Gemiadamı Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Hesaplanır? 854 m.28 | 2026
Deniz İş Kanunu m.28 fazla çalışmayı nasıl tanımlar?
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.28, m.26’da belirlenen iş sürelerinin aşılmasını fazla saatlerle çalışma olarak kabul eder. Bu nedenle fazla çalışma hesabında ilk adım, m.26’daki normal çalışma süresinin doğru tespitidir. Madde 26’ya göre normal iş süresi günde 8 ve haftada 48 saattir; haftalık süre haftanın iş günlerine eşit bölünür.
Fazla çalışma hesabı yalnız “gemi üzerinde uzun süre bulunma” esasına göre yapılamaz. İş süresi m.26’da gemiadamının iş başında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süre olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla fiili görev ve vardiya süreleri, yemek ve dinlenme çizelgesi ile birlikte değerlendirilir.
Normal sürelerin ayrıntısı için gemiadamı günlük ve haftalık çalışma süresi rehberimiz incelenebilir.
Günlük 8 saati aşan çalışma nasıl değerlendirilir?
m.26’daki normal günlük süre 8 saattir. Gemiadamı m.27 istisnasında değilse ve yaptığı çalışma m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan özel işlerden birine girmiyorsa normal süreyi aşan fiili çalışma fazla çalışma hesabına alınır.
Örneğin normal vardiyası 08.00–16.00 arasında sekiz saat olan bir gemiadamının aynı gün 16.00–19.00 arasında normal operasyon kapsamında üç saat daha çalışması hâlinde, istisna yoksa bu üç saat m.28 bakımından fazla çalışma hesabına girer. Hesabın ücret sonucu, normal saat ücretinin en az yüzde 25 artırılmasıyla bulunur.
Haftalık 48 saatin aşılması neden ayrıca önemlidir?
Madde 26 yalnız günlük değil, haftalık 48 saatlik normal çalışma sınırı da getirir. Bu nedenle bordro incelemesinde günlük vardiyalar kadar haftalık toplam da hesaplanmalıdır. Çalışma düzeninin günlük sekiz saatin altında bazı günler içeriyor olması, haftalık toplamın göz ardı edilmesine izin vermez.
Haftalık kayıt yapılırken yalnız planlanan vardiya değil, fiilen tutulan vardiya ve görev süreleri esas alınmalıdır. Vardiya değişiklikleri, liman operasyonları, yükleme-boşaltma süreçleri ve gemi hareket saatleri normal programa ek çalışma doğurmuşsa bu süreler belgelere göre hesaba katılır.
Gemiadamı fazla çalışma ücreti yüzde kaç zamlıdır?
Deniz İş Kanunu m.28 açık bir asgari oran belirler. Her fazla çalışma saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde 25 artırılması suretiyle bulunacak tutardan az olamaz. Başka bir ifadeyle kanuni alt sınır normal saat ücretinin 1,25 katıdır.
Kanunun “az olamaz” ifadesi önemlidir. Hizmet akdi, toplu iş sözleşmesi veya gemiadamı lehine uygulanmış daha elverişli bir çalışma koşulu daha yüksek oran veriyorsa, m.48’deki daha elverişli hakların saklılığı da dikkate alınır. İşveren m.28’i gerekçe göstererek mevcut daha yüksek hakkı yüzde 25 seviyesine indiremez.
Normal saat ücreti nasıl belirlenir?
Fazla çalışma ücretinin hesaplanabilmesi için önce normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı belirlenir. Hizmet akdindeki ücretin hangi dönem için kararlaştırıldığı, ödeme şekli ve bordro kayıtları incelenir. Aylık ücretin saatlik karşılığı hesaplanırken uygulanacak ücret dönemi ile m.26’daki normal çalışma düzeni uyumlu ele alınmalıdır.
Hesap yapılırken ücretin çıplak ücret mi yoksa sözleşmede farklı unsurlar içeren tek bir toplam mı olduğu da sözleşmeden belirlenmelidir. Fazla çalışma ücretinin ayrıca ödendiğini ileri süren işveren, ödeme kayıtlarını ve bordro kalemlerini açık biçimde gösterebilmelidir.
Örnek fazla çalışma hesabı nasıl yapılır?
Örnek olarak normal saat ücretinin 400 TL olduğu bir durumda, m.28’deki asgari yüzde 25 artış uygulanınca bir fazla çalışma saatinin asgari karşılığı 500 TL olur. Gemiadamının aynı dönemde 10 saat kanunen fazla çalışma yaptığı belirlenmişse yalnız bu örnekteki matematik üzerinden 5.000 TL fazla çalışma ücreti oluşur.
