Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusu Nasıl Yapılır? 5686 m.5 ve Yönetmelik m.6-7 | 2026

Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusunun Hukuki Dayanağı Nedir?

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanununun 5. maddesi arama ruhsatı sisteminin temelini kurar. Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesi başvuru esaslarını, 7. maddesi ise başvuru belgeleri ve arama ruhsatının verilmesine ilişkin süreci ayrıntılandırır. Kanun ile Yönetmelik birlikte uygulanmalıdır.

Arama ruhsatı, bir alanda jeotermal kaynak, jeotermal kökenli gaz veya doğal mineralli suyun araştırılması için verilen idari haktır. Ruhsat, belirli koordinatlar ve süreyle sınırlıdır. Kaynağın bulunacağının garanti edildiği bir mülkiyet belgesi değildir. Ruhsat sahibine, onaylı arama projesine ve mevzuata uygun biçimde jeolojik-jeofizik çalışmalar, sondaj ve diğer arama faaliyetlerini yürütme yetkisi verir.

Güncel Kanun için MAPEG mevzuat sayfası, Yönetmelik için Resmî Gazete kontrol edilmelidir. Ruhsat hak sahipliği şartları bakımından ayrıca Jeotermal Ruhsatını Kimler Alabilir? rehberimiz incelenebilir.

Jeotermal Arama Ruhsatı İçin En Fazla Kaç Hektar Alan Talep Edilebilir?

5686 m.5/1 arama ruhsatı başvurusunun 5.000 hektarı geçmeyecek şekilde yapılmasını öngörür. Uygulama Yönetmeliği m.6, başvuru alanını daha ayrıntılı teknik kurallara bağlar. Güncel konsolide metinde başvuru, 1/25.000 ölçekli pafta adı ve altı derecelik dilim esas alınarak yedi basamaklı koordinat sisteminde, yirmi noktayı ve 5.000 hektarı geçmeyecek biçimde tanımlanır.

5.000 hektar üst sınırı, başvuru sahibinin çok geniş bir bölgeyi belirsiz biçimde bloke etmesini önler. Alan, arama projesindeki jeolojik hedeflerle uyumlu seçilmelidir. Sırf “daha büyük alan daha fazla hak sağlar” düşüncesiyle teknik gerekçe olmadan sınırı maksimuma taşımak proje kalitesini artırmaz.

Alan tek poligon olarak ve Yönetmeliğin koordinat kurallarına uygun tanımlanır. Başvuru öncesinde koordinat listesi teknik personel tarafından kontrol edilmeli, poligon kapanışı, nokta sırası, pafta bilgisi ve toplam hektar hesabı doğrulanmalıdır. Koordinat hatası, yanlış il sınırı veya başka ruhsatlarla çakışma başvurunun sonuçlanmasını doğrudan etkileyebilir.

1/25.000 Pafta ve Koordinat Sistemi Neden Önemlidir?

Jeotermal ruhsat hakkı soyut bir ilçe veya köy adı üzerinden değil, koordinatlarla tanımlanmış alan üzerinden yürür. Yönetmeliğin başvuru formatı bu nedenle pafta ve koordinat bilgilerini zorunlu tutar. Başvuru formundaki koordinatlar, MAPEG tarafından mevcut haklarla çakışma kontrolünün temel verisidir.

Koordinatların hatalı yazılması yalnız teknik bir yazım yanlışı değildir. Ruhsatlandırılması istenen alanı değiştirir. Yatırım için hedeflenen sıcak su çıkışı, jeolojik yapı veya sondaj lokasyonu poligon dışında kalırsa daha sonra ruhsat alanı dışında faaliyet sorunu doğabilir. Bu nedenle hukuki başvuru dosyası teknik koordinat kontrolünden bağımsız hazırlanmamalıdır.

Başvuru alanı birden fazla il sınırına taşıyorsa 5686 m.5/5 ve Yönetmelik uyarınca başvuru, alanın büyük kısmının bulunduğu il idaresine yapılır; işlemler diğer il idaresine bildirilir. Bu kural özellikle sınır hattındaki geniş jeotermal sistemlerde yetkili idarenin belirlenmesi için önemlidir.

Jeotermal Arama Projesi Neyi Göstermelidir?

Uygulama Yönetmeliği arama projesini, ruhsat sahasında ekonomik olarak işletilebilir jeotermal kaynak, jeotermal kökenli gaz veya doğal mineralli su bulmak amacıyla arama süresi boyunca yapılacak faaliyetlerin başlangıç, gelişme ve bitiş sürelerini içeren ve Ek-9’a uygun hazırlanan beyan niteliğindeki proje olarak tanımlar.

