Aynı Jeotermal Sahaya İki Başvuru Olursa Kimin Önceliği Var? 5686 m.5 | 2026

Jeotermal Arama Ruhsatında Öncelik Hakkının Dayanağı Nedir?

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.5/1, arama ruhsatı müracaatlarında öncelik hakkının esas olduğunu düzenler. Bu kural, aynı ruhsatlandırılabilir alan için birden çok talep bulunduğunda başvuru sırasının idari hak tesisinde önem taşıdığı anlamına gelir. Öncelik hakkı, jeotermal kaynak üzerinde mülkiyet hakkı değildir; ruhsat başvurusunun değerlendirilmesindeki idari önceliktir.

Uygulama Yönetmeliği m.6 bu kuralı somutlaştırır. Başvurunun idareye teslim edildiği anda müracaat tarihi, numarası, saati ve dakikası arama ruhsatı müracaat formuna kaydedilir. Başvuru sahibine de müracaata esas bilgileri içeren belge verilir. Böylece öncelik sonradan sözlü beyanlarla değil, idari kayıtla belirlenir.

Genel başvuru usulü, alan ve proje belgeleri için Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusu Nasıl Yapılır? rehberimiz incelenebilir. Güncel mevzuat metinlerine MAPEG ve Resmî Gazete üzerinden ulaşılabilir.

Başvuru Tarihi, Saati ve Dakikası Neden Ayrı Ayrı Kaydedilir?

Jeotermal sahalar ekonomik değer taşıyan sınırlı idari hak alanlarıdır. Aynı sahaya kısa aralıklarla birden fazla başvuru yapılması mümkündür. Yönetmeliğin tarih yanında saat ve dakikayı da kaydetmesi, “önce başvurdum” iddiasının objektif kayda bağlanmasını sağlar. Başvuru numarası da dosyanın idari takip kimliğidir.

Başvuru sahibi, teslim sonunda kendisine verilen müracaat belgesini saklamalıdır. Belgedeki pafta, koordinat, tarih, saat, dakika ve başvuru numarasının kendi hazırladığı dosyayla uyumlu olduğu kontrol edilmelidir. Yanlış saha veya eksik kayıt varsa daha sonra öncelik tartışması çıkmadan idari kaydın düzeltilmesi istenmelidir.

Öncelik için yalnız “dosyayı hazırlamaya daha önce başladım” veya “araziyi daha önce inceledim” gibi fiili olgular yeterli değildir. 5686 sistemindeki öncelik idareye yapılan usulüne uygun ruhsat başvurusuna bağlanmıştır. Jeolojik araştırmayı önce yaptırmış olmak, tek başına ruhsat başvurusunda zaman önceliği doğurmaz.

Aynı Yer İçin Aynı Anda Birden Fazla Başvuru Olursa Ne Olur?

Kanun m.5/1 özel bir istisna getirir: aynı yer için aynı anda birden fazla talep varsa projeler incelenir ve en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir. Uygulama Yönetmeliği m.6/4 aynı sistemi “en hızlı ve en fazla yatırımı öngören arama projesi” ifadesiyle düzenler.

Bu durumda idare yalnız başvuru dosyasının sıra numarasına bakmaz. Arama projelerinin termin planı, planlanan faaliyetlerin yoğunluğu, sondaj ve araştırma programı ile yatırım büyüklüğü karşılaştırılır. Hukuki değerlendirme proje belgeleri üzerinden yapılır; başvurucunun sonradan sunduğu genel yatırım niyeti, teslim edilen arama projesinin yerini tutmaz.

“Aynı anda” durumunun tespiti idarenin kayıt sistemindeki tarih-saat-dakika bilgileriyle birlikte değerlendirilir. Yönetmelik özellikle bu bilgilerin müracaat formuna yazılmasını öngördüğü için dosya kayıtlarının eksiksiz tutulması gerekir. İdarenin başvuruları aynı an kapsamında değerlendirmesi halinde tercih ölçütü doğrudan projelerin hız ve yatırım içeriğidir.

“En Hızlı Arama Projesi” Hangi Unsurlarla Gösterilir?

Arama projesi Ek-9 formatında hazırlanır ve arama süresi boyunca yapılacak faaliyetlerin başlangıç, gelişme ve bitiş sürelerini içeren termin planı taşır. Bu nedenle hız kriteri yalnız “kısa sürede bitireceğiz” cümlesine dayanmaz; proje içindeki somut faaliyet takviminden anlaşılır. Jeoloji, jeofizik, sondaj, test ve değerlendirme faaliyetlerinin ne zaman başlayacağı ve ne kadar süreceği belirtilmelidir.

