Gemiadamı Fazla Çalışma Defteri Noter Tasdikli Olmak Zorunda mı? 854 m.28 | 2026
Deniz İş Kanunu m.28 neden ayrı bir fazla çalışma defteri ister?
Deniz İş Kanunu’nda fazla çalışma yalnız ücret hesabı olarak düzenlenmemiştir. Madde 28 işveren veya işveren vekiline, fazla çalışmanın gerçekleştiği zamanı ve ödemesini izlenebilir hâle getiren özel bir kayıt sistemi kurma yükümlülüğü getirir. Bu sistemin merkezinde noter tarafından tasdikli ayrı fazla çalışma defteri bulunur.
Defterin amacı, normal çalışma süresi ile fazla saatlerle çalışmanın birbirinden ayrılmasını ve yapılan ödemenin kontrol edilebilmesini sağlamaktır. Gemide vardiya düzeni, liman operasyonu ve sefer şartları nedeniyle çalışma saatleri değişebileceğinden, tarih ve saat bazlı kayıt özellikle önemlidir.
Fazla çalışma ücretinin hesap yöntemi için gemiadamı fazla çalışma ücreti hesabı rehberimiz incelenebilir.
Fazla çalışma defteri noter tasdikli olmak zorunda mı?
Evet. Madde 28, “noter tarafından tasdikli ayrı bir defter” tutulmasını açıkça öngörür. Dolayısıyla yalnız şirket içi Excel tablosu, imzasız vardiya listesi veya elektronik bordro kaydı kanundaki noter tasdikli ayrı defter yükümlülüğünün yerini kendiliğinden tutmaz.
Elektronik veya yardımcı kayıtlar işin fiili akışını destekleyebilir; ancak m.28’in açık şekil şartı bakımından noter tasdikli defter ayrıca bulunmalıdır. İşverenin denetimde veya uyuşmazlıkta bu defteri ibraz edebilmesi gerekir.
Defter neden “ayrı” olmalıdır?
Kanun, fazla çalışma kayıtlarının diğer ücret kayıtları içinde belirsiz biçimde tutulmasını değil, ayrı bir defterde izlenmesini öngörür. Ücret ödeme defteri m.31’de ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle m.28 fazla çalışma defteri ile m.31 ücret ödeme defteri aynı hukuki yükümlülük değildir.
İki defterin verileri birbirini doğrulamalıdır. Fazla çalışma defterinde belirli ay için ücret yazıldığı hâlde ücret ödeme defteri veya banka kaydında ödeme görünmüyorsa uyumsuzluk doğar. Tersine bordroda fazla çalışma ödemesi bulunup m.28 defterinde tarih ve saat kaydı yoksa kayıt sisteminin tamlığı tartışılır.
Deftere hangi ücret artışları yazılmalıdır?
Madde 28, gemiadamlarına uygulanan ücret artışlarının defterde gösterilmesini ister. Bunun nedeni, fazla çalışma ücretinin normal saat ücretinin en az yüzde 25 artırılması suretiyle hesaplanmasıdır. Ücret değiştiğinde fazla çalışma saatinin parasal karşılığı da değişir.
Bu nedenle ücret artışının tarihi ve yeni ücret düzeyi kayıt sisteminde izlenebilir olmalıdır. Yıl içinde zam alan gemiadamının bütün fazla çalışmalarını eski saat ücreti üzerinden hesaplamak kanuni hesaba uygun değildir. Her dönemin kendi ücret seviyesi esas alınır.
Fazla çalışma tarihleri neden tek tek kaydedilmelidir?
Kanun fazla çalışma tarihinin defterde gösterilmesini açıkça ister. “Bu ay 40 saat” şeklinde kaynağı belirsiz toplam, hangi gün normal sürenin aşıldığını ve hangi işin yapıldığını kontrol etmeyi zorlaştırır. Tarih kaydı, vardiya çizelgesi ve jurnal ile karşılaştırma yapılabilmesini sağlar.
Özellikle m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan güvenlik, gümrük, karantina ve tatbikat işleri bulunduğundan tarih bilgisi önemlidir. Aynı gün yapılan çalışmanın bir kısmı normal fazla çalışma, bir kısmı ise kanuni istisna olabilir.
Fazla çalışma saatleri nasıl gösterilmelidir?
Madde 28 defterde fazla çalışma saatlerinin yer almasını ister. Bu kayıt, her gemiadamı bakımından gerçekleştirilen fazla sürenin sayısal olarak belirlenmesini gerektirir. Vardiyanın başlangıç ve bitişi, normal çalışma süresi ve aşan bölüm arasında tutarlı ilişki kurulmalıdır.
m.26’ya göre vardiya tutulan süre iş süresidir. Bu nedenle görev başında geçen vardiya süresinin bir kısmını kayıt dışı bırakıp yalnız aktif fiziksel iş yapılan dakikaları fazla çalışma hesabına almak kanundaki iş süresi tanımıyla uyumlu değildir.
