Pazar Yeri Satış Yerini Başkası Kullanabilir mi? Bizzat Kullanım ve Eleman Çalıştırma | Yönetmelik m.17 (2026)

Satış yerinin bizzat kullanılması ne anlama gelir?

Yönetmelik m.17/1, “satış yerlerinin tahsis sahiplerince bizzat kullanılması esastır” hükmünü getirir. Bu kuralın amacı pazar yeri tahsisinin gerçek üretici veya pazarcı yerine fiilen başka kişilerce ticari bir hak gibi işletilmesini önlemektir. Tahsis hakkı, belediyece belirlenen nitelikleri taşıyan belirli kişiye verilir ve kayıtlı tahsis sahibinin sorumluluğunda yürütülür.

Bizzat kullanım, tahsis sahibinin her satış anında tek başına tezgahta bulunması gerektiği anlamına gelmez. m.17/2 gerekli hallerde izinli eleman çalıştırılmasına açıkça imkan verir. Esas olan, satış yerinin tahsis sahibiyle hukuki bağının korunması ve başka bir kişiye fiili devir ya da kayıt dışı alt kullanım yaratılmamasıdır.

Tahsis sahibi satış yerini başka bir pazarcıya bırakabilir mi?

Hayır. Satış yerinin başka bir pazarcıya bedelli veya bedelsiz şekilde sürekli kullandırılması, m.17’deki bizzat kullanım esasına aykırıdır. Tahsis sahibi işyerini kendi adına tutup başka kişiye “tezgâhı işlet” diyerek bırakamaz. Devir şartları oluşmuşsa m.16’daki resmi devir usulü işletilmelidir.

Fiili kullanımın kimde olduğuna bakılır. Belediye kayıtlarında tahsis sahibi A iken tezgâhın mal alımı, satış, çalışan yönetimi ve ekonomik yararı sürekli B kişisi tarafından yürütülüyorsa, yalnız tabelada A’nın adının bulunması aykırılığı ortadan kaldırmaz.

Satış yerinde eleman çalıştırmak mümkün müdür?

Evet. m.17/2 ihtiyaç halinde satış yerinde eleman bulundurulabileceğini düzenler. Ancak bu imkan iki temel şarta bağlıdır: belediyeden önceden izin alınması ve çalıştırılacak kişinin kimlik ile ikamet bilgilerini gösteren belgelerin belediyeye ibraz edilmesi.

Bu izin mekanizması, pazar yerinde kimin çalıştığının belediyece bilinmesini ve denetim sırasında tahsis sahibi dışında tezgahta bulunan kişinin hukuki statüsünün açıklanabilmesini sağlar. Kayıtsız veya izinsiz çalışan kullanılması, eleman çalıştırma istisnasından yararlanamaz.

Belediye izni ne zaman alınmalıdır?

Yönetmelik “önceden izin” ifadesini kullanır. Buna göre kişi çalışmaya başladıktan haftalar sonra geriye dönük izin alınması m.17/2’nin lafzıyla bağdaşmaz. Tahsis sahibi eleman çalıştırma ihtiyacı ortaya çıktığında ilgili belediye birimine başvurmalı ve izin tamamlandıktan sonra çalıştırmaya başlamalıdır.

Belediye başvuruyu tahsis yeri, tahsis sahibi, çalışanın kimlik bilgileri ve varsa diğer pazar kayıtlarıyla eşleştirmelidir. İzin yazısının veya elektronik onayın tarih ve satış yeri numarasıyla saklanması denetimi kolaylaştırır.

Çalıştırılacak kişi için hangi belgeler istenir?

m.17/2 açıkça kimlik ile ikamet bilgilerini gösterir belgelerin ibrazını arar. Güncel uygulamada bu bilgiler kamu sistemlerinden doğrulanabiliyorsa belediye ilgili mevzuata uygun yöntemle kontrol yapabilir; ancak Yönetmeliğin amacı çalışanın kimliğinin ve adres bilgisinin açıkça belirlenmesidir.

Belediye ayrıca çalışma ilişkisinden doğan sosyal güvenlik veya iş hukuku yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğini kendi yetki alanı ve diğer kurumların görevleri çerçevesinde denetleyebilir. m.17 izni, işverenin 5510 veya 4857 sayılı mevzuattan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Çalışanın mevzuata aykırı fiilinden kim sorumludur?

m.17/2 son cümle açık bir sorumluluk kuralı koyar: satış yerinde çalıştırılan kişilerin Kanun ve Yönetmeliğe aykırı iş ve işlemlerinden tahsis sahipleri sorumludur. Tahsis sahibi “o gün tezgahta değildim, çalışan yaptı” diyerek pazar yeri mevzuatı bakımından sorumluluktan otomatik kurtulamaz.

