Gazetecinin İlk Sözleşme Yılında Kıdem Tazminatı Hesaplanır mı? | 5953 m.6 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.6’nın 17 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki konsolide metninde, her hizmet yılı veya küsuru için bir aylık son ücret üzerinden tazminat düzenlendikten sonra “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi yer almaktadır. Bu nedenle işveren feshiyle kıdem tazminatı hesabı yapılırken ilk sözleşme yılına ilişkin bu özel sınırlama mutlaka uygulanmalıdır. Aynı maddede yıl küsurlarının hesaba katılması da düzenlendiğinden, ilk sözleşme yılı tamamlandıktan sonraki küsur sürelerle ilk yıl içindeki fesih birbirine karıştırılmamalıdır. 4 Mayıs 2023 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı m.6’daki başka cümleleri iptal etmiş; söz konusu “ilk mukavele yılı” cümlesi güncel metinde kalmıştır.
Güncel 5953 m.6 ilk sözleşme yılı için ne söylüyor?
M.6’nın kıdem tazminatı paragrafında gazeteciye feshi bildirilen sözleşmenin ilgili olduğu her hizmet yılı veya küsuru için, son aylığı esas alınarak her yıl için bir aylık ücret tutarında tazminat verileceği düzenlenir. Aynı paragrafın devamında güncel metin “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” hükmünü korumaktadır.
Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Genel kıdem formülü için gazeteci kıdem tazminatı hesaplama rehberi birlikte okunmalıdır.
Bu özel cümle nedeniyle bir yıldan kısa çalışmada “zaten her küsur yıl için de tazminat var” denilerek otomatik oransal kıdem hesabı yapılamaz. Kanunun aynı paragraftaki cümleleri birlikte uygulanmalıdır.
“İlk mukavele yılı” nasıl anlaşılmalıdır?
Hüküm, gazetecinin m.6 kapsamındaki iş ilişkisine ait ilk sözleşme yılında tazminat miktarının hesaplanmayacağını söyler. Bu nedenle ilk sözleşmenin fiili başlangıç tarihi doğru belirlenmelidir. Sözleşmenin geç imzalanması, işe fiilen daha önce başlanmış olması veya kağıt üzerinde farklı tarih yazılması durumunda gerçek çalışma başlangıcı önem taşır.
M.4 gazeteci iş sözleşmesinin yazılı yapılmasını zorunlu tuttuğu için normal durumda başlangıç tarihi imzalı sözleşme, SGK kaydı ve ücret bordrosuyla uyumlu olmalıdır. Sözleşme yapılmamış olması fiili çalışmayı yok etmez; başlangıç başka delillerle ispatlanabilir.
İlk sözleşme yılı hesabında “mesleğe ilk giriş tarihi” ile “bu işverenle ilk sözleşme yılı” aynı şey değildir. Gazeteci 15 yıllık meslek kıdemine sahip olsa bile yeni işverenle kurduğu ilişkinin ilk sözleşme yılına ilişkin m.6 cümlesi ayrıca incelenir. Bununla birlikte geçmiş kıdemin nasıl taşındığı ve daha önce tazminat alınıp alınmadığı da m.6 sisteminin parçasıdır.
Bu nedenle dosyada üç tarih ayrı tutulmalıdır: gazetecilik mesleğine ilk giriş, mevcut işverenle fiili işe başlama ve fesih/ihbar son günü.
İlk yıl kuralı ile “yıl küsuru” nasıl birlikte uygulanır?
M.6 hem “her hizmet yılı veya küsuru” ifadesini kullanır hem “ilk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” der. Bu iki hüküm çelişki yaratacak biçimde değil, birbirini sınırlayacak biçimde birlikte okunmalıdır. İlk sözleşme yılı için özel dışlama vardır; bu eşik geçildikten sonraki yıl kesirleri oransal hesapta önem taşır.
Örneğin tazminata esas ilişki 2 yıl 6 ay sürmüşse iki tam yılın yanında altı aylık küsur da kanunun “veya küsuru” ifadesi nedeniyle hesaba dahil edilir. İlk sözleşme yılı kuralı, bir yıl tamamlandıktan sonra sonraki küsurların tamamını dışlamaz.
Buna karşılık ilişki 8 ay sürmüşse yalnız “8 ay bir yılın küsurudur” denilerek tazminat formülü uygulanmaz; ilk sözleşme yılına ilişkin açık cümle dikkate alınır.
Hesap çizelgesinde ilk yıl, sonraki tam yıllar ve son küsur ayrı satırlarda gösterilirse hata riski azalır.
4 Mayıs 2023 tarihli AYM kararı ilk yıl kuralını kaldırdı mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 tarihli E.2021/62, K.2023/89 sayılı kararı m.6’daki bir fıkrayı ve kıdem tazminatı paragrafındaki ikinci cümleyi iptal etmiş; güncel konsolide metinde “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi yürürlükte görünmektedir.