Bu örnek yalnız hesap yöntemini göstermek içindir. Somut alacak hesabında gerçek ücret, gerçek fazla çalışma saati, m.27 statüsü, m.28 istisnaları, yapılan ödemeler ve zamanaşımı dahil dosyaya özgü unsurlar ayrı ayrı incelenir. Rastgele saat veya ücret varsayımıyla dava hesabı yapılmamalıdır.
Her normal süre aşımı ücret doğurur mu?
Hayır. Madde 28 bazı çalışmaların fazla saatlerle çalışma sayılmayacağını açıkça düzenler. Geminin, gemideki kişilerin veya yükün güvenliği için kaptanın yapılmasını zorunlu gördüğü işler; gümrük, karantina ve diğer sağlık formaliteleri için yapılması gereken ek işler ile gemide yangın, gemiyi terk etme, denizde çatışma, denizde insan kurtarma ve savunma tatbikatları fazla çalışma sayılmayan gruplar arasındadır.
Bu istisnalar belirli işin niteliğine bağlıdır. İşverenin her uzun vardiyayı “gemi güvenliği” şeklinde adlandırması yeterli değildir. Yapılan işin gerçekten kanunda sayılan kategoriye girmesi ve somut kayıtlarla açıklanabilmesi gerekir.
m.27 kapsamındaki kişi için aynı hesap yapılır mı?
Önce m.27 kontrol edilir. Madde 27; şartları varsa birinci kaptan ve başmakinist ile doktor, sağlık memuru, hemşire, hastabakıcı, asli görevi kurtarma olan kurtarma gemisi personeli ve gemide kendi nam ve hesabına çalışanları iş süresi hükümlerinin dışında sayar.
Bu nedenle m.26 sınırını aşmaya dayanan fazla çalışma hesabından önce kişinin m.27 statüsünde olup olmadığı belirlenmelidir. m.27’nin kapsamı için gemiadamı çalışma süresi istisnaları rehberimiz kullanılabilir.
Fazla çalışma kayıt altına alınmak zorunda mı?
Evet. Madde 28 işveren veya işveren vekilinin, noter tarafından tasdikli ayrı bir defter tutmasını öngörür. Bu defterde gemiadamına uygulanan ücret artışları, fazla çalışma tarihleri, saatleri ve fazla çalışma için ödenen ücret gösterilmelidir.
Bu kayıt yükümlülüğü fazla çalışma hesabının denetlenebilir olmasını sağlar. Vardiya çizelgesi ile fazla çalışma defteri arasında uyumsuzluk bulunması uyuşmazlıkta önem taşır. Defterin yalnız şeklen bulunması değil, gerçek çalışmayı doğru yansıtması gerekir.
Fazla çalışma ücreti ne zaman ödenmelidir?
Madde 28, fazla çalışma ücretlerinin esas ücrete ilişkin ödeme zamanı ile birlikte ödenmesini öngörür. Dolayısıyla fazla çalışma ücreti belirsiz bir tarihe ertelenemez. İşveren, ücret dönemine ait fazla çalışmayı aynı dönemin esas ücret ödemesiyle birlikte hesaplayıp ödemelidir.
Ödemenin banka üzerinden yapılması gereken işverenler bakımından m.29’daki ücretin bankaya yatırılması yükümlülüğü ayrıca dikkate alınır. Bordroda görünen fazla çalışma tutarı ile banka ödemesinin uyumlu olması gerekir.
Bordroda “fazla mesai dahil” yazması yeterli midir?
Tek bir genel ibare, m.28’in somut kayıt ve ödeme sisteminin yerine geçmez. Hangi dönemde kaç saat fazla çalışma yapıldığı, saat ücretinin ne olduğu ve hangi tutarın ödendiği denetlenebilir olmalıdır. Hizmet akdinde ücretin belirli bir çalışma düzeni karşılığında kararlaştırıldığına ilişkin hükümler somut sözleşmeyle birlikte değerlendirilir; ancak kanuni alt sınır ve emredici kayıt düzeni göz ardı edilmez.
Uyuşmazlıkta bordro, banka dekontu, fazla çalışma defteri, vardiya çizelgesi ve diğer gemi kayıtları birlikte incelenir. Sadece bordro başlığındaki genel açıklamayla fiili çalışma kayıtları bertaraf edilmez.
Fazla çalışma nasıl ispatlanır?
İspat bakımından noter tasdikli fazla çalışma defteri önemli kanuni kayıttır. Bunun yanında m.26 vardiya çizelgesi, gemi jurnali, görev listeleri, liman operasyon kayıtları, vardiya devir-teslim kayıtları, bordrolar ve banka hareketleri de önem taşır.