Hız, teknik gerçekçilikten ayrı değerlendirilemez. Bir proje hukuken hızlı görünmek için uygulanması imkânsız tarihler yazarsa ruhsat verildikten sonra onaylı projeye uyum sorunu doğar. 5686 m.11 proje dışı faaliyetlere yaptırım bağladığından, rekabet avantajı yaratmak için gerçeğe aykırı termin kullanılması ruhsat yönetimi bakımından ciddi risk oluşturur.

İdarenin değerlendirmesinde aynı hız seviyesindeki projeler arasında yatırım büyüklüğü de önem taşır. Kanun iki ölçütü birlikte zikreder. Bu nedenle hızlı fakat kaynak araştırması için yetersiz bütçeli bir proje ile yüksek bütçeli fakat aşırı uzun takvimli bir projenin değerlendirmesi yalnız tek parametre üzerinden yapılmaz.

“En Fazla Yatırım” Kriteri Yalnız Toplam Para Tutarı mıdır?

Kanun ve Yönetmelik tercih kriterini yatırım büyüklüğü üzerinden kurar; bu büyüklük arama projesinde öngörülen faaliyetlerle bağlantılı olmalıdır. Sondaj sayısı, hedef derinlik, jeofizik yöntemler, laboratuvar analizleri, test programı, teknik personel ve ekipman gibi kalemler proje bütçesinin gerçek içeriğini oluşturur. Yalnız toplam bir rakam yazmak, yatırımın arama faaliyetleriyle bağlantısını göstermeye yetmez.

Projedeki yatırım kalemleri terminle uyumlu olmalıdır. Örneğin sondaj yatırımının ilk yıl için planlandığı projede saha hazırlığı, teknik ekip, sondaj yöntemi ve bütçe dağılımı bunu desteklemelidir. İdarenin tercih kararı, dosyadaki karşılaştırılabilir somut proje verilerine dayanmalıdır.

Başvuru sahibi proje bütçesini sonradan keyfi biçimde azaltıp onaylı projeden uzaklaşamaz. Faaliyetlerin proje çerçevesinde yürütülmesi gerektiği için başvuru rekabetindeki yatırım taahhüdü, ruhsat dönemindeki hukuki sorumluluklarla bağlantılıdır.

Başvuru Alanı Mevcut Bir Jeotermal Ruhsatla Çakışıyorsa Öncelik Kuralı Uygulanır mı?

Öncelik hakkı mevcut kazanılmış ruhsat alanını bertaraf etmez. 5686 m.5/2 uyarınca idare başvuru alanı bilgisini MAPEG’e bildirir. Alan önceki haklarla çakışıyorsa çakışan ve bloke kısımlar çıkarılır; kalan uygun alan bakımından ruhsat verilebileceği idareye bildirilir. Bu nedenle yeni başvurucunun mevcut ruhsat alanında “ben daha iyi yatırım yaparım” diyerek öncelik kazanması mümkün değildir.

İki yeni başvurunun birbirleriyle çakışması ile başvurunun mevcut ruhsatla çakışması birbirinden ayrılmalıdır. İlkinde başvuru önceliği ve gerekiyorsa aynı anda başvuru kriteri gündemdedir. İkincisinde önce mevcut ruhsat ve bloke alan korunur; yeni başvurunun geriye kalan kısmı değerlendirilir.

Ruhsat çakışmasının teknik ve hukuki boyutunu ayrı sayfada incelemek, bu yazının “başvurular arası öncelik” arama niyetini korur. Ruhsat sahibinin kim olabileceği bakımından 5686 m.4 hak sahipliği rehberimiz de kontrol edilmelidir.

Jeotermal Ruhsat Başvurusunda Öncelik Nasıl İspatlanır?

Birinci delil idarenin resmi müracaat kaydıdır. İkinci delil başvuru sonunda talep sahibine verilen müracaata esas bilgileri içeren belgedir. Üçüncü delil Ek-1 formundaki tarih, numara, saat ve dakika kayıtlarıdır. Dördüncü delil elektronik kayıt veya evrak kayıt sistemi kullanılmışsa sistemdeki zaman damgasıdır.

Aynı anda başvuru uyuşmazlığında ayrıca teslim edilen arama projesinin orijinal sürümü önem taşır. Hız ve yatırım değerlendirmesi sonradan değiştirilmiş belgelere değil, idari dosyadaki başvuru projesine dayanmalıdır. Projenin imzalı nüshaları, ekleri, bütçe ve termin planı birlikte saklanmalıdır.

Başvuru sırasında idareye teslim edilmeyen özel fizibilite çalışmasının varlığı tek başına öncelik kriteri oluşturmaz. Esas olan mevzuata göre ruhsat müracaat dosyasına sunulan ve idarece değerlendirilen belgelerdir.

Öncelik Hakkının Yanlış Uygulandığı Düşünülüyorsa Ne Yapılabilir?

