Jeotermal Ruhsatını Kimler Alabilir? 5686 m.4/2 Hak Sahipliği Şartları | 2026

5686 m.4 Jeotermal Ruhsat Hakkını Kimlere Tanır?

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanununun 4. maddesi yalnız kaynağın Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu söylemekle kalmaz; ruhsat ve kaynak üzerindeki hakların hangi kişi ve kuruluşlara verilebileceğini de belirler. Bu hüküm hak sahipliği bakımından emredici niteliktedir. İdare, kanunda sayılmayan veya kanuni şartları taşımayan bir kişi adına ruhsat hakkı tesis edemez.

Güncel m.4’e göre hak sahipleri dört ana grupta toplanır: medeni hakları kullanmaya ehil Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları; Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş ve statüsünde jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sularla ilgili faaliyet yapabileceği yazılı tüzel kişiliğe sahip şirketler; bu konuda yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri; diğer kamu kurum ve kuruluşları. Ayrıca bu haklar tek bir gerçek veya tüzel kişi adına verilir.

Kanunun güncel metnine MAPEG’in faaliyet konusu kanunlar sayfasından, uygulama ayrıntılarına ise Resmî Gazete’de yayımlanan Uygulama Yönetmeliğinden ulaşılabilir. Kaynağın hukuki statüsünün arazi mülkiyetinden neden ayrı olduğunu Jeotermal Kaynak Arazi Sahibinin mi? başlıklı rehberimizde açıkladık.

Gerçek Kişi Jeotermal Ruhsatı Alabilir mi?

Evet. 5686 m.4, medeni hakları kullanmaya ehil Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ruhsat haklarının verilebileceğini açıkça düzenler. Buradaki şart yalnız vatandaşlık değildir; kişinin medeni hakları kullanma ehliyetine de sahip olması gerekir. Hak ehliyeti ile fiil ehliyeti ayrımı yapılmalı, başvuru tarihinde kişinin kendi adına hukuki işlem yapma ehliyeti bulunmalıdır.

Gerçek kişinin taşınmaz maliki olması şart değildir. Ruhsat başvurusu, jeotermal alanın ruhsatlandırılmasıyla ilgilidir; tapu mülkiyeti ayrı bir hukuki ilişkidir. Gerçek kişi ruhsatı alsa bile özel mülkiyetteki kuyu yeri, boru hattı veya tesis alanını kullanmak için gerekli özel hukuk hakkını veya 5686 m.12 kapsamındaki irtifak/kamulaştırma mekanizmasını ayrıca sağlamalıdır.

Gerçek kişi adına ruhsat tesis edilmesi, işletme ölçeğindeki diğer yükümlülükleri kaldırmaz. Teknik sorumlu mühendis, yıllık faaliyet raporu, kaynak koruma alanı, diğer kurum izinleri, proje değişikliklerinin onayı, idare payı ve çevresel yükümlülükler ruhsat sahibinin niteliğinden bağımsız olarak uygulanır. Ruhsat sahibi gerçek kişi bu yükümlülüklerden şahsen sorumlu olur.

Şirketlerin Jeotermal Ruhsat Alabilmesi İçin Esas Sözleşmede Ne Yazmalıdır?

5686 m.4 şirketler bakımından iki temel şart koyar. Birincisi şirketin Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş ve tüzel kişiliğe sahip olmasıdır. İkincisi, şirket statüsünde jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sularla ilgili faaliyet yapabileceğinin yazılı olmasıdır. Bu nedenle sırf ticaret siciline kayıtlı bir sermaye şirketi olmak yeterli değildir; şirketin amaç ve faaliyet konusu ruhsat faaliyetiyle uyumlu olmalıdır.

Başvuru öncesinde ticaret sicil kayıtları, güncel esas sözleşme ve temsil yetkisi birlikte incelenmelidir. Esas sözleşmede jeotermal arama, üretim, işletme, doğal mineralli su veya ilgili faaliyetlerin açıkça yer alması; başvuruyu imzalayan kişinin şirketi temsil ve ilzam yetkisinin güncel olması gerekir. Yetkisiz temsil veya faaliyet konusu eksikliği, ruhsat sürecinde düzeltilmesi gereken temel şirket hukuku sorunlarıdır.

Şirketin yabancı ortaklı olması ile Türkiye’de kurulmuş tüzel kişilik şartı birbirine karıştırılmamalıdır. Kanunun aradığı şirket, Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliktir. Ortaklık yapısına ilişkin yabancı sermaye kuralları ayrıca değerlendirilir; fakat ruhsatın hak sahibi, kanundaki şartları taşıyan şirket tüzel kişiliğidir. Yatırımcı veya hissedar doğrudan ruhsat sahibi değildir.

Kamu Kurumları ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri Ruhsat Hakkı Sahibi Olabilir mi?

Evet. Kanun, bu konuda yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüslerini, bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerini ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarını hak sahibi olabilecekler arasında sayar. Bununla birlikte her kamu tüzel kişisinin otomatik olarak her faaliyeti yapma yetkisi bulunduğu kabul edilmez. İlgili kurumun kuruluş ve görev mevzuatında faaliyeti üstlenebilmesine imkân veren yetki bulunmalıdır.

