Akarsuda Ağ, Bent ve Çitle Balık Geçişini Engelleme Cezası 2026 | 1380 m.22

1380 m.22’nin İlk Fıkrası Hangi Fiili Yasaklar?

1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. maddesi, akarsuların su ürünleri bakımından doğal bağlantısını korur. Balıklar ve diğer sucul canlılar yalnız bulundukları noktada yaşamaz; üreme, beslenme, kışlama ve yaşam döngüsünün farklı aşamalarında akarsu boyunca hareket edebilir. Bu nedenle akarsuyun belirli kesimini ağ, bent veya çitle kapatarak geçişi kesmek yalnız o noktadaki avı değil, bütün havzadaki stok yapısını etkileyebilir.

Kanun, engelin hangi amaçla kurulduğundan çok su ürünlerinin geçişine veya yetişmesine etkisini esas alır. Balık yakalamak amacıyla bütün dereyi ağla kapatmak tipik ihlaldir. Bunun yanında izinsiz küçük bent, taş set, tel çit veya benzeri fiziksel yapı da geçişi gerçekten engelliyorsa m.22 kapsamında değerlendirilir.

m.22’nin ilk fıkrasındaki yasak ile baraj ve regülatörlerdeki balık geçidi yükümlülüğü aynı değildir. İlk fıkra doğrudan akarsuda engel kurma yasağıdır; ikinci fıkra ise kanunen yapılmış su yapılarında balık göçünü sağlamak için teknik tesis veya alternatif önlem yükümlülüğü getirir. Bu ayrım ceza miktarı bakımından da önemlidir.

Ağ, Bent, Çit ve “Benzeri Engel” Ne Anlama Gelir?

Kanun ağ, bent ve çiti örnek olarak sayar; “benzeri” ifadesiyle işlevsel olarak balık geçişini kesen diğer yapıları da kapsar. Dereyi enine tamamen kapatan ağ, sık gözlü kafes, taş-toprak set, metal bariyer, ahşap perde veya geçiş açıklığı bırakmayan başka düzenek fiilin niteliğine göre yasak kapsamına girebilir.

Her akarsu içi yapı otomatik olarak m.22 ihlali değildir. Köprü ayağı, izinli menfez, su alma yapısı veya bilimsel amaçlı geçici ekipman su ürünlerinin geçişini engellemiyorsa sırf akarsu içinde bulunduğu için ceza verilmez. İdarenin somut olarak yapının geçiş veya yetişmeye nasıl engel olduğunu tespit etmesi gerekir.

Geçici ağ da kapsam dışı değildir. Birkaç saatliğine dereyi kapatmak, özellikle göç veya üreme döneminde ciddi etki yaratabilir. Tutanakta engelin uzunluğu, açıklığı, suyun ne kadarını kapattığı, kullanılan ağın göz açıklığı ve varsa geçiş boşluğu ölçülmelidir.

Balıkların Akarsudaki Geçişi Neden Hukuken Korunur?

Birçok tatlı su türü yaşam döngüsünde farklı habitatlara ihtiyaç duyar. Üreme için üst kollara çıkan türler, yavruların geliştiği sığ alanlar veya kışlama çukurları arasında hareket eder. Akarsuyun fiziksel bağlantısı kesildiğinde anaç balık üreme alanına ulaşamaz, popülasyon parçalanır ve genetik çeşitlilik azalır.

Bu koruma yalnız ticari değeri yüksek türler için değildir. Ekosistem içindeki tüm su ürünlerinin sürdürülebilirliği m.22’nin koruma amacındadır. Bir engelin arkasında balığın yoğunlaşması ve kolay avlanması ekonomik avantaj sağlayabilir; kanun tam da bu nedenle bütün geçişi kapatan av yöntemlerini engeller.

Akarsu geçişi, su yapılarındaki balık geçitlerinin de temel mantığıdır. Bu nedenle m.22’nin ilk fıkrası ile ikinci fıkrası aynı ekolojik amacı farklı durumlarda korur: biri izinsiz/fiili engeli kaldırır, diğeri gerekli su yapısında göçün teknik olarak sürdürülmesini sağlar.