Örneğin çalışan geçiş yoluna mal yığar, künye kuralını ihlal eder, bozuk tartı kullanır veya tüketiciye kötü muamelede bulunursa olayın niteliğine göre tahsis sahibinin yaptırım kaydına yansıyan sonuçlar doğabilir. İş hukuku veya ceza hukuku bakımından kişisel sorumluluk ise kendi kurallarına göre ayrıca değerlendirilir.

Eş, çocuk veya kardeş tezgahta çalışabilir mi?

Akrabalık m.17/2’de istisna olarak sayılmamıştır. Eş, çocuk, kardeş veya başka bir aile bireyi düzenli biçimde satış yerinde çalışacaksa eleman çalıştırma şartları ve diğer ilgili mevzuat hükümleri değerlendirilmelidir. “Aileden biri” olması kayıt ve izin gereğini kendiliğinden kaldırmaz.

Eğer amaç satış yerinin tamamen aile bireyine bırakılmasıysa eleman çalıştırma değil devir gündeme gelebilir. m.16’daki koşullar oluşmadan fiili devir yapılması bizzat kullanım ilkesine aykırıdır.

Tanıtım levhası neden görünür yerde bulunmalıdır?

m.17/1-a, tanıtım levhasının satış yerinin herkes tarafından kolaylıkla görülebilecek bir yerine yerleştirilmesini zorunlu kılar. Levha, tahsis sahibinin kim olduğunu ve satış yerinin belediye kayıtlarıyla bağlantısını tüketici ve denetim personeli açısından görünür hale getirir.

Levhanın başka kişinin adıyla değiştirilmesi, kapatılması veya görünmeyecek biçimde konulması pazarın kayıt sistemini zedeler. Taşıma veya resmi devir halinde levha belediye kayıtlarıyla birlikte güncellenmelidir.

Satış yerinde belediye izni olmadan değişiklik yapılabilir mi?

Hayır. m.17/1-b, satış yerinde belediyeden izin alınmaksızın değişiklik veya ilave yapılamayacağını düzenler. Tezgâhın sabit biçimde büyütülmesi, kapatma yapılması, elektrik tesisatının değiştirilmesi veya satış alanına kalıcı eklenti kurulması gibi işlemler belediyenin plan ve güvenlik düzenini etkileyebilir.

Satış yeri ölçüleri ve tezgâh biçimleri m.6 kapsamında belediye encümenince belirlenir. Bir tahsis sahibinin kendi alanını genişletmesi, komşu satış yerleri ve geçiş yolları bakımından eşitlik ve güvenlik sorunu yaratır.

Atıklar nasıl toplanmalı ve satış yeri nasıl tutulmalıdır?

m.17/1-c, atık malzemelerin belirlenen şekil veya alanlarda toplanmasını ve satış yerinin temiz tutulmasını zorunlu kılar. Sebze ve meyve artıkları, ambalaj, kasa ve diğer atıkların tezgâh çevresine gelişigüzel bırakılması yasaktır.

Belediye pazarın ortak çöp toplama alanını m.6 uyarınca oluşturur; tahsis sahibi de kendi satış yerindeki atıkları bu sisteme uygun toplamakla yükümlüdür. Ortak temizlik hizmeti, satıcının kendi alanını temiz tutma yükümlülüğünü kaldırmaz.

Geçiş yollarında mal teşhiri yapılabilir mi?

Hayır. m.17/1-ç, satış yeri dışında veya buralardaki geçiş yollarında mal teşhiri ve satımı yapılamayacağını açıkça düzenler. Ayrıca bu alanlarda mal veya boş kap bulundurulamaz. Satış yeri sınırının ötesine kasa, tezgâh, askı veya ürün çıkarılması yaya dolaşımını daraltır.

Bu kural özellikle acil çıkış, engelli erişimi ve yoğun pazar saatlerindeki güvenlik için önemlidir. Satış yeri kullanıcısı “herkes tezgâhını biraz taşıyor” gerekçesiyle plan sınırını aşamaz.

Yükleme ve boşaltma hangi saatlerde yapılabilir?

m.17/1-d’ye göre belediyelerce belirlenen saatler dışında mal getirilemez, yükleme ve boşaltma yapılamaz. Amaç tüketicilerin yoğun olduğu saatlerde araç ve ağır yük hareketini sınırlamak ve pazarın düzenini korumaktır.

Pazarın kuruluş günü ve açılış-kapanış saatleri m.9 uyarınca encümen kararıyla belirlenirken mal giriş-çıkış düzeni de belediyece ayrıca duyurulabilir. Tahsis sahibi ve çalışanları bu saatlere uymalıdır.

Satış yerinde veya pazar alanında araç bırakılabilir mi?

m.17/1-d belediyenin belirlediği saatler dışında araç bulundurulamayacağını da düzenler. Pazar yeri otoparkı bulunan kapalı bir pazar olsa bile satış koridoru veya yükleme alanında araç bırakılması ayrı değerlendirilir. Araçlar tahsis edilen satış yerinin uzantısı olarak kullanılamaz.