Proje yalnız genel niyet açıklaması değildir. Çalışma yöntemleri, termin planı, jeolojik ve jeofizik araştırmalar, sondaj planı, hedef derinlik veya hedef zonlar, bütçe ve faaliyetlerin sıralaması birbiriyle uyumlu olmalıdır. Aynı yere aynı anda birden fazla başvuru yapılırsa projelerin hız ve yatırım büyüklüğü yönünden karşılaştırılması mümkün olduğundan proje içeriği öncelik değerlendirmesinde de önem kazanır.

Proje gerçekçi olmalıdır. Uygulanmayacak ölçüde yüksek yatırım beyanı veya teknik kapasiteyle bağdaşmayan kısa termin yalnız başvuru avantajı sağlamaya yönelik kullanılmamalıdır. Ruhsat verildikten sonra faaliyetlerin proje çerçevesinde yürütülmesi ve yıllık faaliyet raporlarında yapılan çalışmaların gösterilmesi gerekir.

Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusunda Öncelik Hakkı Nasıl İşler?

Kanun m.5/1 ve Yönetmelik m.6 başvurularda öncelik hakkını esas alır. İdare başvuru tarihini, numarasını, saatini ve dakikasını kayıt altına alır. Bu nedenle “aynı saha için kim önce başvurdu?” sorusu idari kayıtla belirlenir. Başvuru formunun teslim saati hukuki öncelik bakımından önemlidir.

Aynı yer için aynı anda birden fazla talep oluşursa basit zaman önceliği yeterli olmaz. Yönetmelik m.6/4, projelerin idare tarafından incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı öngören arama projesinin tercih edileceğini düzenler. Bu özel durum için ayrıntılı değerlendirmeyi ayrı rehberde ele almak, genel başvuru sayfasının arama niyetini korumak açısından daha uygundur.

Öncelik hakkı, başka kişilerin mevcut ruhsatlarını ortadan kaldırmaz. Başvuru yapılan alanın önceden ruhsatlandırılmış kısımları MAPEG kontrolünde çıkarılır. Başvuru sahibi, mevcut haklarla çakışan alan üzerinde yalnız erken başvuru iddiasıyla yeni hak kazanamaz.

MAPEG Çakışma Kontrolü Nasıl Yapılır?

5686 m.5/2’ye göre idare, başvuru alanına ilişkin bilgileri MAPEG’e bildirir. Alan önceki başvurular veya mevcut haklarla çakışıyorsa çakışan kısımlar ve bloke alanlar çıkarılır; geride kalan uygun alan için arama ruhsatı verilebileceği idareye bildirilir. Bu süreç ruhsat koordinatlarının merkezi kayıtlarla uyumunu sağlar.

Uygulama Yönetmeliği, idarenin başvuru alanı bilgisini belirli süre içinde MAPEG’e aktarmasını ve MAPEG’in de mevcut haklar bakımından kontrolünü tamamlamasını öngörür. Başvuru sahibi açısından önemli nokta, idareye teslim edilen poligonun nihai ruhsat alanıyla birebir aynı kalacağının garanti olmamasıdır. Çakışan bölümler çıkarılabilir.

Bu nedenle yatırımın fizibilitesi yalnız başvurulan toplam hektara göre yapılmamalıdır. Kritik sondaj lokasyonu veya kaynak çıkışı çakışan bölümdeyse, kalan alanın teknik değeri yeniden değerlendirilmelidir. Ruhsat çıktıktan sonra nihai koordinat listesi proje ekibi tarafından tekrar kontrol edilmelidir.

Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusunda Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

Başvurunun temel belgeleri Ek-1 müracaat formu, koordinat ve pafta bilgileri, Ek-9’a uygun arama projesi ve başvuru sahibinin hak sahipliğini/temsil yetkisini gösteren belgelerdir. Şirket başvurusunda güncel ticaret sicili kayıtları, faaliyet konusu ve imza/temsil yetkisi özellikle kontrol edilmelidir. Gerçek kişi başvurusunda kimlik ve ehliyet şartları; kamu kuruluşunda ise yetki dayanağı değerlendirilir.

Yönetmelik m.7’de arama ruhsatının verilmesi aşamasında istenen diğer belgeler, ruhsat harcı ve teminat gibi mali kalemler güncel idare uygulamasıyla birlikte tamamlanmalıdır. Kanun m.10’da ruhsat harç ve teminatının her yıl yeniden değerleme oranında arttırılması sistemi bulunduğundan, kanundaki tarihsel taban tutarları doğrudan “2026 güncel tutarı” gibi kullanılmamalıdır. Ödenecek tutar başvuru tarihinde idareden doğrulanmalıdır.

Şirket dosyasında adres, vergi, ticaret sicil numarası, yetkili temsilci, esas sözleşme faaliyet konusu ve varsa vekâletname arasında tutarlılık sağlanmalıdır. Teknik dosyada ise pafta, koordinat, alan hesabı ve arama projesinin hedefleri aynı sahayı tanımlamalıdır.