Deftere ödenen fazla çalışma ücreti de yazılır mı?
Evet. Madde 28, fazla çalışma için ödenen ücretin de defterde gösterilmesini düzenler. Böylece yalnız çalışma miktarı değil, bu çalışma karşılığında yapılan ödeme de aynı kayıt sisteminde izlenebilir.
Ödenen tutarın bordro ve banka hareketleriyle uyumlu olması gerekir. Deftere yazılmış fakat fiilen ödenmemiş tutar, borcun sona erdiğini tek başına göstermez. Ödemenin gerçekten yapıldığını gösteren banka veya diğer hukuka uygun ödeme kaydı bulunmalıdır.
Fazla çalışma ücreti ne zaman ödenir?
Madde 28, fazla çalışma ücretlerinin esas ücrete ilişkin ödeme zamanı ile birlikte ödenmesini emreder. Buna göre işveren fazla çalışma ücretini belirsiz bir tarihe veya sezon sonuna bırakmamalıdır. İlgili ücret döneminde yapılan fazla çalışma, o dönemin esas ücretinin ödeme zamanında ödenir.
Ücret ödeme döneminin kendisi m.29’a tabidir ve ödeme devresi bir aydan fazla olamaz. Bu nedenle m.28 ve m.29 birlikte okunduğunda fazla çalışma ücretinin de ücret ödeme düzeni içinde zamanında ödenmesi gerektiği görülür.
Esas ücret ödenip fazla çalışma sonraya bırakılabilir mi?
Kanunun m.28’deki açık düzenlemesi nedeniyle fazla çalışma ücretinin esas ücretle birlikte ödenmesi gerekir. İşveren normal ücreti yatırıp fazla çalışma karşılığını sürekli sonraki aylara erteleyemez. Böyle bir uygulama hem ödeme zamanı hem kayıt düzeni bakımından uyuşmazlık doğurur.
Ödeme gecikmişse hangi aya ait fazla çalışma borcunun ne zaman ve hangi tutarda ödendiği ayrı ayrı belirlenmelidir. Toplu ödeme yapılmışsa mahsup ve dönem açıklamaları önem kazanır.
Vardiya çizelgesi ile fazla çalışma defteri aynı şey midir?
Hayır. m.26 işverenin vardiyaları, yemek ve dinlenme zamanlarını çizelgeyle göstermesini ve bu çizelgeyi gemiadamlarının görebileceği bir yere asmasını düzenler. m.28 ise noter tasdikli ayrı fazla çalışma defteri ister. Biri günlük çalışma organizasyonunu, diğeri fazla çalışma ve ödeme kaydını gösterir.
Bu iki kaydın uyumlu olması gerekir. Vardiya çizelgesinde normal süreyi aşan çalışma bulunmasına rağmen fazla çalışma defterinde hiçbir kayıt yoksa bunun nedeni açıklanmalıdır. Eğer aşan süre m.28’de fazla çalışma sayılmayan işlerden ise bunun da olay ve görev kayıtlarıyla gösterilmesi gerekir.
Fazla çalışma sayılmayan işler deftere nasıl yansır?
m.28’de gemi, kişi veya yük güvenliği için kaptanın zorunlu gördüğü işler; gümrük, karantina ve diğer sağlık formalitelerinin zorunlu ek işleri ile sayılan güvenlik tatbikatları fazla çalışma sayılmaz. Bu süreler ücretli fazla çalışma hesabına alınmaz.
Ancak hangi sürenin neden istisna edildiğinin denetlenebilir olması gerekir. İstisnaların ayrıntıları için gemiadamında fazla mesai sayılmayan işler rehberimiz kullanılabilir.
Noter tasdikli defter bulunmaması fazla çalışma alacağını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Defter tutmamak işverenin kanuni kayıt yükümlülüğüne aykırıdır; gemiadamının gerçekten yaptığı ve ödenmemiş fazla çalışma sırf işveren defter tutmadı diye yok olmaz. Uyuşmazlıkta mevcut diğer deliller değerlendirilir.
İşveren açısından defterin bulunmaması kendi kayıt sistemindeki eksikliktir. Gemiadamı açısından ise vardiya çizelgesi, jurnal, bordro, banka kaydı, görev listeleri ve diğer hukuka uygun deliller önem taşır.
Defterdeki kayıt kesin delil midir?