Resmî karar doğrulaması için AYM Norm Kararlar Bilgi Bankası kullanılmalıdır. Eski hukuk blogları veya AYM kararı öncesi hazırlanmış hesap tabloları güncel metne uyarlanmalıdır.
Özellikle gazetecinin kıdem tazminatına hak kazanması için geçmişteki “beş yıl” tartışmaları ile güncel m.6 metni birbirine karıştırılmamalıdır. 2023 iptalinden sonra yürürlükteki metin doğrudan kontrol edilmelidir.
Hesabın hukuki dayanağı açıkça “fesih tarihinde yürürlükte olan m.6” olarak yazılmalı, iptal edilmiş cümleler formüle dahil edilmemelidir.
İlk sözleşme yılının başlangıç tarihi hangi belgelere göre belirlenir?
İmzalı m.4 sözleşmesi, SGK işe giriş bildirgesi, ilk ücret bordrosu, banka ödeme kaydı ve fiili çalışmayı gösteren editoryal kayıtlar birlikte kullanılabilir. Sözleşme tarihi ile fiili başlangıç farklıysa uyuşmazlık doğar.
Örneğin gazeteci 1 Ocak’ta çalışmaya başlamış, işveren yazılı sözleşmeyi 1 Mart’ta imzalatmışsa m.4 ihlali işverenin iki aylık fiili çalışmayı yok saymasına imkan vermez. Çalışma başlangıcı başka delillerle ispatlanabilir.
Çalışanın önce “stajyer” diye gösterilip gerçekte mesleğe ilk intisap eden gazeteci olarak m.10 deneme süresiyle çalıştırılması halinde de statü doğru belirlenmelidir. Gerçek bir staj ile iş sözleşmesine dayalı gazetecilik birbirinden ayrılır.
Başlangıç tarihinin yanlış tespiti yalnız kıdemi değil yıllık izin, terfi, ihbar ve diğer hakları da etkileyebilir.
Aynı işverenle birden fazla sözleşme yapılmışsa her sözleşmede ilk yıl yeniden mi başlar?
M.6’nın ihbar süresi paragrafı aynı işverenle ilişkinin “bir veya müteaddit mukaveleye istinaden fasılasız” sürmesini açıkça tanır. Bu ifade, kesintisiz ilişki içinde yalnız kağıt üzerinde yeni sözleşme yapılmasının hizmet sürekliliğini otomatik olarak kesmediğini gösterir.
Bu nedenle işveren her yıl yeni sözleşme imzalatıp “her yıl ilk sözleşme yılıdır” şeklinde kıdem tazminatını sürekli sıfırlayan bir sistem kuramaz. Gerçek iş ilişkisi kesintisizse sözleşmelerin hukuki devamlılığı incelenir.
Gerçek bir fesih, tasfiye ve sonraki tarihte yeni işe giriş varsa durum farklı olabilir. Özellikle önceki dönemde kıdem tazminatı ödenmişse m.6’nın yeni işe girişten itibaren kıdem kuralı devreye girer.
İşveren değişmiş görünse bile işyeri devri, şirket birleşmesi veya organik bağ varsa hizmet devamlılığı ayrıca genel iş hukuku çerçevesinde değerlendirilir.
İlk sözleşme yılına ilişkin örnekler
Örnek 1: Gazeteci mevcut işveren yanında 9 ay çalışmış ve m.6 kapsamında işveren feshi gerçekleşmiş. Güncel metindeki “ilk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” hükmü nedeniyle bir aylık/yıllık oran üzerinden kıdem tazminatı hesabı yapılmaz. Diğer ücret ve izin hakları varsa ayrıca hesaplanır.
Örnek 2: Gazeteci 2 yıl 3 ay çalışmış. İlk yıl kuralı dikkate alınmakla birlikte güncel m.6’daki her hizmet yılı veya küsuru formülü, ilk yıl sonrasındaki tazminata esas dönem bakımından uygulanır. Kesin tutar için tüm m.6 sistemi ve önceki kıdem ödemeleri incelenir.
Örnek 3: Gazeteci 10 yıllık meslek kıdemine sahip ancak yeni işverende 7 aydır çalışıyor. Meslek kıdemi ayrı, mevcut sözleşmenin ilk yılı ayrı kavramdır. m.6’daki geçmiş kıdem ve önceki tazminat ödeme düzeni incelenmeden yalnız 10 yıl üzerinden otomatik hesap yapılmaz.
Örnek 4: İşveren gazeteciye her 11 ayda bir sözleşmeyi kağıt üzerinde bitirip ertesi gün yenisini imzalatıyor. Fiili ilişki kesintisizse sözleşme zinciri hukuki gerçekliğe göre değerlendirilir; şekli yenileme hizmeti otomatik olarak sıfırlamaz.
