Baraj ve Regülatörlerde Balık Geçidi Zorunluluğu ve Cezası 2026 | 1380 m.22

Balık Geçidi Zorunluluğunun Kanuni Dayanağı Nedir?

1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. maddesi, akarsulardaki su ürünlerinin göç yolunun su yapıları nedeniyle kesilmesini önlemek için iki kademeli koruma sistemi kurar. İlk fıkra, kişilerin ağ, çit veya bentle geçişi engellemesini yasaklar. İkinci fıkra ise baraj, regülatör ve benzeri hukuken yapılmış su yapılarında balıkların geçişini sağlayacak teknik düzenek veya alternatif göç tedbirlerini zorunlu tutar.

Balık geçidi, yalnız çevresel “iyi uygulama” değildir; kanundan doğan yükümlülüktür. Proje sahibi veya işletmeci, enerji üretim lisansı, su kullanım hakkı veya başka kurumdan inşaat izni bulunduğunu ileri sürerek m.22 sorumluluğundan kurtulamaz. Su yapısı akarsu bağlantısını kesiyorsa su ürünleri bakımından gerekli tedbir ayrıca yerine getirilmelidir.

Akarsuyu izinsiz ağ/bent ile kapatma fiilinin ayrı cezasını Akarsuda Balık Geçişini Engelleme Cezası yazımızda açıkladık. Bu sayfa yalnız izinli veya hukuken mevcut su yapılarındaki balık geçidi sorumluluğuna odaklanır.

Hangi Baraj, Regülatör ve Su Yapıları m.22 Kapsamındadır?

Akarsu üzerinde su seviyesini, debiyi veya doğal geçişi kesen baraj, regülatör ve benzeri tesisler m.22 bakımından değerlendirilir. Hidroelektrik santral yapıları, sulama regülatörleri, gölet veya su depolama sistemleri, su alma bentleri ve balık göçünü etkileyen diğer kalıcı yapılar somut özelliklerine göre yükümlülük doğurabilir.

Yapının kamu kurumu, belediye veya özel şirket tarafından yapılmış olması sonucu değiştirmez. Kanun korunan su ürünleri kaynağına odaklanır. Özel şirketin yap-işlet modeliyle tesis sahibi olması veya DSİ’ye ait yapıyı işletmesi halinde sorumluluk dağılımı sözleşme ve idari kayıtlara göre belirlenir.

Her su yapısında aynı teknik balık geçidi tipi zorunlu değildir. Tür kompozisyonu, yükseklik, debi, göç dönemi, su seviyesi ve coğrafi koşullar teknik çözümü etkiler. Ancak “balık geçidi uygun değil” sonucu bilimsel/teknik değerlendirmeye dayanmalı; işletmecinin tek taraflı kanaatiyle yükümlülük kaldırılmamalıdır.

Balık Geçidi Nasıl Projelendirilir ve Onaylanır?

Balık geçidinin hedef türlerin yüzme kapasitesine ve akarsuyun hidrolik özelliklerine uygun olması gerekir. Havuzlu geçit, doğal benzeri kanal, dikey yarıklı sistem, balık asansörü veya başka teknik çözümler, proje koşullarına göre değerlendirilir. Giriş ve çıkış noktalarının balığın doğal akışta bulabileceği konumda olması gerekir.

Tarım ve Orman Bakanlığının su ürünleri teknik birimleri proje değerlendirmesinde tür, göç dönemi ve ekolojik gereksinimleri inceler. DSİ ve proje sahibi ise yapının hidrolik ve yapısal güvenliği bakımından teknik verileri sunar. Balık geçidi, ana yapıdan bağımsız dekoratif eklenti değil, su kullanım projesinin fonksiyonel unsurudur.

Geçidin projede bulunması yeterli değildir; inşaatın onaylı ölçü, eğim, debi ve diğer teknik şartlarla yapılması gerekir. Proje değişikliği, giriş ağzının taşınması veya geçit debisinin azaltılması halinde ilgili idare onayı alınmalıdır.

Balık Geçidi Eksikse 18 Aylık Süre Nasıl İşler?

m.36/j, m.22’nin ikinci fıkrasında öngörülen balık geçidi veya göç tedbiri yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde Bakanlığın eksikliğin giderilmesi için on sekiz aya kadar süre vermesine imkân tanır. Bu süre kanunun tanıdığı otomatik “18 aylık cezasız kullanım hakkı” değildir; Bakanlığın tespit ve bildirimine bağlı düzeltme sürecidir.

