Gazeteci Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? %50, Gece Yarısı ve 3 Saat Sınırı | 5953 Ek m.1 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu Ek m.1’e göre Kanun kapsamındaki işyerlerinde sürekli çalışan gazetecinin günlük çalışma süresi gündüz ve gece devrelerinde 8 saattir. Bu süreyi aşan çalışma ile ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilindeki çalışmalar fazla saatlerde çalışma sayılır. Her fazla çalışma saati normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir; fazla çalışma saat 24.00’ten sonraya rastlarsa ücret bir misli fazlasıyla ödenir. Fazla çalışma günde 3 saati geçemez.
Kanun süre yuvarlamasını da açıkça belirler: fazla saatin hesabında yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saatten fazla süreler bir saat sayılır. Pazar günü çalışan gazeteci, hafta tatilini pazar dışında başka bir gün yapıyorsa sırf pazar günü çalışmış olması nedeniyle fazla mesai yapmış sayılmaz. Bu yazı fazla mesai hakkı ve hesap yöntemine odaklanır; fazla mesainin ödenmemesi veya eksik ödenmesindeki beş kat idari yaptırım ayrı bir rehberde ele alınacaktır.
Gazetecinin normal günlük çalışma süresi kaç saattir?
Ek m.1, gazeteci tabirinin kapsamındaki kişilerden sürekli çalışanlar için günlük iş süresini gece ve gündüz devrelerinde sekiz saat olarak belirler. Hüküm; müessese, matbaa, idarehane, büro ve hizmetin niteliği itibarıyla sürekli çalışan işyerlerini kapsayan özel bir basın iş hukuku çalışma süresi kuralıdır.
İşverenin sözleşmeye “günlük 10 saat normal çalışma” yazması sekiz saati aşan kısmı normal süreye dönüştürmez. Kanundaki sınır emredicidir. Gazetecinin aylık ücretinin yüksek olması veya “yönetici editör” unvanı taşıması da tek başına fazla çalışma hükümlerini ortadan kaldırmaz; kişinin Ek m.1 kapsamındaki çalışma statüsü somut görevine göre değerlendirilir.
Günlük sekiz saatin başlangıç-bitiş saatleri vardiya sistemiyle belirlenebilir. Haber sektöründeki esneklik, çalışma süresinin kayıtsız bırakılması anlamına gelmez. İşveren normal mesaiyi açıkça tanımlamalı, aşan süreyi ayrı kaydetmelidir.
Hangi çalışmalar fazla saatlerde çalışma sayılır?
Ek m.1 iki ana grubu fazla çalışma sayar. Birincisi gündüz veya gece devresindeki normal çalışma süresinin daha fazla hadlere artırılması, yani sekiz saatin aşılmasıdır. İkincisi ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilinde çalışmadır.
Örneğin gazeteci 09.00–17.00 arasında sekiz saat çalıştıktan sonra seçim yayını nedeniyle 20.00’ye kadar görev yapıyorsa ek üç saat fazla çalışmadır. Aynı gazeteci kendisine ayrılmış hafta tatili gününde dört saat haber görevi yapmışsa bu çalışma da Ek m.1 kapsamında fazla saatlerde çalışma olarak değerlendirilir.
Kanun pazar günü için özel istisna getirir: hafta tatilini pazar dışında başka bir gün yapan gazetecinin pazar çalışması sırf pazar günü olması nedeniyle fazla mesai değildir. Günlük sekiz saati aşan kısmın fazla çalışma olması ise ayrıca devam eder.
Gazetecinin fazla mesai ücreti %50 zamlı nasıl hesaplanır?
Her fazla çalışma saati için ödenecek ücret, normal çalışma saati ücretinin %50 fazlasıdır. Önce gazetecinin normal saatlik ücreti belirlenir; ardından bu tutar 1,5 katsayısıyla çarpılır. Kanun “her bir fazla çalışma saati” esasını kullanır.