Gemiadamının uzun süreli alacak iddiasında dönemleri mümkün olduğunca kayıtlarla ayırması gerekir. Her ay için aynı saat sayısını varsaymak yerine gemi operasyonuna ve vardiya sistemine ilişkin gerçek belgeler üzerinden ilerlemek daha sağlıklı hesap verir.
İşveren fazla çalışma ücretini ödediğini nasıl göstermelidir?
Ödeme belgesi, hangi döneme ve hangi alacağa ilişkin olduğunu açıkça göstermelidir. Banka ödemesindeki açıklama, ücret bordrosu ve fazla çalışma defteri birbiriyle uyumlu olmalıdır. Toplu ve açıklamasız ödeme, sonradan hangi kısmın normal ücret hangi kısmın fazla çalışma olduğu konusunda uyuşmazlık yaratabilir.
İşverenin ücretleri bankadan ödeme zorunluluğu kapsamındaysa m.29’daki özel hesap üzerinden ödeme kuralı da uygulanır. Gemiadamı ücret ve fazla çalışma alacaklarının genel çerçevesi için Mersin gemiadamı ücret, fazla çalışma ve izin alacağı rehberi incelenebilir.
Mersin limanında vardiyalı çalışma bakımından uygulama
Mersin limanı ve bağlantılı denizcilik faaliyetlerinde vardiya, yükleme-boşaltma ve gemi hareket saatleri nedeniyle normal vardiyadan sapmalar yaşanabilir. Kanuni hesapta çalışma yerinin liman olması m.26 ve m.28’in ölçülerini değiştirmez. Vardiya tutulan süre iş süresidir; normal sınırı aşan çalışma istisna yoksa fazla çalışma hesabına girer.
Vardiya delilleri ve yerel uygulama açısından Mersin liman vardiyası ve fazla mesai rehberi tamamlayıcı kaynaktır.
İşveren için fazla çalışma kontrol listesi
- Personelin m.27 istisnasında olup olmadığını belirleyin.
- m.26’ya göre normal günlük ve haftalık süreyi hesaplayın.
- Vardiya tutulan süreyi iş süresi olarak kaydedin.
- m.28’de fazla çalışmadan sayılmayan işleri ayrı işaretleyin.
- Diğer aşan saatleri fazla çalışma olarak kaydedin.
- Normal saat ücretine en az yüzde 25 artış uygulayın.
- Noter tasdikli fazla çalışma defterini düzenli tutun.
- Fazla çalışma ücretini esas ücretle birlikte ödeyin.
- Bordro ve banka kayıtlarını uyumlu tutun.
Resmî kaynaklar
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.26–29 için T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 854 Sayılı Deniz İş Kanunu metni esas alınmalıdır. Bakanlığın uygulama açıklamaları Deniz İş Kanunu SSS sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Gemiadamı fazla mesai zammı yüzde kaçtır?
Madde 28’e göre her fazla çalışma saati normal saat ücretinin en az yüzde 25 artırılmış tutarı üzerinden ödenir.
Günlük sekiz saati aşan çalışma fazla mesai midir?
m.27 kişi istisnası ve m.28’de sayılan iş istisnaları yoksa m.26’daki normal süreyi aşan çalışma fazla çalışma hesabına girer.
Vardiya süresi çalışma süresinden sayılır mı?
Evet. m.26 vardiya tutulan süreyi iş süresinden sayar.
Her acil iş fazla çalışma ücreti doğurur mu?
Hayır. m.28 belirli güvenlik, formalite ve tatbikat işlerini fazla çalışmadan saymaz.
Fazla çalışma defteri zorunlu mu?
Evet. İşveren veya işveren vekili noter tasdikli ayrı defter tutmalıdır.
Fazla çalışma ücreti ayrı tarihte ödenebilir mi?
m.28, fazla çalışma ücretinin esas ücrete ilişkin ödeme zamanı ile birlikte ödenmesini öngörür.
Sözleşmeyle yüzde 25’ten düşük oran kararlaştırılabilir mi?
Hayır. Madde 28 bu oranı asgari sınır olarak düzenler.
Daha yüksek oran kararlaştırılabilir mi?
Evet. Kanuni metin ödemenin yüzde 25 artırılmış tutardan az olamayacağını belirtir; daha elverişli haklar m.48 kapsamında korunur.
Birinci kaptan için otomatik fazla mesai hesabı yapılır mı?
Önce m.27’deki birinci kaptan istisnasının şartları kontrol edilmelidir.
Fazla çalışma alacağında hangi belgeler önemlidir?
Fazla çalışma defteri, vardiya çizelgesi, jurnal, bordro ve banka kayıtları temel belgelerdir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