MTA için Kanunun 16. maddesinde ayrıca özel hükümler vardır. MTA, jeotermal kaynak ve doğal mineralli su aramalarını kendi mevzuatına göre ve 5686 kapsamında yürütebilir; bulduğu kaynakların ihale veya kamu kuruluşlarına devri bakımından özel sistem uygulanır. Bu nedenle MTA’nın araştırma yetkisi ile sıradan bir özel hukuk tüzel kişisinin ruhsat sistemi aynı değildir.

Jeotermal Ruhsat Neden Tek Bir Gerçek veya Tüzel Kişi Adına Verilir?

5686 m.4’teki “tek bir gerçek veya tüzel kişi adına” kuralı ruhsat sorumluluğunun belirgin olmasını sağlar. Ruhsatın hak sahibi, idareye karşı faaliyet projesinden, teknik yükümlülüklerden, raporlardan, teminattan, idare payından, koruma ve çevresel kurallardan sorumlu kişidir. Birden çok kişinin paylı biçimde ruhsat sahibi olması halinde bu kamu hukuku sorumluluğunun parçalanması söz konusu olacağından Kanun tek hak sahibi modelini benimser.

Bu kural, ruhsat sahibi şirketin birden fazla ortağı olamayacağı anlamına gelmez. Örneğin anonim şirketin çok sayıda pay sahibi olabilir; ancak ruhsat şirket tüzel kişiliği adına kayıtlıdır. Şirket ortakları ruhsatın paylı maliki değildir. Şirketin paylarının devri, şirket tüzel kişiliğinin ruhsat sicilindeki kimliğini kendiliğinden değiştirmez; fakat özel mevzuattaki izin veya bildirim yükümlülükleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Adi Ortaklık veya Konsorsiyum Doğrudan Jeotermal Ruhsat Sahibi Olabilir mi?

Hakların tek bir gerçek veya tüzel kişi adına verilmesi nedeniyle tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklığın kendi adına ruhsat hakkı sahibi olması 5686 m.4 sistemine uygun değildir. Birden çok yatırımcının birlikte proje yürütmesi isteniyorsa, ruhsatı taşıyacak kanuna uygun tüzel kişilik belirlenmelidir. Ortakların aralarındaki yatırım, finansman ve kâr paylaşımı ilişkisi sözleşmeyle düzenlenebilir; ancak ruhsat sicilinde hak sahibi yine tek kişi olur.

Konsorsiyum modelinde de aynı ayrım yapılmalıdır. Konsorsiyum yalnız sözleşmesel birlik ise ve ayrı tüzel kişiliği yoksa ruhsat doğrudan konsorsiyum adına tesis edilmez. Proje şirketi kurulması, bu şirketin faaliyet konusunun 5686’ya uygun düzenlenmesi ve başvurunun o tüzel kişi adına yapılması daha açık bir ruhsat yapısı sağlar.

Şirket Hisse Devri ile Jeotermal Ruhsat Devri Aynı İşlem midir?

Hayır. Ruhsat devri, 5686 m.10 ve Uygulama Yönetmeliği uyarınca ruhsat hakkının bir hak sahibinden başka bir hak sahibine geçirilmesidir. Şirket hisse devrinde ise ruhsat sahibi şirket tüzel kişiliği aynı kalır; yalnız şirketin ortaklık yapısı değişir. Bu iki işlem ticaret hukuku ve jeotermal ruhsat hukuku bakımından farklı sonuçlar doğurur.

Yatırım sözleşmesinde “şirketi satın almak” ile “ruhsatı devralmak” aynı ifadeyle kullanılmamalıdır. Birincisinde pay devri belgeleri, rekabet ve şirketler hukuku hükümleri, temsil ve borçlar; ikincisinde ruhsat devri şartları ve sicil işlemi incelenir. Ruhsat sahibi şirketin borçları ve idari yükümlülükleri hisse devrinden sonra şirket üzerinde kalmaya devam edeceği için hukuki ve mali inceleme yapılmalıdır.

Enerji şirketlerinde lisans ve şirket işlemlerinin birbirinden ayrıldığı başka bir örnek için Elektrik Önlisansında Hisse Devri Yasağı rehberimiz karşılaştırmalı olarak incelenebilir. Jeotermal ruhsatta uygulanacak kural ise doğrudan 5686 ve Uygulama Yönetmeliğidir.

Ruhsat Başvurusunda Hak Sahipliği Nasıl Kontrol Edilmelidir?

Gerçek kişi bakımından kimlik ve vatandaşlık ile medeni hakları kullanma ehliyeti; şirket bakımından ticaret sicili, tüzel kişilik, güncel esas sözleşme ve temsil yetkisi; kamu kuruluşu bakımından kuruluş mevzuatı ve yetki incelenmelidir. Başvurunun, ruhsat hakkı adına tesis edilecek kişinin bilgileriyle tutarlı olması gerekir.

