Gemiadamında Hangi Çalışmalar Fazla Mesai Sayılmaz? 854 m.28 | 2026
Deniz İş Kanunu m.28 neden bazı çalışmaları fazla çalışma saymaz?
Deniz İş Kanunu’nun çalışma süresi sistemi m.26’da günlük 8 ve haftalık 48 saatlik normal süreyi, m.28’de ise bu süreleri aşan fazla çalışmayı düzenler. Ancak denizde işletme ve güvenlik gerekleri bazı çalışmaların olağan ticari vardiyadan farklı değerlendirilmesini gerektirir. Madde 28 bu nedenle belirli zorunlu ve tatbikat niteliğindeki işleri fazla saatlerle çalışma saymaz.
İstisnanın varlığı, fazla çalışma kavramını ortadan kaldırmaz. Normal ticari çalışma, yük operasyonu, bakım veya vardiya hizmeti yalnız uzun sürdüğü için değil, niteliğine göre değerlendirilir. Kanunda sayılan istisnalardan biri yoksa m.26 sınırını aşan çalışma m.28’in genel fazla çalışma kuralına tabidir.
Fazla çalışma ücretinin hesap yöntemi için gemiadamı fazla çalışma ücreti hesaplama rehberimiz incelenebilir.
Kaptanın “gemi güvenliği” için zorunlu gördüğü her iş istisna mıdır?
Madde 28, geminin güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işleri fazla çalışma sayılmayan işler arasında düzenler. Burada iki unsur birlikte aranır: iş gerçekten geminin güvenliğiyle ilgili olmalı ve kaptan bu işi yapılması zorunlu bir iş olarak görmelidir.
Normal bakım, rutin ticari operasyon veya önceden planlanabilir işlerin sonradan genel bir “gemi güvenliği” etiketiyle istisna kapsamına sokulması kanunun sınırlı sayım mantığıyla bağdaşmaz. Somut olayda işin neden yapıldığı, hangi tehlikenin veya güvenlik ihtiyacının bulunduğu ve kaptanın talimatının içeriği gemi kayıtlarından belirlenmelidir.
Geminin güvenliği için zorunlu işe örnek nasıl değerlendirilir?
Örneğin seyir sırasında geminin emniyetini doğrudan etkileyen ani bir arızanın giderilmesi için kaptanın personeli görevlendirmesi, işin gerçek niteliğine göre m.28’deki güvenlik istisnası kapsamında değerlendirilebilir. Buna karşılık olağan bakım programında yer alan ve ticari faaliyet kapsamında planlı şekilde yapılan çalışma, yalnız gemi ekipmanıyla ilgili olduğu için otomatik biçimde istisna değildir.
Bu ayrımda jurnal, arıza kaydı, kaptan talimatı, teknik rapor, bakım çizelgesi ve olayın zamanı birlikte incelenmelidir. “Acil” kelimesinin bordroya yazılması tek başına yeterli değildir.
Gemideki kişilerin güvenliği için yapılan işler fazla mesai sayılır mı?
Madde 28 yalnız geminin değil, gemideki kişilerin güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işleri de istisna kapsamına alır. Gemideki kişilerin can güvenliğine yönelik somut ve zorunlu müdahaleler bu hüküm bakımından ayrı olarak değerlendirilir.
İstisnanın uygulanabilmesi için çalışma ile güvenlik ihtiyacı arasında gerçek bağ bulunmalıdır. Normal yolcu hizmeti, günlük temizlik, rutin vardiya veya olağan servis faaliyeti sırf gemideki kişilere hizmet ettiği için güvenlik istisnasına dönüşmez.
Gemi yükünün güvenliği için yapılan işler nasıl değerlendirilir?
Kanun, gemi hamulesinin yani yükün güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işleri de fazla çalışmadan saymaz. Burada da ölçüt, sıradan yükleme-boşaltma faaliyetinden farklı olarak yükün güvenliğini korumaya yönelik zorunlu bir işin bulunmasıdır.
Örneğin sefer sırasında yükün kayması nedeniyle gemi ve yük güvenliğini sağlamak için derhal müdahale gerekmesi ile programlı yük elleçleme operasyonu aynı nitelikte değildir. Somut olayda yük planı, hasar veya kayma kaydı, kaptan emri ve operasyon saatleri incelenir.
Gümrük formaliteleri için yapılan ilave iş neden istisnadır?
Madde 28, gümrük formaliteleri dolayısıyla yerine getirilmesi zorunlu bulunan ilave işleri fazla çalışma saymaz. Buradaki unsur, yapılan ek işin gümrük işlemlerinin yerine getirilmesi bakımından zorunlu olmasıdır.