Normal saat ücretinin belirlenmesinde gazetecinin gerçek aylık ücreti önemlidir. İş sözleşmesi, bordro ve banka kayıtları uyumlu olmalıdır. Ücretin bir kısmı kayıt dışı ödeniyorsa saatlik hesap da yanlış çıkar; gerçek ücret ayrı delillerle tespit edilebilir.
Fazla çalışma ücreti yıllık ikramiye, sözleşme dışı iş ücreti veya performans priminden farklı bir alacaktır. İşveren “maaşa fazla mesai dahil” şeklindeki genel ifadeyle Ek m.1’deki açık hesap sistemini sınırsız biçimde etkisizleştiremez.
Saat 24.00’ten sonraki fazla mesai neden farklı ücretlendirilir?
Ek m.1, günlük normal çalışma süresine ilaveten yapılan fazla çalışmanın saat 24.00’ten sonraya rastlayan saatlerinde ücretin bir misli fazlasıyla ödeneceğini düzenler. Bu, gece yarısından sonraki fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde 100 artırılması anlamına gelir.
Örneğin normal vardiyası 16.00–24.00 olan gazeteci 24.00’ten sonra 02.00’ye kadar çalışırsa bu iki saat gece yarısından sonraki özel fazla çalışma hesabına girer. Vardiya 18.00’de başlayıp normal sekiz saat 02.00’de bitiyorsa ise önce normal çalışma süresinin hangi saatlerde tamamlandığı belirlenmeli; yalnız normal süreye ilaveten yapılan kısım fazla çalışma sayılmalıdır.
Bu nedenle “gece yarısından sonraki her çalışma iki kat ücretlidir” şeklindeki genelleme doğru değildir. Önce çalışmanın normal sekiz saat içinde mi, yoksa normal sürenin üstünde mi olduğu belirlenir.
Gazeteciye günde en fazla kaç saat fazla mesai yaptırılabilir?
Kanun fazla saatlerde çalışmanın günde üç saati geçemeyeceğini açıkça düzenler. İşveren gazeteciyi normal sekiz saatin üzerine düzenli olarak dört-beş saat daha çalıştırarak bunu ücret ödemekle hukuka uygun hale getiremez.
Üç saat sınırı, fazla çalışma ücretinin ödenmesi yükümlülüğünden ayrı bir çalışma süresi korumasıdır. Sınır aşılmış olsa da fiilen yapılan fazla çalışmanın karşılığı ortadan kalkmaz; gazetecinin ücret talebi devam eder. İşveren ayrıca çalışma süresi ihlali bakımından sorumluluk riski taşır.
Haber gündeminin olağanüstülüğü, seçim gecesi veya afet haberi gibi durumlar somut çalışma organizasyonunda farklılık yaratabilir; ancak kanunun açık üç saat sınırı genel kuraldır. İşveren personel planlamasını bu sınırı sürekli aşmayacak şekilde kurmalıdır.
Fazla mesai süresi neden yarım saat veya bir saate yuvarlanır?
Ek m.1 hesaplamayı kolaylaştırmak için özel yuvarlama kuralı koyar. Fazla saatin hesabında yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saatten fazla süreler bir saat sayılır. Bu kural gazetecinin aleyhine dakikaları sıfırlayan bir sistem kurulmasını engeller.
Örneğin 20 dakikalık fazla çalışma yarım saat; 45 dakikalık fazla çalışma bir saat olarak hesaplanır. Tam 30 dakikalık sürenin nasıl değerlendirileceği kanunun lafzı ve yerleşik uygulama çerçevesinde yarım saatlik dilim olarak kayda alınmalıdır.
İşverenin bordro programı bu yuvarlama sistemine göre yapılandırılmalıdır. Dakika bazında daha düşük ödeme yapmak, kanundaki zorunlu yuvarlama kuralını etkisizleştiremez.
Pazar günü çalışan gazeteci her zaman fazla mesai alır mı?
