Özel Güvenlik Hal Zabıtası Yerine Geçer mi? | Yönetmelik m.22/5 (2026)

Toptancı halinde özel güvenlik hizmeti alınabilir mi?

Evet. Yönetmelik m.22/5, toptancı hallerinde 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun çerçevesinde özel güvenlik hizmeti alınmasına imkân verir. Toptancı halleri gece ve sabah erken saatlerde yoğun araç hareketi, yüksek değerli ürün sevkiyatı, para ve belge hareketi ve geniş fiziksel alan nedeniyle güvenlik personeline ihtiyaç duyabilir.

Ancak özel güvenlik hizmeti alınabilmesi ile belediyenin hal zabıtası görevlendirme yükümlülüğü birbirinden bağımsızdır. Yönetmelik, özel güvenliğe izin verirken bunun zorunlu zabıta sayısının yerine geçemeyeceğini açıkça ortaya koyar. Dolayısıyla iki personel grubu birbirini tamamlar; hukuken birbirinin alternatifi değildir.

Hal zabıtası neden özel güvenlikten ayrı tutulmuştur?

Hal zabıtası belediye zabıta personelidir ve 5957 sayılı Kanun ile ilgili Yönetmelik kapsamındaki idari denetim görevlerini yerine getirir. Özel güvenlik görevlisi ise 5188 sayılı Kanunla belirlenen koruma ve güvenlik yetkilerine sahiptir. Özel güvenlik personeli belediye zabıtası sıfatını kazanmaz ve idari yaptırım yetkisini kullanamaz.

Bu ayrım kamu gücü ilkesinin sonucudur. Bir işyeri sahibi veya işletmeci, özel şirketle sözleşme yaparak belediyeye ait idari denetim yetkisini devredemez. Özel güvenlik şüpheli davranışı tespit edebilir, güvenlik tedbirini alabilir ve yetkili makama bildirebilir; fakat hal mevzuatına aykırılık nedeniyle belediye zabıtasına özgü işlemi kendi adına yapamaz.

Özel güvenlik varsa kaç hal zabıtası gerekir?

Özel güvenlik sayısı ne olursa olsun m.22’deki asgari zabıta sayıları aynen korunur: küçük halde en az 3, orta halde en az 15, büyük halde en az 30 hal zabıtası. Örneğin orta ölçekli bir halde 25 özel güvenlik görevlisi çalışsa bile belediye “güvenlik sayısı yüksek” gerekçesiyle 15 kişilik asgari hal zabıtası yükümlülüğünü azaltamaz.

İşlem hacmi yüksekse asgari zabıta sayısının üzerine çıkılması da gerekebilir. Özel güvenlik personelinin artırılması, idari denetim ihtiyacını karşılamadığı için bu değerlendirmede ikame unsur değildir. Personel bütçesi hazırlanırken zabıta ve özel güvenlik ayrı kalemler olarak planlanmalıdır.

Özel güvenlik görevlisinin yetkisi hangi mevzuata dayanır?

Özel güvenlik görevlilerinin yetkileri 5188 sayılı Kanun ve ilgili uygulama mevzuatından doğar. Koruma alanına girişte güvenlik kontrolü, belirli şartlarda kimlik sorma, tehlikeli eşya veya suç unsuru bakımından kanunun izin verdiği işlemler ve kolluğa bildirim bu rejim çerçevesindedir. Görev yetkisi koruma alanı ve görev süresiyle sınırlıdır.

Toptancı hali işletmecisinin sözleşmeye “hal mevzuatını denetler” yazması, özel güvenliğe belediye zabıtasının kamu yetkisini vermez. Sözleşme, sadece 5188 sınırları içinde güvenlik organizasyonunu ayrıntılandırabilir. Yetki kaynağı özel sözleşme değil kanundur.

Hal mevzuatına ilişkin idari denetimi kim yapar?

Yönetmelik m.23 çerçevesinde hal içindeki mevzuat denetiminde hal zabıtası temel kamu personelidir. İşyerinin kullanım kurallarına uyulup uyulmadığı, belge ve kayıtların gerektiğinde incelenmesi, aykırılıkların tespiti ve ilgili tutanak süreçleri zabıta ve Yönetmelikte yetkili kılınan belediye personelince yürütülür.

Özel güvenlik, örneğin geçiş yoluna mal bırakıldığını veya izinsiz alana araç girdiğini fark ettiğinde olayın güvenlik yönüne müdahale edebilir ve hal yönetimine ya da zabıtaya haber verebilir. Ancak idari aykırılığın hukuki nitelendirmesi ve resmi yaptırım süreci yetkili kamu personelinin görevidir.

