Jeotermal Ruhsat Çakışması Nasıl Çözülür? MAPEG Kontrolü ve 5686 m.5/2 | 2026

Jeotermal Ruhsat Çakışmasının Kanuni Dayanağı Nedir?

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.5/2, arama ruhsatı başvuru alanının önceki başvurular ve mevcut haklarla çakışması halinde uygulanacak mekanizmayı düzenler. Güncel kanun sisteminde idare başvuru alanına ilişkin bilgileri MAPEG’e bildirir. MAPEG, ruhsat talep edilen alanı mevcut hakları dikkate alarak kontrol eder.

Önceden ruhsata bağlanmış veya bloke edilmiş alanlar varsa bu kısımlar yeni başvuru alanından çıkarılır. Geriye kalan uygun alan için arama ruhsatı verilebileceği idareye bildirilir. İdare tarafından verilen ruhsatın koordinatları merkezi kayıtlara işlenmek üzere MAPEG’e bildirilir. Böylece aynı koordinatlar üzerinde birbirini ortadan kaldıran iki ayrı ruhsat hakkı kurulması önlenir.

Güncel kanun metinlerine MAPEG, uygulama ayrıntılarına Resmî Gazete’deki Uygulama Yönetmeliği üzerinden ulaşılabilir. Başvurunun genel şartları için Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusu rehberimiz ayrıca incelenebilir.

Jeotermal Ruhsat Alanında “Çakışma” Ne Demektir?

Çakışma, yeni ruhsat başvurusunda belirtilen poligonun tamamının veya bir kısmının daha önce doğmuş bir ruhsat hakkı, başvuru hakkı ya da mevzuat kapsamında bloke edilmiş alanla aynı koordinatlara denk gelmesidir. Çakışma bir harita görüntüsündeki yaklaşık örtüşme değil, koordinat verileri üzerinden belirlenen hukuki-teknik örtüşmedir.

Yeni başvurucunun hedeflediği 5.000 hektarlık alanın örneğin 800 hektarı mevcut bir ruhsatla örtüşüyorsa, o 800 hektar yeni başvurunun nihai ruhsat alanında korunmaz. Ruhsatlandırmaya uygun kalan bölüm teknik olarak bağımsız bir poligon oluşturabiliyorsa kalan alan üzerinden süreç devam edebilir. Ancak kalan alanın jeolojik hedef açısından hâlâ anlamlı olup olmadığı yatırımcı tarafından ayrıca incelenmelidir.

Çakışmanın yalnız alan büyüklüğüne etkisi yoktur. Hedef fay zonu, sıcak su çıkışı, planlanan sondaj noktası, yol bağlantısı veya reenjeksiyon lokasyonu çıkarılan bölümde kalıyorsa projenin teknik ve ekonomik temeli değişebilir. Bu nedenle MAPEG sonucundan sonra arama projesiyle nihai koordinatlar yeniden karşılaştırılmalıdır.

MAPEG Jeotermal Başvuru Alanını Nasıl Kontrol Eder?

İdare, başvurunun koordinat bilgilerini MAPEG’e iletir. MAPEG merkezi kayıtlardaki mevcut hakları, daha önce bloke edilen alanları ve ruhsat kayıtlarını karşılaştırır. Çakışma tespit edilirse bu bölüm çıkarılarak uygun kalan alan idareye bildirilir. Bu kontrol jeotermal ruhsat sicilinin ülke çapında koordinasyonunu sağlar.

Kanunda geçmişte MİGEM olarak kullanılan kurum adı yapılan mevzuat değişikliğiyle MAPEG olarak güncellenmiştir. Güncel değerlendirmede Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü esas alınmalıdır. İnternette eski metin kullanan kaynaklarda “MİGEM” ibaresinin görülmesi, güncel kurumsal adı değiştirmez.

Başvurucu açısından MAPEG kontrolünün sonucu bağlayıcı teknik veridir. İdareye ilk verilen poligon “kesin kazanılmış ruhsat alanı” değildir. Ruhsat belgesinde ve sicilde yer alan nihai koordinatlar esas alınır. Yatırım sözleşmelerinde, başvuru alanı ile kesinleşmiş ruhsat alanı arasındaki fark açık biçimde tanımlanmalıdır.

Jeotermal Başvuruda “Bloke Alan” Ne Anlama Gelir?

Bloke alan, bir hukuki veya idari süreç nedeniyle yeni ruhsatlandırmaya kapatılmış koordinat bölümünü ifade eder. Uygulama Yönetmeliğinde mevcut hakların değerlendirilmesi sırasında bloke alanın başvuru sahasından çıkarılması düzenlenir. Bloke alanın varlığı, yeni başvurucunun bu kısım için ruhsat hakkı kazanmasını engeller.