Hayır. Kanun “Pazar gününden başka bir gün hafta tatili yapan gazeteci, pazar günü fazla mesai yapmış sayılmaz” hükmünü açıkça içerir. Basın sektöründe vardiya nedeniyle hafta tatili salı, çarşamba veya başka bir gün olabilir.
Gazetecinin gerçek hafta tatili gününün hangisi olduğu önceden vardiya planında gösterilmelidir. İşveren gazeteci pazar günü çalıştıktan sonra geriye dönük olarak hafta tatilini başka güne taşıyıp fazla çalışma kaydını silemez.
Pazar günü sekiz saatten fazla çalışılırsa günlük sınırı aşan süre yine fazla mesai olur. İstisna yalnız pazar gününün tek başına hafta tatili sayılmasına ilişkindir.
Ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilinde çalışma nasıl hesaplanır?
Ek m.1 bu günlerde çalışmayı fazla saatlerde çalışma sayar. Gazetecinin kendisine tanınmış hafta tatilinde fiilen çalışması halinde fazla çalışma ücreti doğar. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde de çalışma Ek m.1’in özel basın iş hukuku rejimine göre değerlendirilir.
Hafta tatili hakkının kendisi m.19’da düzenlenmiştir. Gazetecinin hafta tatili bir dinlenme hakkıdır; Ek m.1 ise tatil gününde fiilen çalışmanın ücret karşılığını belirler.
İşveren aynı çalışma için hem normal günlük ücretin hangi kapsamda zaten ödendiğini hem Ek m.1 zamlı kısmını bordroda ayırt edilebilir şekilde göstermelidir.
Parça başı veya iş miktarına göre ücret alan gazeteci fazla mesai alabilir mi?
Evet. Ek m.1, fazla çalışmaların ücretini parça başına veya yapılan iş miktarına göre alan gazeteciler için de özel olarak korur. Bu kişilere fazla saate karşılık gelen ücret aynı maddede yazılı esaslara göre ödenir.
Dolayısıyla “haber başına ödeme yapıyoruz, fazla mesai olmaz” veya “video başına ücret alıyor” savunması tek başına yeterli değildir. Gazeteci hizmet ilişkisi içinde Ek m.1 kapsamındaysa çalışma süresi ve fazla saat karşılığı ayrıca hesaplanır.
Parça başı ücretin saatlik değere dönüştürülmesinde sözleşme, ortalama çalışma ve yapılan iş miktarı kayıtları kullanılır. İşveren hem iş adedi hem çalışma süresi kayıtlarını tutmalıdır.
Fazla mesai ücreti ne zaman ödenmelidir?
Ek m.1, fazla çalışmalara ait ücretin müteakip ücret tediyesiyle birlikte ödenmesini zorunlu kılar. Gazetecinin aylık ücreti m.14 gereği peşin ödendiğinden, fazla çalışma alacağı ortaya çıktıktan sonraki ücret ödeme döneminde ayrıca bordroya yansıtılmalıdır.
İşveren fazla mesaiyi aylarca biriktirip belirsiz bir tarihte toplu ödeme sistemine bağlamamalıdır. Hangi ayın hangi gününde kaç saat fazla çalışma yapıldığı ve ne zaman ödendiği kayıt altına alınmalıdır.
Banka ödeme zorunluluğuna tabi işverenlerde fazla çalışma da ücret niteliğinde olduğundan banka üzerinden ödenmeli; dekont ve bordro birbiriyle uyumlu tutulmalıdır.
Gazeteci fazla mesai yaptığını nasıl ispatlar?
Vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kayıtları, CMS oturumları, haber yayın zamanları, e-posta, mesajlaşma, telefon görevlendirmeleri, canlı yayın kayıtları ve tanık anlatımları kullanılabilir. Dijital yayıncılıkta sistem kayıtları çalışma saatlerini güçlü biçimde gösterebilir.
İşveren fazla çalışma ödediğini ileri sürüyorsa bordro ve banka dekontunda saat/tutar karşılığı görülebilmelidir. “Maaşa dahildi” veya “fazla mesai yoktu” şeklindeki genel kayıt, fiili çalışma delilleriyle çelişiyorsa uyuşmazlık doğar.