Akarsuda Balık Geçişini Engellemenin 2026 Cezası Ne Kadar?

1380 m.36/j’nin ilk kısmı, m.22’nin birinci fıkrasına aykırı hareket edenler için kanuni 1.700 TL idari para cezası öngörür. Tarım ve Orman Bakanlığının 2026 güncel ceza cetvelinde bu tutar 16.106 TL olarak uygulanmaktadır.

Bu tutar m.22’nin ilk fıkrasındaki ağ, bent, çit ve benzeri engel fiiline özgüdür. Baraj veya regülatörde balık geçidi yapmama yükümlülüğünün cezası çok daha yüksek ve farklı bir sistemdir. Ceza kararında yanlış fıkra uygulanmaması gerekir.

Aynı engel aynı zamanda yasak avcılık, ruhsatsız avcılık veya başka bir su ürünleri ihlalinin parçasıysa diğer hükümler ayrıca incelenir. Bir ağla bütün dere kapatılmış ve avlanan ürünler de yasak boyda çıkmışsa her maddi fiilin kanuni karşılığı tutanakta ayrıştırılmalıdır.

Ceza Kesildikten Sonra Ağ veya Bent Kaldırılmak Zorunda mıdır?

Evet. m.36/j yalnız idari para cezası öngörmez; su ürünlerinin geçişini engelleyen yapının kaldırılması ve kanuna uygun durumun sağlanması gerekir. Para cezasının ödenmesi, engelin akarsuda kalmasına izin vermez.

Taşınabilir ağ veya çit kolluk ve denetim görevlilerince kaldırılabilir veya sorumluya kaldırılması için işlem yapılabilir. Daha büyük izinsiz bent veya yapı varsa hangi idarenin kaldırma yetkisini kullanacağı, mülkiyet ve su yapısı mevzuatıyla birlikte belirlenir. Masrafların sorumludan tahsili ilgili kanuni dayanağa göre yürütülür.

Kaldırma sırasında sucul canlılara daha fazla zarar verilmemesi gerekir. Özellikle yumurtlama döneminde ağır iş makinesi kullanılması gerekiyorsa Tarım ve Orman birimlerinin teknik görüşü alınarak uygulama yapılmalıdır.

İzinli Baraj, Regülatör veya Su Alma Yapısı m.22’nin İlk Fıkrasına Aykırı mıdır?

Kanunen ve teknik izinlerle inşa edilen su yapıları sırf akarsu üzerinde oldukları için birinci fıkra anlamında yasak “bent” sayılmaz. Bu yapılar için m.22’nin ikinci fıkrasında balık geçidi veya alternatif göç tedbirlerine ilişkin özel sistem vardır. Ayrıca m.8 ve m.9 kapsamındaki su ürünlerini koruma yükümlülükleri uygulanabilir.

Bir su yapısının izinli olması balık geçişi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Projede balık geçidi öngörülmüşse yapılması ve işletilmesi; 20 metreden yüksek yapıda bilimsel araştırmayla başka göç tedbiri kararlaştırılmışsa bu tedbirin uygulanması gerekir.

Sulama ve enerji tesislerinin sürekli koruma yükümlülüklerini 1380 m.9 rehberimizde; baraj doldurulmadan önce alınacak tedbirleri 1380 m.8 rehberimizde açıkladık.

Balık Geçişini Engelleme İhlali Nasıl Tespit Edilir?

Tutanakta akarsuyun adı, olay yeri koordinatı, tarih ve saat bulunmalıdır. Engelin türü, uzunluğu, yüksekliği ve akarsu kesitinin ne kadarını kapattığı ölçülmelidir. Fotoğraf ve video kaydı mümkün olduğunca akış yönünü ve geçiş açıklığını gösterecek şekilde alınmalıdır.

Engelin balık geçişine etkisi tartışmalıysa su ürünleri mühendisi, biyolog veya yetkili teknik personel değerlendirmesi dosyaya eklenebilir. Balıkların engelin altında yoğunlaştığı, yukarı geçemediği veya üreme göçünün kesildiği gözlemler kaydedilmelidir.