Belediye mal boşaltma için izin verdiği saatler bittikten sonra araçların satış alanından çıkarılmasını isteyebilir. İhlal, zabıta tutanağıyla tespit edilebilir.

Belediye bizzat kullanım kuralını nasıl denetler?

Denetimde tahsis belgesi, tanıtım levhası, kimlik kartı, çalışan izin kayıtları, HKS bilgileri ve fiilî satış faaliyeti karşılaştırılır. Tezgahta bulunan kişinin tahsis sahibi mi, izinli çalışan mı yoksa kayıt dışı kullanıcı mı olduğu belirlenir.

Tek günlük mazeret ile sürekli fiilî devir birbirinden ayrılmalıdır. Belediyenin düzenli ve tutanaklı denetimi, aynı kişiye ait olduğu iddia edilen farklı satış yerlerinin veya kayıt dışı alt kullandırmaların tespitinde önemlidir.

Bizzat kullanım ihlalinin sonucu nedir?

5957 sayılı Kanun ve Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik, pazar yeri kurallarına aykırı fiiller için idari para cezası, faaliyetten men ve tahsis iptaline kadar uzanan yaptırım mekanizmaları öngörür. Hangi yaptırımın uygulanacağı somut fiile ve güncel yaptırım maddesine göre belirlenir.

Tahsis sahibinin satış yerini gerçekte başka kişiye devretmesi veya sürekli başkasına kullandırması, yalnız çalışan izninin eksikliği gibi değerlendirilmemelidir. Fiilî durumun niteliği açıkça tutanağa bağlanmalı ve doğru hukuki madde uygulanmalıdır.

İzinsiz çalışan tespitinde hangi bilgiler tutanağa yazılmalıdır?

Tutanakta tarih, saat, pazar ve satış yeri numarası, tezgahta bulunan kişinin kimliği, tahsis sahibinin bulunup bulunmadığı, kişinin hangi sıfatla çalıştığını beyan ettiği ve belediye izin kaydının sonucu yer almalıdır. Varsa fotoğraf, tanık ve diğer belgeler eklenebilir.

“Tahsis sahibi yoktu” şeklindeki tek cümle, kişinin kayıt dışı işletmeci mi yoksa kısa süreli yardımcı mı olduğunu her zaman göstermez. Yaptırımın sağlıklı olması için fiilî kullanımın ayrıntılı tespit edilmesi gerekir.

Tahsis sahibi hangi belgeleri saklamalıdır?

Tahsis kararı, tanıtım levhası bilgisi, belediyeden alınan eleman çalıştırma izni, çalışanın kimlik ve ikamet belgelerine ilişkin başvuru kaydı, kimlik kartları ve varsa sosyal güvenlik kayıtları saklanmalıdır. Pazar yönetimi bu belgelerin güncel olup olmadığını periyodik kontrol edebilir.

Çalışan değiştiğinde eski izin yeni kişi için geçerli değildir. Yeni çalışan için belediyeye önceden başvuru yapılmalı ve kayıt güncellenmelidir.

Tahsis sahipleri için pratik uyum kontrol listesi

Satış yerini kendi tahsisiniz çerçevesinde bizzat kullanın; başka kişiye fiilen devretmeyin. Eleman gerekiyorsa işe başlamadan önce belediye iznini alın ve kimlik-ikamet bilgilerini sunun. Tanıtım levhasını görünür yerde tutun. Tezgâh ve satış alanında belediye izni olmadan fiziki değişiklik yapmayın.

Atıkları belirlenen alana bırakın ve satış yerini temiz tutun. Geçiş yoluna mal, boş kasa veya tezgâh taşırmayın. Yükleme-boşaltma ve araç giriş saatlerine uyun. Çalışanlarınıza pazar yeri, künye, tartı, fiyat etiketi ve tüketiciye davranış kurallarını öğretin; çünkü mevzuata aykırı işlemlerinden tahsis sahibi sorumludur.

Belediyeler için denetim kontrol listesi

Her satış yerinde tanıtım levhasını ve tahsis sahibini karşılaştırın. Tahsis sahibi dışındaki kişiler için önceden verilmiş çalışan izni olup olmadığını kontrol edin. İzin kayıtlarını satış yeri numarası ve kişi kimliğiyle eşleştirin. Sürekli kayıt dışı kullanım şüphesi varsa farklı pazar günlerinde tekrarlı gözlem yapın.

Geçiş yolları, izinsiz yapı değişiklikleri, atık, araç ve yükleme saatlerini aynı denetim formunda ayrı başlıklar olarak kaydedin. Her ihlali kendi hukuki dayanağıyla tutanağa bağlayın; tek bir genel tutanakla farklı fiilleri belirsiz bırakmayın.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri Tahsisi Mirasçıya Devredilebilir mi?
• Pazar Yeri Satış Yeri Tahsisi Nasıl Yapılır?
• Pazar Yeri Tahsis İptali
• Semt Pazarının Açılış-Kapanış Saatleri

Resmî kaynaklar

• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı

Sık Sorulan Sorular