Gazeteci kendi çalışma saatlerini düzenli kayıt altına almalı; işveren de elektronik sistemlerden elde edilen çalışma verilerini mevzuata uygun ve değiştirilemez biçimde saklamalıdır.
Gazeteci fazla mesai hesabı için örnekler
Örnek 1: Normal saat ücreti 400 TL olan gazetecinin 2 saat gündüz fazla çalışması halinde saatlik fazla çalışma ücreti 600 TL, toplam fazla çalışma ücreti 1.200 TL olur.
Örnek 2: Normal saat ücreti 400 TL ve fazla çalışma 24.00’ten sonra 2 saat sürmüşse, bir misli fazla kuralıyla her saat 800 TL, toplam 1.600 TL olarak hesaplanır.
Örnek 3: Gazeteci normal mesai bitiminden sonra 20 dakika çalışmışsa kanuni yuvarlama nedeniyle yarım saat; 50 dakika çalışmışsa bir saat fazla çalışma hesabı yapılır.
Örnek 4: Gazeteci pazar günü sekiz saat çalışmış ancak hafta tatilini çarşamba günü kullanmışsa sırf pazar günü olması nedeniyle fazla mesai sayılmaz. Pazar günü 10 saat çalışmışsa sekiz saati aşan iki saat ayrıca fazla çalışma olarak değerlendirilir.
İşveren için fazla mesai kontrol listesi
Normal günlük çalışma sekiz saat olarak tanımlanmalı; vardiya başlangıç ve bitişleri kaydedilmelidir. Günlük üç saatten fazla fazla çalışma planlanmamalıdır. Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları ayrı kodlanmalıdır.
Her fazla çalışma için saatlik normal ücret bulunmalı; gündüz/gece yarısı ayrımı yapılmalı; %50 veya bir misli fazla katsayısı doğru uygulanmalıdır. Süreler kanundaki yarım saat/bir saat yuvarlama kuralına göre hesaplanmalıdır.
Bordro ve banka kaydı birlikte tutulmalı; gazetecinin fazla çalışma talebi oluşmadan çalışma organizasyonu periyodik olarak denetlenmelidir.
Mersin’de gazeteci fazla mesai uyuşmazlıkları
Mersin’de gazete, internet haber sitesi ve haber ajanslarında seçim, spor, adliye ve son dakika haberciliği nedeniyle çalışma saatleri sıklıkla uzayabilir. 5953 Ek m.1’in sekiz saatlik normal süre, üç saatlik günlük üst sınır ve zamlı ücret kuralları bu çalışmaların hesabında doğrudan önem taşır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde basın iş hukuku fazla mesai, hafta tatili, ücret ve bordro uyuşmazlıklarında hukuki inceleme hizmeti sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Gazetecinin günlük normal çalışma süresi kaç saattir?
Ek m.1 kapsamındaki sürekli çalışan gazeteci için sekiz saattir.
2. Fazla mesai saati kaç zamlı ödenir?
Normal saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ödenir.
3. Gece 24.00 sonrası fazla mesai nasıl ödenir?
Normal çalışma süresine ilave olup saat 24.00’ten sonraya rastlayan fazla çalışma bir misli fazla ücretle ödenir.
4. Günde en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Üç saati geçemez.
5. 20 dakikalık fazla çalışma nasıl hesaplanır?
Yarım saat sayılır.
6. 45 dakikalık fazla çalışma nasıl hesaplanır?
Bir saat sayılır.
7. Pazar çalışması her zaman fazla mesai midir?
Hayır. Hafta tatili başka günse sırf pazar çalışması fazla mesai sayılmaz.
8. Parça başı çalışan gazeteci fazla mesai alabilir mi?
Evet. Ek m.1 bu çalışanlar için de fazla saate karşılık ücret ödenmesini düzenler.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Hukuki inceleme: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