İlk yılda kıdem hesaplanmaması diğer alacakları ortadan kaldırır mı?
Hayır. İlk sözleşme yılına ilişkin cümle yalnız m.6’daki kıdem tazminatı miktarı hesabıyla ilgilidir. Çalışılmış ücret, fazla çalışma, hafta tatili, sözleşme dışı iş ücreti ve varsa yıllık izin hakkı kendi koşullarına göre değerlendirilir.
İşverenin normal feshi için m.6’daki bir aylık ihbar süresi, gazetecinin işverenle hizmeti beş yıldan az olduğunda uygulanır. İşveren süreyi çalıştırmak istemezse m.5 uyarınca bir aylık ücret karşılığını önceden ödeyerek derhal feshedebilir.
Gazeteci iş güvencesi koşullarını sağlıyorsa m.6’nın 4857 m.18-21’e yaptığı yollama da ayrıca önemlidir. Kıdem tazminatı çıkmaması, işe iade hakkının bulunmadığı anlamına gelmez.
Kullanılmayan izin ücretinin fesihte peşin ödenmesine ilişkin m.6 hükmü de koşulları varsa ayrı kalem olarak uygulanır.
İlk yıl kıdem uyuşmazlığında nasıl hareket edilir?
Önce çalışma başlangıç ve fesih tarihleri, sözleşme zinciri, önceki kıdem ödemeleri ve gazetecinin m.1 kapsamındaki statüsü belirlenir. Ardından fesih tarihindeki güncel m.6 metnine göre hesap yapılır.
Kıdem tazminatı işçi-işveren alacağı olduğundan 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca dava şartı arabuluculuk uygulanır. Resmî açıklamalar Adalet Bakanlığı sayfasındadır.
Arabuluculukta başlangıç tarihi ve kıdem hesabı açıkça yazılmalı; anlaşma olmazsa iş mahkemesinde güncel kanun metni ve deliller üzerinden talep ileri sürülmelidir.
İlk sözleşme yılı kontrol listesi
- Gazetecinin 5953 kapsamını doğrulayın.
- Mevcut işverenle fiili başlangıç tarihini tespit edin.
- Yazılı sözleşme tarihini SGK ve ücret kayıtlarıyla karşılaştırın.
- İlişkinin kesintisiz olup olmadığını belirleyin.
- Birden fazla sözleşmenin şekli yenileme olup olmadığını inceleyin.
- Daha önce kıdem tazminatı ödenmiş dönemleri ayırın.
- Güncel m.6’daki “ilk mukavele yılı” cümlesini uygulayın.
- 2023 AYM sonrası konsolide metni esas alın.
- Diğer işçilik alacaklarını ayrı hesaplayın.
- Arabuluculuk ve zamanaşımı sürelerini kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Gazeteci 11 ay çalışırsa m.6 kıdem tazminatı hesaplanır mı?
Güncel m.6’da “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” hükmü bulunduğundan ilk sözleşme yılı içindeki fesihte bu tazminat miktarı hesaplanmaz.
Bir yıl bir gün çalışan gazetecide durum değişir mi?
İlk sözleşme yılı tamamlandıktan sonra güncel m.6’nın hizmet yılı/küsuru sistemi uygulanır; kesin hesap tüm m.6 hükümleriyle yapılır.
AYM 2023’te ilk yıl cümlesini iptal etti mi?
Güncel konsolide metinde bu cümle yürürlüktedir; AYM başka fıkra/cümleleri iptal etmiştir.
Küsur yıl neden önemlidir?
M.6, ilk yıl özel sınırlamasından sonra tazminata esas hizmetin yıl küsurlarını da formüle dahil eder.
Her yıl yeni sözleşme imzalanırsa kıdem sıfırlanır mı?
Kesintisiz iş ilişkisi yalnız kağıt üzerindeki sözleşme yenilemesiyle otomatik sıfırlanmaz.
Meslek kıdemi 10 yıl olsa da yeni işverenin ilk yılı önemli mi?
Evet. Meslek kıdemi ve mevcut sözleşme dönemi m.6’da farklı işlevlere sahiptir.
İlk yılda ihbar tazminatı olur mu?
Belirsiz süreli işveren feshinde beş yıldan az hizmet için m.6’daki bir aylık ihbar sistemi ayrıca uygulanır.
İlk yılda fazla mesai alacağı olur mu?
Evet. Ek m.1 şartları varsa çalışma süresinden doğan fazla çalışma alacağı kıdemden bağımsızdır.
İlk yılda işe iade mümkün mü?
İş güvencesinin 4857 m.18 vd. koşulları ayrıca değerlendirilir; kıdem tazminatı hesabı tek başına işe iade hakkını belirlemez.
Kıdem uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 7036 m.3 kapsamındaki işçi alacağı/tazminatı için dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