İdarenin yazısında hangi teknik eksikliğin giderilmesi gerektiği, süre başlangıcı ve son günü, istenen proje/onay işlemleri ve kontrol yöntemi açık olmalıdır. İşletmeci süre içinde proje hazırlama, izin alma ve inşaatı tamamlama aşamalarını planlamalıdır. Son güne bırakılan ihale veya proje hazırlığı, süre aşımını hukuka uygun hale getirmez.

On sekiz ay azami süredir. Eksikliğin basit veya acil olması halinde Bakanlık daha kısa süre verebilir. Verilen sürenin ölçülü ve teknik olarak uygulanabilir olması gerekir; ancak işletmeci de gecikmeye kendi kusuruyla neden olmuşsa ek süreyi hak olarak ileri süremez.

Balık Geçidi Yapmamanın 2026 Cezası Ne Kadar?

1380 m.36/j, verilen süre sonunda m.22/2 yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için kanuni 100.000 TL ile 250.000 TL arasında idari para cezası öngörür. Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 ceza cetvelinde bu aralığın güncel karşılığı 948.169 TL ile 2.370.440 TL arasındadır.

Aralık içindeki somut miktar idarece gerekçeli belirlenmelidir. Tesisin büyüklüğü, göç yoluna etkisi, yükümlülüğün ne kadar süredir yerine getirilmediği, hedef türler, daha önceki uyarılar ve işletmecinin düzeltme davranışı ceza takdirinde dikkate alınabilir. Üst sınıra yakın ceza verilmesi gerekçesiz olamaz.

Bu ceza, m.22/1’deki basit akarsu engeli cezasından tamamen farklıdır. Birinci fıkrada 2026 cezası 16.106 TL iken, ikinci fıkrada verilen düzeltme süresine rağmen balık geçidi/göç tedbiri yapılmaması yüz binlerce liralık kanuni aralığın yeniden değerlenmiş karşılığına tabidir.

Balık Geçidi İhlali Tekrar Ederse Ceza Nasıl Artar?

m.36/j’nin balık geçidi yükümlülüğüne ilişkin sistemi, kanundaki özel tekrar hükmünü içerir. Aykırılığın devamı veya tekrar şartları oluştuğunda önceki idari para cezasının iki katı uygulanması gündeme gelir. Bu nedenle ilk ceza kararının tarihi, tebliği, hangi teknik eksikliğe dayandığı ve sonraki denetimin zamanı önemlidir.

Tekrar hükmü uygulanırken aynı eksikliğin devam etmesi ile yeni bir ihlal arasında ayrım yapılmalı; kanunun aradığı şartlar somut dosyada gösterilmelidir. İdare yalnız “daha önce ceza vardı” diyerek iki kat ceza veremez; önceki ceza ve yeni tespitin hukuki bağlantısı gerekçelendirilmelidir.

Ceza artışı yükümlülüğü sona erdirmez. Balık geçidi veya alternatif göç tedbiri yine yapılmalıdır. Para cezasını işletme maliyeti gibi kabul edip yükümlülüğü sürekli ihlal etmek kanuni sistemin amacına aykırıdır.

Balık Geçidini İnşa Etmek Yeterli midir, Çalıştırmak da Zorunlu mudur?

Çalıştırmak zorunludur. m.36/j, balık geçidi veya diğer göç yapısı bulunduğu halde bunun işletilmemesi, gerekli suyun verilmemesi, balık taşınmasının yapılmaması veya Bakanlığın belirlediği tedbirlerin uygulanmaması için ayrıca kanuni 50.000 TL idari para cezası öngörür. 2026 güncel karşılığı 474.079 TL’dir.

Geçidin girişinin kuru kalması, kapakla kapatılması, bakım yapılmadığı için tıkanması veya uygun dönemlerde su verilmemesi fiziksel yapıyı işlevsiz hale getirir. Denetimde yalnız “geçit yapılmış” fotoğrafı değil, debi, bakım ve çalıştırma kayıtları incelenmelidir.