Bloke alanla karşılaşıldığında önce blokajın dayanağı ve kapsamı incelenmelidir. Alanın tamamı mı yoksa yalnız belirli koordinatları mı etkilediği, blokajın hangi ruhsat veya işlemle bağlantılı olduğu ve güncel kayıtta devam edip etmediği dosyadan anlaşılmalıdır. Harita üzerinde genel işaretleme yeterli değildir; koordinat listesi üzerinden teknik kontrol yapılmalıdır.

Başvuru sahibi bloke alanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa bunun çözümü alana fiilen girerek faaliyet yapmak değildir. İlgili idari işlemin dayanağı incelenmeli ve gerekli idari/yargısal başvuru yolları kullanılmalıdır.

Çakışan Kısım Çıkarıldıktan Sonra Kalan Alan İçin Ruhsat Verilebilir mi?

Evet. 5686 m.5/2’nin açık sistemi budur. Çakışan kısımlar çıkarıldıktan sonra geride kalan ve uygun bulunan alan için arama ruhsatı verilebilir. Ancak kalan alanın mevzuattaki şekil şartlarını ve teknik bütünlüğü taşıması gerekir. Başvuru sahibinin ilk talep ettiği hektarın tamamının korunması şart değildir.

Kalan alan küçüldüğünde proje bütçesi ve termin planı etkilenebilir. Çıkarılan bölüm planlanan sondajların bir kısmını içeriyorsa arama projesinin uygulanabilirliği gözden geçirilmelidir. İdareden ruhsat alınmış olması, artık teknik olarak anlamsız hale gelmiş projeyi aynen sürdürme zorunluluğu doğurmaz; gerekiyorsa mevzuata uygun proje revizyonu gündeme gelir.

Ruhsat alanının küçülmesi özel mülkiyet sorununu da değiştirebilir. Kuyu yeri, boru güzergâhı veya erişim yolu yeni sınırlar içinde farklılaşmışsa arazi kullanım sözleşmeleri ve irtifak planı güncellenmelidir.

Planlanan Sondaj Noktası Çakışan Alan İçinde Kalırsa Ne Yapılmalıdır?

Planlanan sondaj noktası nihai ruhsat alanının dışında kalıyorsa o noktada yeni ruhsat sahibi adına sondaj yapılamaz. Sondaj lokasyonu ruhsat koordinatlarının içinde olmalıdır. Teknik ekip alternatif lokasyon belirlemeli, jeolojik hedefi yeniden değerlendirmeli ve gerekiyorsa arama projesini mevzuata uygun biçimde revize etmelidir.

Ruhsat sınırı dışında faaliyete geçmek “küçük koordinat hatası” olarak değerlendirilemez. 5686 sistemi ruhsat alanını koordinatla tanımlar. Alan dışı faaliyet, ruhsatsız veya proje dışı faaliyet yaptırımlarını gündeme getirebilir. Bu nedenle saha ekibinin kullandığı GPS/GNSS koordinatları, ruhsat belgesindeki koordinat sistemiyle uyumlu olmalıdır.

Saha uygulamasında ruhsat haritası, sondaj lokasyonu ve arazi sınırlarının tek GIS ortamında üst üste getirilmesi, çakışma ve sınır dışı çalışma riskini azaltır. Hukuki dosyadaki koordinat listesiyle mühendislik ekibinin haritası farklı veri setlerine dayanmamalıdır.

Ruhsat Çakışması ile Başvuru Önceliği Aynı Şey midir?

Hayır. Başvuru önceliği, aynı ruhsatlandırılabilir alan için birden fazla yeni talep arasındaki sırayı belirler. Çakışma kontrolü ise yeni başvurunun mevcut haklarla veya bloke alanlarla örtüşmesini inceler. Bu iki aşama birbirini tamamlar fakat hukuki işlevleri farklıdır.

Aynı yere aynı anda iki yeni başvuru yapılmışsa Kanun m.5/1 ve Yönetmelik m.6/4 uyarınca projeler hız ve yatırım açısından karşılaştırılır. Bu konu Aynı Jeotermal Sahaya İki Başvuru rehberimizde ayrıntılıdır. Mevcut geçerli ruhsatla çakışmada ise yeni projenin daha hızlı veya daha yüksek yatırım öngörmesi mevcut hakkı ortadan kaldırmaz.

MAPEG Çakışma Tespiti veya Ruhsat Alanının Daraltılmasına Karşı Hukuki Yol Var mı?

Çakışma tespiti ve buna bağlı ruhsatlandırma işlemleri idari sürecin parçasıdır. Başvurucu, kendisine bildirilen nihai alanın neden daraltıldığını, hangi mevcut hak veya blokajla çakışma bulunduğunu ve kullanılan koordinatları incelemelidir. Hata olduğu düşünülüyorsa önce idari dosya ve teknik haritalar karşılaştırılmalıdır.