Ruhsat başvurusu hakkında verilen karar idari işlem niteliğindedir. Başvurucu, kendi kayıt ve belgeleriyle idarenin öncelik hesabını, aynı anda başvuru tespitini veya proje karşılaştırmasını incelemelidir. İşlemin gerekçesi, hangi başvurunun hangi zaman kaydıyla öne alındığı ve aynı an halinde hangi proje kriterlerinin uygulandığı belirlenmelidir.

İdari başvuru ve dava yollarında süreler önemlidir. İşlemin tebliğ veya öğrenilme tarihi, yetkili idari merci ve dava açma süresi somut işleme göre belirlenmelidir. Ruhsat alanı üçüncü kişi adına tesis edilmişse iptal talebinin yanında yürütmenin durdurulması koşulları ayrıca değerlendirilir. Dava açılması kendiliğinden idari işlemin yürütmesini durdurmaz.

Uyuşmazlık dosyasında idarenin evrak kayıtları, Ek-1 başvuru formları, MAPEG yazışmaları, karşılaştırılan arama projeleri ve gerekçeli karar bir arada incelenmelidir. “Ben daha önce geldim” biçimindeki tanık anlatımı, resmi zaman kayıtlarının yerine geçmez.

Aynı Sahaya Başvuru Riski Varken Hangi Önlemler Alınmalıdır?

Birinci olarak başvuru dosyası tamamlanmadan alanı uzun süre açık bırakmamak gerekir. İkinci olarak koordinatlar ve proje teslimden önce son kez teknik/hukuki kontrolden geçirilmelidir; eksik dosyayla erken başvuru yapmak geçerli başvuru avantajı sağlamayabilir. Üçüncü olarak başvuru anında alınan tarih-saat-dakika belgesi saklanmalıdır.

Dördüncü olarak arama projesindeki termin ve yatırım rakamları gerçekçi, ölçülebilir ve finansal kapasiteyle uyumlu olmalıdır. Beşinci olarak aynı anda başvuru ihtimalinde proje karşılaştırmasına elverişli teknik açıklamalar açık yazılmalıdır. Altıncı olarak MAPEG çakışma kontrolü sonucunda alan daralırsa kalan alanın jeolojik hedefi kapsayıp kapsamadığı yeniden incelenmelidir.

Yedinci olarak başvuru şirket adına yapılıyorsa faaliyet konusu ve temsil yetkisi eksiksiz olmalıdır. Sekizinci olarak özel mülkiyet kullanım planı ayrı hazırlanmalıdır; başvuru önceliği araziye giriş yetkisi sağlamaz. Dokuzuncu olarak ruhsatın verilmesi halinde üç yıllık arama takvimi ve raporlama sistemi baştan kurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

1. Jeotermal ruhsatta ilk başvuran her zaman kazanır mı?

Kural öncelik hakkıdır. Ancak aynı yer için aynı anda birden fazla başvuru varsa proje karşılaştırması yapılır.

2. Başvuru saati kaydedilir mi?

Evet. Yönetmelik tarih, numara, saat ve dakikanın Ek-1 forma kaydedilmesini öngörür.

3. Aynı anda başvuruda kura çekilir mi?

Genel kural kura değildir. Yönetmelik m.6/4 projelerin hız ve yatırım bakımından karşılaştırılmasını öngörür.

4. En yüksek yatırım tek başına yeterli midir?

Kanun ve Yönetmelik hem hız hem yatırım ölçütünü birlikte kullanır; değerlendirme arama projesi üzerinden yapılır.

5. Araziyi önce satın alan kişi ruhsatta öncelikli midir?

Hayır. Arazi mülkiyeti başvuru önceliğinin yerine geçmez; öncelik mevzuata uygun ruhsat müracaatına bağlıdır.

6. Mevcut ruhsatla çakışan alanda yeni başvurucu öncelik iddia edebilir mi?

Hayır. Mevcut haklarla çakışan kısımlar MAPEG kontrolünde başvuru alanından çıkarılır.

7. Başvuru belgesini saklamak gerekir mi?

Evet. Tarih-saat-dakika ve başvuru numarası öncelik uyuşmazlığında temel kayıttır.

8. Proje bütçesi gerçeğe aykırı yüksek yazılabilir mi?

Hayır. Ruhsat faaliyeti onaylı projeye göre yürütülür; gerçekçi olmayan beyan sonraki uyum ve yaptırım riskini artırır.

9. Öncelik kararı hatalıysa dava açılabilir mi?

Ruhsat başvurusu hakkındaki idari işlem, idari başvuru ve yargı denetimine tabidir; süreler somut tebliğ tarihine göre izlenmelidir.

10. Öncelik hakkı ruhsatın kesin verileceği anlamına gelir mi?

Hayır. Hak sahipliği, proje, alan uygunluğu, çakışma kontrolü ve diğer ruhsat koşulları ayrıca yerine getirilmelidir.