Defter kanunen tutulması gereken önemli bir işveren kaydıdır. Ancak uyuşmazlıkta kaydın gerçek çalışma ve ödeme ile uyumu ayrıca incelenir. Vardiya çizelgesi, banka ödemesi veya jurnal ile açık çelişki varsa yalnız defter kaydının varlığı bütün tartışmayı sona erdirmez.
Özellikle gemiadamının imza ve bordro kayıtlarıyla ödeme belgesinin niteliği somut dosyada değerlendirilir. İşverenin tutarlı ve birbirini doğrulayan kayıt sistemi kurması gerekir.
Banka ödemesi fazla çalışma defterinin yerine geçer mi?
Hayır. Banka ödemesi ücretin fiilen ödendiğini gösterebilir; ancak m.28’deki noter tasdikli ayrı defter yükümlülüğü farklıdır. Kanun hem çalışma kaydını hem ödeme sistemini ayrı düzenlemelerle kurmuştur.
Banka açıklamasında fazla çalışma tutarının ayrı gösterilmesi ispatı güçlendirir. Ücret ve fazla çalışma alacakları için Mersin gemiadamı ücret alacağı rehberimiz de incelenebilir.
İşveren için defter kontrol listesi
- Ayrı fazla çalışma defterini noter tasdikli olarak oluşturun.
- Her gemiadamı için ücret artışlarını tarihleriyle kaydedin.
- Fazla çalışma yapılan günleri tek tek belirtin.
- Fazla çalışma saatlerini gerçek vardiya kayıtlarıyla uyumlu yazın.
- Ödenen fazla çalışma ücretini kaydedin.
- Ödemeyi esas ücretin ödeme zamanı ile birlikte yapın.
- m.26 vardiya çizelgesiyle kayıtların uyumunu kontrol edin.
- m.28 istisnasındaki işleri olağan fazla çalışmadan ayırın.
- Banka ve bordro kayıtlarını defterle eşleştirin.
Gemiadamı hangi kayıtları saklamalıdır?
- Hizmet akdi.
- Vardiya ve dinlenme çizelgesi.
- Fazla çalışma defterindeki kendisine ilişkin kayıtların hukuka uygun örnekleri.
- Ücret bordroları.
- Banka hesap hareketleri.
- Jurnal ve görev değişikliklerini gösteren kayıtlar.
- Ücret artışına ilişkin yazılı bildirimler.
Bu kayıtlar fazla çalışma saatinin ve ödemenin dönemsel olarak karşılaştırılmasını sağlar.
Mersin limanındaki vardiyalarda kayıt neden önemlidir?
Liman ve gemi operasyonlarında çalışma saatleri gemi geliş-gidişi, yük hareketi ve resmi formaliteler nedeniyle değişebilir. Bu nedenle normal vardiya ile ek çalışma arasındaki farkın yalnız sonradan hatırlamaya değil, düzenli kayda dayanması gerekir.
Mersin uygulaması için Mersin liman vardiyası ve fazla mesai rehberi tamamlayıcı kaynaktır.
Resmî kaynaklar
Fazla çalışma defteri ve ödeme zamanı için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu m.28 metni esas alınmalıdır. Bakanlığın Deniz İş Kanunu uygulama açıklamaları resmî SSS sayfasındadır.
Sık Sorulan Sorular
Fazla çalışma defteri zorunlu mu?
Evet. m.28 işveren veya işveren vekilinin ayrı defter tutmasını zorunlu kılar.
Defter noter tasdikli olmalı mı?
Evet. Kanun noter tarafından tasdikli defter ister.
Excel tablosu yeterli mi?
Hayır. Yardımcı kayıt olabilir; fakat m.28’deki noter tasdikli ayrı defter şartının yerini tutmaz.
Deftere ücret zammı yazılır mı?
Evet. Gemiadamına uygulanan ücret artışları defterde gösterilmelidir.
Fazla çalışma tarihi yazılır mı?
Evet. Tarih ve fazla çalışma saatleri ayrı ayrı kaydedilmelidir.
Ödenen fazla çalışma ücreti kaydedilir mi?
Evet. Kanun ödenen ücretin de defterde gösterilmesini ister.
Fazla çalışma ücreti ne zaman ödenir?
Esas ücrete ilişkin ödeme zamanı ile birlikte ödenir.
Ücret ödeme defteri ile aynı defter mi?
Hayır. m.31 ücret ödeme defterini ayrıca düzenler.
Defter yoksa gemiadamı fazla çalışma isteyemez mi?
Defterin tutulmaması işverenin kayıt eksikliğidir; gerçekten yapılan ödenmemiş fazla çalışma diğer delillerle değerlendirilebilir.
Vardiya çizelgesiyle defter çelişirse ne olur?
Uyuşmazlıkta kayıtların gerçek çalışma düzeniyle uyumu birlikte incelenir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