İşverenin limandaki her ek çalışmayı “gümrük işlemi” olarak nitelendirmesi yeterli değildir. Yapılan işin hangi resmi formalite nedeniyle zorunlu olduğu, hangi süre içinde yapılması gerektiği ve görevlendirilen personelin bu işte gerçekten çalışıp çalışmadığı belgelerle belirlenmelidir.
Karantina formaliteleri kapsamında hangi yaklaşım uygulanır?
Karantina formaliteleri m.28’de açıkça sayılmıştır. Gemi veya personel hakkında uygulanması gereken karantina işlemleri nedeniyle zorunlu ilave çalışma yapılmışsa, kanun bu çalışmayı fazla saatlerle çalışma saymaz.
Karantina dışındaki olağan bekleme veya liman operasyonu bu başlık altında değerlendirilmez. Resmi sağlık veya karantina işleminin varlığı, ilgili liman/sağlık belgeleri ve gemi kayıtlarıyla ortaya konulmalıdır.
“Sair sağlık formaliteleri” ne anlama gelir?
Madde 28, gümrük ve karantinanın yanında “sair sağlık formaliteleri” nedeniyle yerine getirilmesinde zorunluluk bulunan ilave işleri de sayar. Buradaki düzenleme, gemi giriş-çıkışı veya seyir bakımından resmi sağlık işlemlerinin gerektirdiği ek işi kapsar.
Her sağlıkla ilişkili faaliyet bu istisnaya girmez. Kanunun kullandığı “formaliteler” ve “zaruret bulunan ilave işler” unsurları birlikte değerlendirilmelidir. Resmi prosedür, talep veya zorunluluk bulunmadan yapılan olağan çalışma bu istisnaya dayanılarak fazla çalışma dışına çıkarılamaz.
Yangın tatbikatı fazla çalışma sayılır mı?
Madde 28, gemi seyir hâlinde veya limandayken gemide yaptırılan yangın tatbikatlarını fazla çalışma sayılmayan işler arasında açıkça düzenler. Tatbikatın vardiya dışında yapılması tek başına fazla çalışma ücreti sonucunu doğurmaz; kanun bu tatbikatı özel olarak istisna etmiştir.
Burada gerçek bir tatbikatın bulunması gerekir. Yangın tatbikatı adı altında normal bakım veya başka ticari iş yaptırılması hâlinde yapılan işin gerçek niteliği esas alınır. Tatbikat kayıtları, tarih, katılan personel ve gemi güvenlik kayıtları önemlidir.
Gemiyi terk etme tatbikatı fazla çalışma sayılır mı?
Hayır. Madde 28, gemiyi terk etme tatbikatlarını da açıkça istisna eder. Bu uygulama gemi seyirdeyken veya limandayken yapılabilir ve kanunun saydığı güvenlik tatbikatları arasında yer alır.
Tatbikatın amacı acil durumda personelin görevlerini yerine getirebilmesini sağlamaktır. Kayıtlarda tatbikatın türü, zamanı ve katılımcıları açıkça gösterilmelidir.
Denizde çatışma tatbikatı fazla çalışma sayılır mı?
Madde 28’de “denizde çatışma” tatbikatı da sayılan istisnalardandır. Kanun metnindeki bu kategori, tatbikat niteliğindeki faaliyeti fazla çalışmadan ayırır. Gerçek bir deniz kazası veya acil durum sırasında yapılan güvenlik işleri ayrıca olayın niteliğine göre değerlendirilir.
İşverenin normal seyir veya manevra eğitimini otomatik olarak bu başlıkta göstermemesi gerekir. Kanuni istisnaya dayanılacaksa tatbikatın mahiyeti gemi kayıtlarında açık olmalıdır.
Denizden insan kurtarma tatbikatı fazla çalışma sayılır mı?
Hayır. Madde 28, denizden adam kurtarma tatbikatlarını açıkça fazla çalışma sayılmayan faaliyetler arasında düzenler. Bu istisna, tatbikatın güvenlik amacıyla yapılması ve gerçekten bu mahiyette olması hâlinde uygulanır.
Gerçek bir insan kurtarma olayında da m.28’in gemideki kişilerin veya diğer kişilerin güvenliğiyle ilişkili zorunlu işler düzeni ayrıca önem kazanır. Somut olayda tatbikat ve gerçek acil olay birbirinden kayıtlarla ayrılmalıdır.
Savunma tatbikatı fazla çalışma sayılır mı?
Madde 28, savunma tatbikatlarını da fazla saatlerle çalışma sayılmayan tatbikatlar arasında gösterir. Kanun bu konuda özel ayrım yapmadığından, gemi seyirde veya limandayken gemide yaptırılan savunma tatbikatı istisna kapsamındadır.
Tatbikat dışında yürütülen rutin güvenlik hizmeti veya vardiyası ise bu başlıkla otomatik olarak fazla çalışma dışına çıkarılamaz. Yapılan işin gerçek mahiyeti önemlidir.
İstisna kapsamındaki süre yine kaydedilmeli mi?