Arama Ruhsatı Verildikten Sonra Ruhsat Sahibi Ne Yapmalıdır?

Ruhsat verildiğinde faaliyetler arama projesine ve 5686 sayılı Kanuna uygun yürütülmelidir. Arama ruhsatı süresi kural olarak üç yıldır. Faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etüt ihtiyacı halinde, süresi bitmeden yapılan başvuru ve revize proje üzerine idarenin uygun bulmasıyla bir yıl uzatma mümkündür.

Arama döneminde teknik sorumluluk ve yıllık faaliyet raporu yükümlülükleri uygulanır. Arama ruhsatı döneminde idarenin bilgisi dahilinde ve çevreyi kirletmemek şartıyla yalnız test amaçlı üretim yapılabilir. Ticari ve sürekli işletme için arama ruhsatı yeterli değildir; işletme ruhsatına geçiş gerekir.

Elektrik üretimi hedeflenen projelerde kaynak ruhsatı başka, elektrik piyasası lisansı başka hukuki işlemdir. Elektrik Piyasası Lisans Başvurusu rehberimiz, enerji projesindeki ikinci izin katmanını anlamak için incelenebilir.

Arama Ruhsatı Başvurusunda Hangi Hatalar Kritik Sonuç Doğurur?

Birinci hata, alan koordinatlarının teknik kontrol yapılmadan sunulmasıdır. İkinci hata, 5.000 hektar ve nokta sınırlarının ihlal edilmesidir. Üçüncü hata, şirket esas sözleşmesinde jeotermal/doğal mineralli su faaliyetinin bulunmamasıdır. Dördüncü hata, arama projesi ile hedef saha arasında teknik uyumsuzluktur.

Beşinci hata, başka ruhsatlarla çakışmanın göz ardı edilmesidir. Altıncı hata, başvuru tarihi-saatinin öncelik hakkındaki öneminin küçümsenmesidir. Yedinci hata, ruhsat verildikten sonra onaylı proje dışında faaliyete geçilmesidir. Sekizinci hata, arama ruhsatını ticari işletme yetkisi gibi kullanmaktır.

Dokuzuncu hata, özel mülkiyetteki araziye ruhsatın tek başına giriş hakkı verdiğini kabul etmektir. Kaynağın Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması ile arazi yüzeyinin özel mülkiyeti ayrı hukuki konulardır. Jeotermal Kaynak Arazi Sahibinin mi? rehberimiz bu ayrımı açıklar.

Onuncu hata, ruhsat süresi, faaliyet raporu ve uzatma takviminin izlenmemesidir. Jeotermal ruhsatlar süreye bağlı idari haklardır; şirket içi dosyalama ve takvim sistemi ruhsat yönetiminin ayrılmaz parçası olmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

1. Jeotermal arama ruhsatı için nereye başvurulur?

Başvuru ilgili idareye yapılır; alan birden fazla ildeyse büyük kısmın bulunduğu ilin idaresi yetkilidir.

2. En fazla kaç hektar talep edilebilir?

5686 m.5 uyarınca arama ruhsatı başvurusu 5.000 hektarı geçemez.

3. Başvuru alanında nokta sınırı var mı?

Uygulama Yönetmeliğinin güncel m.6 metni başvuruyu yirmi noktayı ve 5.000 hektarı geçmeyecek biçimde düzenler.

4. Arama projesi zorunlu mu?

Evet. Başvuru Ek-9’a uygun arama projesiyle birlikte yapılır.

5. Aynı yere iki kişi başvurursa kim kazanır?

Öncelik hakkı esastır. Aynı anda başvuru halinde projeler hız ve yatırım büyüklüğü bakımından değerlendirilir.

6. Başvurulan alan başka ruhsatla çakışırsa ne olur?

MAPEG kontrolünde çakışan kısımlar çıkarılır; uygun kalan alan için ruhsatlandırma değerlendirilir.

7. Arama ruhsatı kaç yıl geçerlidir?

Kural olarak üç yıldır; kanuni şartlarla bir yıl uzatma mümkündür.

8. Arama ruhsatıyla ticari üretim yapılabilir mi?

Hayır. Arama döneminde yalnız idarenin bilgisi dahilinde ve çevreyi kirletmeden test amaçlı üretim yapılabilir.

9. Arazi sahibinin izni olmadan sondaj yapılabilir mi?

Ruhsat kaynak hakkını sağlar; özel mülkiyet yüzeyinin kullanım hakkı ayrıca çözülmelidir. Kanun m.12’de irtifak mekanizması vardır.

10. Ruhsat harcı kanundaki eski tutar üzerinden mi ödenir?

Hayır. Kanun harçların yeniden değerleme oranında güncellendiği sistemi içerir; başvuru tarihindeki güncel tutar idareden doğrulanmalıdır.