Özel güvenlik idari para cezası tutanağı düzenleyebilir mi?

Yönetmelik m.27, idari para cezası ve cezalı hal rüsumuna ilişkin tutanakların yetkili denetim elemanları tarafından düzenlenmesini öngörür. Özel güvenlik görevlisi sırf toptancı halinde çalıştığı için bu sıfatı kazanmaz. Özel güvenliğin tuttuğu olay raporu, gerekiyorsa belediye zabıtasının veya diğer yetkili personelin kendi denetim ve tutanak işlemine dayanak teşkil edebilir.

İdari yaptırım sürecinde yetki şekil şartıdır. Yetkisiz personelin düzenlediği belgenin “ceza tutanağı” gibi kullanılması işlemi tartışmalı hâle getirir. Bu nedenle işletme içi olay raporu ile resmi idari yaptırım tutanağı açıkça ayrılmalıdır.

Özel toptancı halinde de belediye hal zabıtası bulunur mu?

Evet. Özel toptancı hali veya işletim yetkisi devredilmiş halde günlük işletme özel işletmeci tarafından yürütülse de belediye, Yönetmelik m.22 kapsamında hal zabıtası görevlendirir. Özel işletmeci ayrıca 5188 kapsamında güvenlik hizmeti alabilir. İki yapı aynı anda bulunabilir ve çoğu büyük tesiste pratik olarak gereklidir.

Özel hal yöneticisiyle belediye zabıtası arasındaki koordinasyon yazılı prosedürle belirlenmelidir. Özel güvenlik şirketinin vardiya amiri, hal yöneticisi ve zabıta sorumlusu arasındaki iletişim hattı açık olursa olaylar doğru makama hızla aktarılır.

Belediye toptancı halinde özel güvenlik görevlendirilebilir mi?

Yönetmelik özel güvenlik hizmetini yalnız özel hallerle sınırlamaz. Belediye toptancı halinde de 5188 şartlarına uygun biçimde özel güvenlik hizmeti alınabilir. Böyle bir hizmet, özellikle kapı güvenliği, kamera izleme, gece devriyesi ve mal güvenliği bakımından belediye zabıtasının idari denetim işini tamamlayabilir.

Ancak belediye bütçe veya personel tasarrufu gerekçesiyle hal zabıtası kadrosunu özel güvenlik personeliyle değiştiremez. Kamu görevi niteliğindeki denetim ile tesis güvenliği hukuki olarak ayrı tutulmalıdır.

Giriş-çıkış kontrolünü kim yapmalıdır?

Toptancı hali giriş-çıkışında hem güvenlik hem de hal mevzuatı boyutu bulunabilir. Araç veya kişinin güvenlik kontrolü, koruma alanına izinsiz girişin önlenmesi özel güvenliğin görev alanında olabilir. Ürünün HKS, künye, bildirim veya diğer hal mevzuatı yönünden kontrolü ise yetkili hal personeli ve zabıtanın görev alanındadır.

Tek kapıda iki fonksiyon birlikte yürütülüyorsa personelin rolleri görünür şekilde ayrılmalıdır. Özel güvenlik görevlisinin HKS işlemi yapması veya zabıtanın özel güvenlik mevzuatındaki özel yetkilerini varsayması görev karmaşası doğurur.

Kamera izleme ve devriye özel güvenliğe verilebilir mi?

5188 kapsamındaki güvenlik planına göre kamera izleme, güvenlik devriyesi ve alarm takibi özel güvenlik personelince yürütülebilir. Kamera sistemlerinin kişisel veri mevzuatına uygun kurulması, kayıt süresinin belirlenmesi ve erişim yetkisinin sınırlı tutulması ayrıca gerekir.

Kamera görüntüsünde hal mevzuatına aykırılık görülürse görüntü uygun usulle korunarak yetkili hal zabıtasına veya ilgili makama aktarılabilir. Özel güvenlik kendi başına idari para cezası kararı veremez. Görüntünün delil olarak kullanılması amacıyla bütünlüğünün korunması önemlidir.

Hırsızlık veya kavga gibi olaylarda görev paylaşımı nasıl olur?

