve tehlikeli yük operasyonları yoğun olduğundan 5312 bildirimi, mali sorumluluk belgesi, emniyet sertifikaları ve tehlikeli yük bildirimlerinin tek “arrival compliance” kontrol tablosunda izlenmesi hata riskini azaltır.
Uluslararası emniyet belgeleri eksik yabancı geminin durumunu Uluslararası Emniyet ve Çevre Belgeleri Eksik Yabancı Gemi yazımızda ayrıca açıkladık.
Sık Sorulan Sorular
1. 5312’ye göre gemi kaç saat önce bildirim yapar?
Kanun kapsamındaki gemi girişten en az 48 saat önce bildirim yapar.
2. Sefer 30 saat sürüyorsa 48 saat önceden bildirim mümkün değil; ne yapılır?
Gemi önceki limandan ayrıldıktan sonra bildirim yapılır.
3. 48 saatten kısa seferde bildirim hiç yapılmayabilir mi?
Hayır. Kısa sefer yalnız zamanlama kuralını değiştirir, yükümlülüğü kaldırmaz.
4. Tehlikeli yük bildirimi 5312 bildirimini ikame eder mi?
Hayır. Hukuki dayanakları farklı olan yükümlülükler ayrı ayrı yerine getirilmelidir.
5. ETA değişirse yeniden bildirim gerekir mi?
Gerçek ve güncel bilgiyi sağlamak için önemli değişiklikler ilgili sisteme veya makama güncellenmelidir.
6. Acente geç bildirim yaparsa gemideki kaptanın yükümlülüğü biter mi?
Kamu hukuku yükümlülüğü devam eder; taraflar arasındaki sözleşmesel sorumluluk ayrıca değerlendirilir.
7. 500 GT altındaki her gemi bu kurala tabi midir?
M.5 uygulanmadan önce m.2’deki Kanun kapsamı belirlenir; 500 GT ve yük niteliği temel unsurlardandır.
8. Bildirim yapıldığı nasıl kanıtlanır?
Elektronik sistem kaydı, kayıt numarası, e-posta ve gönderilen veri seti saklanmalıdır.
9. Mali sorumluluk belgesi 48 saat bildirimine eklenmeli mi?
M.9’daki mali sorumluluk belgesi sunumu ayrı bir giriş öncesi yükümlülüktür ve ilgili usule göre tamamlanmalıdır.
10. Mersin’e yakın bir limandan gelen gemi için en önemli kayıt nedir?
Önceki limandan ayrılış tarihi-saatini ve varış ETA’sını gösteren kayıt, 48 saatten kısa sefer kuralının uygulanmasını ispatlar.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