20 metreden yüksek yapılarda balık taşıma veya başka alternatif tedbir belirlenmişse de aynı mantık geçerlidir. Bakanlığın öngördüğü taşıma operasyonu sezon boyunca yapılmıyorsa tesis “alternatif önlem var” diyerek sorumluluktan kurtulamaz.

Balık Geçidi Yükümlülüğü m.8 ve m.9 Tedbirlerinden Ayrı mıdır?

Evet, fakat birbirini tamamlar. m.8 baraj veya yapay göle su verilmeden önce Bakanlığa başvuru ve su ürünleri koruma tedbirlerinin planlanmasını düzenler. m.8 rehberimizde bu başlangıç süreci açıklanmıştır.

m.9, sulama ve enerji tesisinin işletme döneminde su ürünlerinin yaşam ve üremesine zarar vermemek için Bakanlığın istediği tedbirleri sürekli alma yükümlülüğünü düzenler. m.9 rehberimizde 2026 ceza aralığıyla birlikte bu yükümlülük ele alınmıştır.

m.22 ise göç ve geçiş sorununa özel hüküm getirir. Bir santral m.22’ye uygun balık geçidi kurmuş olsa dahi türbin girişinde koruyucu ızgara veya çevresel akış gibi m.9 tedbirlerini ayrıca yerine getirmek zorunda olabilir.

Balık Geçidi Cezasına Karşı Hangi Hususlar İncelenir?

1380 Ek m.3 uyarınca idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılır. Dava dosyasında öncelikle Bakanlığın yükümlülüğü hangi teknik kararla belirlediği, verilen 18 aya kadar sürenin başlangıcı ve bitişi, işletmecinin bu sürede yaptığı işlemler ve son denetim tespiti incelenir.

İkinci olarak ceza miktarının 948.169–2.370.440 TL aralığında nasıl belirlendiği denetlenir. Üçüncü olarak sorumlu gerçek/tüzel kişi doğru belirlenmelidir. Yapının maliki, işletmecisi, lisans sahibi ve bakım sorumlusu farklı kişiler olabilir; cezanın kanuni sorumlulukla ilişkilendirilmesi gerekir.

Tekrar nedeniyle iki kat ceza verilmişse önceki cezanın hangi ihlale ait olduğu ve tekrar şartlarının oluştuğu ispatlanmalıdır. Geçit yapılmış ancak çalıştırılmadığı için 474.079 TL ceza verilmişse fiziksel yapı ile işletme kayıtları ayrı değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Her barajda balık geçidi zorunlu mu?

m.22 kapsamındaki akarsu su yapılarında balık göçünü sağlamak için geçit veya kanunda öngörülen bilimsel alternatif tedbir gerekir; teknik çözüm yapının özelliklerine göre belirlenir.

Balık geçidi yapılmazsa hemen ceza kesilir mi?

m.36/j’de Bakanlığın eksikliğin giderilmesi için 18 aya kadar süre verebildiği özel süreç vardır; verilen süre sonunda aykırılık sürerse yüksek ceza uygulanır.

2026 cezası ne kadar?

100.000–250.000 TL kanuni aralığın 2026 karşılığı 948.169–2.370.440 TL’dir.

18 ay her durumda zorunlu mu?

Hayır. Kanun “18 aya kadar” süre sistemini öngörür; somut teknik eksikliğe göre daha kısa süre belirlenebilir.

Balık geçidi yapılmış ama su verilmiyorsa ne olur?

m.36/j kapsamındaki işletmeme/tedbir almama cezası uygulanabilir; 2026 güncel tutarı 474.079 TL’dir.

Tekrar halinde ceza ne olur?

Kanundaki özel tekrar koşulları oluştuğunda önceki cezanın iki katı uygulanır.

HES lisansı balık geçidi yükümlülüğünü kaldırır mı?

Hayır. Enerji lisansı ile 1380 sayılı Kanundaki su ürünleri koruma yükümlülüğü ayrıdır.

Balık geçidi yerine balık taşıma yapılabilir mi?

Kanunun özellikle yüksek yapılarda bilimsel araştırma sonucuna göre öngördüğü alternatif göç tedbirleri Bakanlık kararıyla uygulanabilir; işletmeci tek taraflı karar veremez.

Dava süresi kaç gün?

Ceza kararının tebliğinden itibaren 15 gündür.

Ceza ödenince geçit yapma zorunluluğu biter mi?

Hayır. İdari para cezası teknik yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.