Ağın veya bariyerin sahibini belirlemek için olay yerindeki kişiler, malzeme işaretleri, yakın arazi sahibi, kamera kayıtları ve tanıklar incelenir. Engel sahipsiz görünüyorsa sırf yakındaki kişiye ceza kesilmemeli; fiili kuran veya sorumlu olan kişi somut delille belirlenmelidir.

Ceza Arazi Sahibine mi, Ağı Kuran Kişiye mi Kesilir?

İdari yaptırım fiili gerçekleştiren veya kanunen sorumlu olan kişiye yöneltilmelidir. Akarsu kenarındaki arazinin sahibi olmak tek başına engeli kurduğunu ispatlamaz. Arazi sahibi ağ veya bendi kendisi kurmuş, talimat vermiş veya işletiyorsa sorumluluk doğar.

Bir işletme sulama amacıyla izinsiz set yapmışsa tüzel kişi ve sorumlu gerçek kişilerin mevzuata göre rolleri incelenir. İşçi yalnız talimatla uygulama yapmışsa idari sorumluluğun kimde olduğu somut organizasyon ve kanun hükümleriyle belirlenmelidir.

Ceza kararında kişi ile fiil arasındaki bağlantı gerekçelendirilmelidir. “Parsel sahibi olduğu için” şeklindeki otomatik yaklaşım, özellikle akarsuların kamusal niteliği ve üçüncü kişilerin erişimi nedeniyle yeterli olmayabilir.

m.22/1 Cezasına Karşı Dava Süresi Nedir?

1380 Ek m.3 uyarınca idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılır. Engelin kaldırılmış olması, daha önce verilmiş ceza kararına karşı dava hakkını ortadan kaldırmaz.

Dava dosyasında yapının gerçekten su ürünlerinin geçmesine veya yetişmesine engel olup olmadığı, fail tespiti, olay yeri ve uygulanan 2026 tutarı incelenir. Tutanakta yalnız “dereye ağ atılmıştır” denmesi, ağın akarsu kesitini kapatıp geçişi engellediği gösterilmemişse maddi unsur tartışılabilir.

Kaldırma işlemi nedeniyle mülkiyet veya zarar uyuşmazlığı çıkarsa bunun hukuki dayanağı ayrıca incelenir. Kanuna aykırı engel üzerinde kişinin sınırsız mülkiyet koruması bulunduğu söylenemez; ancak idarenin yetki ve usul kurallarına uyması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Dereyi ağla tamamen kapatmak yasak mı?

Evet. Balık geçişini engelleyecek şekilde ağ kurmak m.22/1 kapsamında yasaktır.

2026 cezası ne kadar?

Kanuni 1.700 TL cezanın 2026 güncel karşılığı 16.106 TL’dir.

Ceza ödenince ağ bırakılabilir mi?

Hayır. Kanuna aykırı engelin kaldırılması gerekir.

Küçük taş set de yasak olabilir mi?

Balıkların geçişine veya yetişmesine engel oluyorsa boyutundan bağımsız olarak m.22 kapsamında değerlendirilebilir.

Baraj da “bent” sayılıp aynı cezaya mı tabi?

İzinli baraj ve regülatörler m.22/2’deki özel balık geçidi yükümlülüğüne tabidir; aynı ceza sistemi uygulanmaz.

Tarla sulamak için dereyi geçici kapatmak serbest mi?

Su kullanım izni bulunması su ürünleri geçişini engelleme yasağını ortadan kaldırmaz; teknik ve idari izinler birlikte uygulanmalıdır.

Ceza otomatik olarak arazi sahibine mi kesilir?

Hayır. Engeli kuran veya kanunen sorumlu kişi somut delille belirlenmelidir.

Balık ölümü şart mı?

Hayır. Kanun geçiş veya yetişmeye engel olmayı yasaklar; balık ölümü zorunlu unsur değildir.

Dava süresi kaç gün?

Ceza tebliğinden itibaren 15 gündür.

Engelin kaldırılması için ayrıca karar gerekir mi?

Yetkili idare m.22 ve m.36/j kapsamında kanuna aykırı engelin kaldırılmasını sağlar; uygulama usulü engelin niteliğine göre belirlenir.