Şirketin unvan değişikliği, birleşme, bölünme veya tür değiştirmesi gibi işlemler varsa ruhsat siciliyle ticaret sicili arasındaki uyum ayrıca kontrol edilmelidir. Ruhsatın başka bir grup şirketinin finansmanına konu edilmesi, kira veya kullanım sözleşmeleri yapılması da hak sahibi kimliğini değiştirmez. Ruhsat üzerinde sonuç doğuran işlemlerin sicil kayıtları 5686 m.10 kapsamında önem taşır.

Başvuru aşamasında yatırımın elektrik üretimine yönelik olması halinde yalnız jeotermal ruhsat dosyasına odaklanılmamalıdır. Elektrik piyasası lisansı, bağlantı, çevre ve imar süreçleri ayrıca planlanmalıdır. Depolamalı Enerji Önlisansı gibi elektrik piyasası örnekleri, enerji yatırımındaki çoklu izin yapısını göstermektedir.

Jeotermal Şirket Satın Alınırken Hak Sahipliği Açısından Hangi Kontroller Yapılmalıdır?

İlk kontrol ruhsatın hangi tüzel kişi adına kayıtlı olduğudur. İkinci kontrol şirket esas sözleşmesindeki faaliyet konusudur. Üçüncü kontrol ruhsatın süresi, koordinatları, statüsü ve sicildeki devir, haciz, rehin, ihtiyati tedbir, ipotek veya kullanım sözleşmesi kayıtlarıdır. Dördüncü kontrol şirketin temsil yetkileri ve ruhsatla ilgili geçmiş idari işlemleridir.

Beşinci kontrol arama veya işletme projesine uyumdur. Altıncı kontrol teknik sorumlu ve faaliyet raporlarının süresinde sunulup sunulmadığıdır. Yedinci kontrol koruma alanı etüdü, ÇED ve diğer izinlerin durumudur. Sekizinci kontrol teminat ve idare payının güncelliğidir. Dokuzuncu kontrol arazi kullanım hakkıdır; tapu sahibi başka kişi ise kira, irtifak veya kamulaştırma dosyası görülmelidir. Onuncu kontrol şirketin ruhsat faaliyetinden doğan dava, idari yaptırım ve ödeme yükümlülükleridir.

Bu kontroller ruhsatın kanunen var olmasının yanında ekonomik olarak kullanılabilir durumda olup olmadığını da gösterir. Ruhsat hak sahipliği şartını taşımak başlangıç koşuludur; projenin hukuken işletilebilir olması için 5686’nın diğer maddelerindeki yükümlülüklerin de yerine getirilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

1. Bireysel yatırımcı jeotermal ruhsat alabilir mi?

Evet. Medeni hakları kullanmaya ehil Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişi 5686 m.4 kapsamında hak sahibi olabilir.

2. Her şirket jeotermal ruhsat alabilir mi?

Hayır. Şirket Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliğe sahip olmalı ve statüsünde jeotermal kaynaklar/doğal mineralli sularla ilgili faaliyet yapabileceği yazılı olmalıdır.

3. Yabancı şirket doğrudan ruhsat alabilir mi?

Kanun şirketler için Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişilik şartını öngörür. Yabancı yatırımın Türkiye’deki şirket üzerinden yapılandırılması ayrıca ilgili mevzuata göre değerlendirilir.

4. Bir ruhsat iki gerçek kişi adına ortak çıkarılabilir mi?

Hayır. 5686 m.4 hakların tek bir gerçek veya tüzel kişi adına verilmesini öngörür.

5. Ruhsat sahibi şirketin birden fazla ortağı olabilir mi?

Evet. Tek hak sahibi şirket tüzel kişiliğidir; şirketin kendi ortaklık yapısında birden fazla pay sahibi bulunabilir.

6. Adi ortaklık ruhsat sahibi olabilir mi?

Tüzel kişiliği olmayan adi ortaklık adına ruhsat tesis edilmesi tek gerçek/tüzel kişi kuralıyla bağdaşmaz; hak sahibi kanunda belirtilen nitelikte kişi olmalıdır.

7. Şirket hisse devri ruhsat devri midir?

Hayır. Hisse devrinde şirket tüzel kişiliği aynı kalır; ruhsat devrinde ruhsatın hak sahibi değişir.

8. Arazi sahibi olmak başvuruda öncelik sağlar mı?

Hak sahipliği bakımından tapu malikliği tek başına ruhsat hakkı doğurmaz. Arama başvurularındaki öncelik ve proje değerlendirmesi Kanunun 5. maddesine göre yürür.

9. Kamu kurumu ruhsat alabilir mi?

Evet. 5686 m.4’te yetkili KİT’ler ve diğer kamu kurum ve kuruluşları hak sahipleri arasında sayılmıştır.

10. Esas sözleşmede faaliyet konusu eksikse ne yapılmalıdır?

Ruhsat başvurusundan önce şirket statüsü 5686 m.4’teki faaliyet konusu şartını karşılayacak şekilde usulüne uygun hale getirilmelidir.