İdari işlem hukuka aykırıysa idari başvuru ve idari yargı yolları gündeme gelir. Dava süresi, işlemin niteliği ve tebliğ tarihine göre belirlenmelidir. İptal davası açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz; koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebi ayrıca değerlendirilir.

Teknik uyuşmazlıklarda yalnız hukuk argümanı yeterli değildir. Koordinat dönüşümü, pafta sistemi, poligon geometrisi ve merkezi ruhsat kayıtları bilirkişi incelemesine konu olabilir. Dava dosyasında ilk başvuru koordinatları, MAPEG yazısı, nihai ruhsat koordinatları ve mevcut hak sahibinin ruhsat alanı birlikte bulunmalıdır.

Başvuru Öncesinde Çakışma Riski Nasıl Azaltılır?

Birinci olarak hedef alanın güncel ruhsat verileri ve kamusal kaynakları incelenmelidir. İkinci olarak pafta ve koordinatlar teknik uzman tarafından hazırlanmalıdır. Üçüncü olarak sınırda bulunan mevcut ruhsatlar ve başvurular yönünden mümkün olan ön kontrol yapılmalıdır. Dördüncü olarak arama projesi yalnız maksimum 5.000 hektara göre değil, jeolojik hedefin minimum uygulanabilir alanına göre kurulmalıdır.

Beşinci olarak kritik sondaj noktalarının ve kaynak çıkışlarının poligon içindeki konumu haritada işaretlenmelidir. Altıncı olarak başvuru sonrası MAPEG kontrolü tamamlanmadan büyük tutarlı ve geri dönülmez arazi yatırımları yapılmamalıdır. Yedinci olarak nihai ruhsat çıktıktan sonra bütün sözleşme ve mühendislik haritaları kesin koordinatlara göre güncellenmelidir.

Sekizinci olarak ruhsat hakkı ile arazi mülkiyeti ayrı tutulmalıdır. Çakışmasız ruhsat alanı elde edilmiş olması özel mülkiyet kullanım izni vermez. Bu ayrım için Jeotermal Kaynak Arazi Sahibinin mi? yazımıza bakılabilir.

Dokuzuncu olarak şirket satın alma veya proje devri öncesinde yalnız ruhsat numarası değil, güncel koordinatlar ve sicil takyidatları incelenmelidir. Onuncu olarak ruhsat alanıyla maden, turizm, mera, orman veya diğer yatırım alanlarının çakışması varsa bunların 5686 Uygulama Yönetmeliğindeki özel hükümler kapsamında ayrıca ele alınacağı unutulmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

1. Başvuru alanım başka jeotermal ruhsatla çakışırsa tüm başvuru reddedilir mi?

Çakışan kısımlar çıkarılır; kalan uygun alan varsa bu bölüm için ruhsat verilebilir.

2. Çakışmayı kim kontrol eder?

İdarenin bildirdiği koordinatlar MAPEG tarafından mevcut haklar bakımından kontrol edilir.

3. Mevcut ruhsatı yeni ve daha yüksek yatırım teklifiyle kaldırabilir miyim?

Hayır. Proje karşılaştırması aynı anda yapılan yeni başvurular içindir; geçerli mevcut ruhsat hakkını ortadan kaldırmaz.

4. Ruhsat alanı sonradan küçülebilir mi?

Başvuru alanındaki çakışan/bloke kısımlar ruhsatlandırma öncesi çıkarılabilir; nihai ruhsat koordinatları esas alınır.

5. Sondaj noktası çıkarılan alanda kalırsa sondaja devam edilir mi?

Hayır. Ruhsat alanı dışında sondaj yapılamaz; lokasyon ve proje mevzuata uygun biçimde değiştirilmelidir.

6. “Bloke alan” yeni ruhsat alınabilecek alan mıdır?

Blokaj devam ettiği sürece yeni başvuru bakımından ruhsatlandırmaya açık değildir.

7. Çakışma ile öncelik aynı kavram mı?

Hayır. Öncelik yeni başvurular arasındaki sırayı; çakışma mevcut hakların korunmasını ve uygun alanın belirlenmesini ifade eder.

8. MAPEG eski metinlerde neden MİGEM diye geçiyor?

Kurumsal yapı değişikliğiyle MİGEM ibareleri MAPEG olarak güncellenmiştir; güncel kurum Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüdür.

9. Çakışma tespitine dava açılabilir mi?

İdari işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari başvuru ve yargı yolları kullanılabilir; dava süreleri tebliğ tarihine göre izlenir.

10. Çakışmasız ruhsat özel araziyi kullanma hakkı verir mi?

Hayır. Arazi kullanımı için ayrıca sözleşme, irtifak veya Kanundaki kamulaştırma/irtifak mekanizmaları gerekir.