İşveren, çalışma düzeninin denetlenebilir olması için vardiya, görev ve tatbikat kayıtlarını düzenli tutmalıdır. m.26 vardiya, yemek ve dinlenme çizelgesi yükümlülüğünü; m.28 ise fazla çalışma için noter tasdikli ayrı defteri düzenler. İstisna edilen çalışmaların da hangi nedenle fazla çalışma hesabı dışında bırakıldığının kayıtlarla anlaşılabilir olması gerekir.
Özellikle aynı gün hem normal ticari çalışma hem güvenlik tatbikatı yapılmışsa, zamanların ayrıştırılması önem taşır. Aksi hâlde tüm ek sürenin tek kalemde istisna gösterilmesi uyuşmazlık yaratabilir.
İşveren hangi belgeleri saklamalıdır?
- Kaptanın güvenlik işine ilişkin talimatı.
- Gemi jurnali ve olay kayıtları.
- Arıza, yük güvenliği veya acil durum raporları.
- Gümrük ve sağlık formalitesi belgeleri.
- Karantina kayıtları.
- Yangın, gemiyi terk, çatışma, insan kurtarma ve savunma tatbikatı kayıtları.
- Vardiya ve dinlenme çizelgesi.
- Noter tasdikli fazla çalışma defteri.
Bu belgeler, normal fazla çalışma ile m.28 istisnasındaki sürelerin ayrıştırılmasını sağlar.
Gemiadamı istisnaya itiraz ederse neye bakılır?
Uyuşmazlıkta öncelikle yapılan işin gerçek niteliği belirlenir. İşin adı değil, fiilen ne yapıldığı ve hangi zorunluluk nedeniyle yapıldığı önemlidir. Gemi jurnali, kaptan talimatları, tatbikat kayıtları, vardiya çizelgesi, liman ve resmi formalite belgeleri birlikte incelenir.
Gemiadamının çalışma süresi ve m.27 statüsü de ayrıca kontrol edilmelidir. m.27 kişi istisnaları için çalışma süresi istisnaları rehberi kullanılabilir.
Mersin limanında gümrük ve sağlık işlemleri bakımından uygulama
Liman operasyonlarında gümrük ve sağlık formaliteleri gemi giriş-çıkışı ile yakından bağlantılı olabilir. Ancak m.28 yalnız bu formaliteler dolayısıyla yerine getirilmesi zorunlu ilave işleri istisna eder. Gümrük işlemiyle aynı gün yapılan bütün liman çalışmalarının otomatik biçimde fazla çalışma dışına çıkarılması doğru değildir.
Mersin’de vardiya ve fazla çalışma kayıtlarının genel çerçevesi için Mersin liman vardiyası ve fazla mesai rehberimiz incelenebilir.
Resmî kaynaklar
İstisnaların güncel kanun metni için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu PDF’indeki m.28 esas alınmalıdır. Bakanlığın uygulama açıklamaları Deniz İş Kanunu SSS sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Gemi güvenliği için yapılan her ek iş fazla mesai dışı mı?
Kanun, geminin güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işleri istisna eder. İşin gerçekten bu nitelikte olması gerekir.
Yükün güvenliği için zorunlu çalışma fazla mesai sayılır mı?
m.28’de kaptanın yükün güvenliği için yapılmasını zorunlu gördüğü işler fazla çalışmadan sayılmaz.
Gümrük işlemi sırasında yapılan her çalışma istisna mı?
Yalnız gümrük formaliteleri nedeniyle yerine getirilmesi zorunlu ilave işler istisnadır.
Karantina nedeniyle ek çalışma fazla mesai sayılır mı?
Karantina formaliteleri dolayısıyla zorunlu ilave işler m.28 kapsamındaki istisnalardandır.
Yangın tatbikatı vardiya dışında yapılırsa ücret doğar mı?
m.28 yangın tatbikatını fazla çalışma sayılmayan faaliyetler arasında açıkça sayar.
Gemiyi terk tatbikatı fazla mesai midir?
Hayır. Kanunda açıkça istisna edilmiştir.
Denizden adam kurtarma tatbikatı fazla mesai midir?
Hayır. m.28’de sayılan tatbikat istisnalarındandır.
Savunma tatbikatı fazla mesai sayılır mı?
Hayır. Kanun savunma tatbikatını da açıkça istisna eder.
Normal bakım “gemi güvenliği” denilerek istisna edilebilir mi?
İşin adı değil gerçek niteliği esas alınır. Normal ticari veya bakım faaliyetinin kanundaki zorunlu güvenlik işi şartını gerçekten taşıması gerekir.
İstisnanın ispatında hangi kayıtlar önemlidir?
Kaptan talimatı, jurnal, arıza ve olay raporu, resmi formalite belgeleri, tatbikat kayıtları ve vardiya çizelgesi önemlidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