Olay suç şüphesi içeriyorsa özel güvenlik 5188 kapsamındaki yetkilerini kullanır ve genel kolluğa bildirim yapar. Hal zabıtası da olayın hal düzeni ve belediye mevzuatı boyutunu tespit edebilir. Ceza soruşturması yetkisi özel güvenlikte veya belediye zabıtasında değildir; gerekli durumda polis veya jandarma devreye girer.

Aynı olay birden fazla hukuki sonuç doğurabilir. Örneğin işyeri önündeki kavga hem güvenlik olayı hem de hal çalışma düzenini bozan davranış olabilir. Her kurum kendi yetki alanındaki işlemi yapmalı; birinin varlığı diğerinin görevini ortadan kaldırmamalıdır.

Personel planı nasıl kurulmalıdır?

Önce Yönetmelik m.22’ye göre zorunlu zabıta sayısı belirlenmelidir. Ardından tesisin fiziksel güvenlik riski, kapı sayısı, kamera noktaları, gece vardiyası ve mal değerleri değerlendirilerek özel güvenlik ihtiyacı hesaplanmalıdır. Bu iki kadro ayrı ayrı oluşturulmalıdır.

Vardiya çizelgelerinde kimin zabıta, kimin özel güvenlik olduğu açıkça gösterilmelidir. Üniforma ve kimlikler birbirine karıştırılmamalıdır. Vatandaş ve hal esnafı, karşısındaki personelin hangi hukuki yetkiyle işlem yaptığını anlayabilmelidir.

Özel güvenlik sözleşmesinde hangi hususlar açık olmalıdır?

Hizmet sözleşmesinde koruma alanı, vardiya sayısı, personel sayısı, giriş-çıkış noktaları, kamera ve alarm görevleri, olay raporu usulü ve kolluk/hal yönetimiyle iletişim yöntemi belirlenmelidir. Sözleşme 5188’e uygun olmalı; belediye zabıtasına özgü yetkiler özel güvenlik şirketine devrediliyormuş gibi ifadeler kullanılmamalıdır.

Özellikle “denetim”, “ceza”, “tutanak” gibi kelimeler hukuki yetki karışıklığına yol açabilir. Özel güvenlik olay tespit raporu düzenleyebilir; ancak m.27 anlamındaki idari yaptırım tutanağı başka bir hukuki işlemdir. Sözleşmede bu ayrım korunmalıdır.

Sık görülen yanlış uygulamalar nelerdir?

Birinci yanlış, özel güvenlik sayısını m.22’deki zabıta sayısına dahil etmektir. İkinci yanlış, özel güvenliğe HKS veya idari yaptırım yetkisi verildiğini varsaymaktır. Üçüncü yanlış, belediye hal zabıtasını başka işlere gönderip tesiste yalnız özel güvenlik bırakmaktır.

Dördüncü yanlış, özel hal işletmecisinin belediye zabıtasını kendi şirket personeli gibi yönetebileceğini düşünmesidir. Beşinci yanlış, güvenlik olayı ile hal mevzuatı ihlalini aynı tutanak ve aynı yetkiyle çözmeye çalışmaktır. Her olayın güvenlik, idari denetim ve gerekiyorsa ceza hukuku boyutu ayrı değerlendirilmelidir.

Uygulama kontrol listesi

Önce halin sınıfına göre zorunlu zabıta sayısı doğrulanmalıdır. Ardından özel güvenlik hizmetinin 5188 kapsamında izin ve sözleşme şartları kontrol edilmelidir. Personel listelerinde iki grup ayrı tutulmalı ve özel güvenlik hiçbir şekilde zorunlu zabıta sayısına mahsup edilmemelidir.

Görev talimatlarında giriş güvenliği, devriye, kamera, hal denetimi, HKS, resmi tutanak ve kolluk bildirimi ayrı başlıklar halinde tanımlanmalıdır. Olay raporlarının kime teslim edileceği ve resmi sürecin hangi makamca yürütüleceği belirlenmelidir.

Son olarak vardiyalar ve fiilî saha uygulaması periyodik olarak kontrol edilmelidir. Yazılı prosedür doğru olsa bile özel güvenliğin fiilen zabıta yetkisi kullanması veya zabıtanın tesiste bulunmaması düzeltilmesi gereken ayrı bir hukuki sorundur.

İlgili içerikler

• Toptancı Halinde Kaç Hal Zabıtası Zorunlu?
• Hal Zabıtası En Az Kaç Ay Görevlendirilir?
• Hal Yöneticisinin Görev ve Yetkileri
• Özel Toptancı Hali Yönetimi
• İdare ve ticaret hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik
• 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun

Sık Sorulan Sorular