Pazar Yerinde Elektronik Tartı Zorunlu mu? Muayene, Damga ve Tüketici Görünürlüğü | Yönetmelik m.21 (2026)
Pazar yerinde elektronik tartı kullanmak zorunlu mudur?
Evet. Yönetmelik m.21/1 pazar yerindeki satış yerini kullananların, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümlerine göre gerekli muayeneleri yapılmış elektronik tartı kullanacağını açıkça düzenler. Kilogramla satılan sebze, meyve ve diğer tartılı mallarda mekanik veya mevzuata uygunluğu belirsiz cihazla satış yapılması bu özel hükümle bağdaşmaz.
Elektronik tartının yalnız tezgahta bulunması yeterli değildir. Cihazın yasal metroloji kurallarına uygun, muayenesi yapılmış, damgası geçerli, çalışır durumda ve tüketicinin ölçümü görebileceği şekilde yerleştirilmiş olması gerekir.
3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu neden uygulanır?
3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu, ticari ölçümlerde kullanılan ölçü ve tartı aletlerinin doğruluğunu, muayenesini ve damgalanmasını düzenleyen temel kanundur. Pazar Yerleri Yönetmeliği m.21 bu Kanuna doğrudan atıf yaparak pazar tartılarını genel ölçü mevzuatına bağlar.
Dolayısıyla belediye pazar yönetimi “tartı çalışıyor” tespitiyle yetinemez. Cihazın yasal muayene ve damga durumu da kontrol edilmelidir. Ölçü mevzuatından doğan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve ilgili idare yetkileri ayrıca saklıdır.
Elektronik tartının hangi muayeneleri yapılmış olmalıdır?
3516 sayılı Kanun ve ilgili ölçü-tartı mevzuatı kapsamında ticari tartıların tipe göre ilk, periyodik veya gerektiğinde ani/şikâyet üzerine muayeneleri gündeme gelebilir. Pazar Yerleri Yönetmeliği açısından temel şart, cihaz için gerekli muayenenin süresinde yapılmış olmasıdır.
Tahsis sahibi cihazın hangi tarihte muayene edildiğini ve bir sonraki muayene dönemini takip etmelidir. “Belediye haber vermedi” gerekçesi, cihaz sahibinin kendi yasal takip sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Damgasız tartı kullanılabilir mi?
Hayır. m.21/2 damgalanmamış ölçü ve tartı aletlerinin kullanılamayacağını açıkça belirtir. Damga, cihazın yasal muayene sürecinden geçtiğini ve mevzuata uygunluk kontrolünün yapıldığını gösteren temel unsurlardan biridir.
Yeni satın alınan bir cihazın ticari kullanıma uygunluğu ve damga durumu satışa başlamadan önce doğrulanmalıdır. Ev tipi tartının ticari tezgahta kullanılması veya damga bilgisi bulunmayan cihazın geçici olarak kullanılması uygun değildir.
Tartının damgası kopmuş veya bozulmuşsa satış yapılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik yalnız hiç damgalanmamış cihazı değil, damgası kopmuş veya bozulmuş cihazı da açıkça yasaklar. Damganın fiziksel bütünlüğü cihazın ölçüm ayarına yetkisiz müdahale edilmediğinin denetlenmesi açısından önemlidir.
Damga hasarı fark edildiğinde cihaz satışta kullanılmamalı; yetkili birim veya servis süreci üzerinden gerekli kontrol ve yeniden damgalama işlemleri tamamlanmalıdır.
Periyodik muayene süresi geçirilirse ne olur?
m.21/2’ye göre periyodik muayene zamanında müracaat edilmemiş tartı kullanılamaz. Cihaz fiilen doğru ölçüyor görünse bile yasal muayene süreci tamamlanmamışsa ticari kullanım şartı karşılanmış sayılmaz.
Tahsis sahibi muayene tarihlerini takvimde izlemeli ve başvurusunu süre dolmadan yapmalıdır. Denetimde başvuru veya muayene belgeleri talep edildiğinde erişilebilir olmalıdır.
Damga süresi geçirilmiş tartı kullanılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik “damga süresi geçirilmiş” ölçü ve tartı aletlerinin kullanılamayacağını ayrıca sayar. Süre sonunda muayene yenilenmeden ve gerekli damga işlemi tamamlanmadan cihazla satışa devam edilmesi hukuka aykırıdır.
Damga süresi cihazın türüne ve ilgili ölçü mevzuatına göre değerlendirilir. Pazar görevlisinin kendi takdiriyle ek süre vermesi yasal süreyi değiştirmez.
Damgası iptal edilen tartı yeniden kullanılabilir mi?
Damgası iptal edilmiş cihaz m.21/2 gereği kullanılamaz. İptal sebebi giderilip yetkili usulle yeniden muayene ve damgalama yapılmadan satışta kullanılması mümkün değildir.
İptal kaydı cihazın ölçüm güvenilirliğiyle ilgili ciddi bir hukuki durumdur. Tahsis sahibinin başka geçerli tartı temin etmesi ve sorunlu cihazı satış alanından ayırması gerekir.
Tüketici tartı ekranını görmek zorunda mıdır?
Evet. m.21/3, tartıların tüketicinin satın aldığı malın ağırlığını görmesini sağlayacak şekilde satış yerinin uygun bir yerine konulmasını emreder. Ekranın satıcıya dönük olması, kasa veya ürünlerin arkasında kalması ya da tüketicinin okuyamayacağı yükseklikte bulunması bu amaca aykırıdır.
Tüketici tartılan miktarı anlık olarak görmeli ve satış fiyatıyla karşılaştırabilmelidir. İkinci ekranı bulunan cihazlar bu amaç için kullanılabilir; tek ekranlı cihazda yerleşim tüketicinin görüşünü sağlamalıdır.
Ölçü ve tartı aletleri hileli biçimde kullanılabilir mi?
Hayır. m.21/4 “ölçü ve tartı aletleri hileli bir şekilde kullanılamaz” hükmünü getirir. Tartının altına destek koyarak sıfır ayarını bozmak, ağırlığı artıran gizli düzenek kullanmak, dara miktarını tüketici aleyhine ayarlamak veya cihaz yazılımına yetkisiz müdahale bu kapsamda değerlendirilebilir.
Hileli kullanım, sıradan muayene eksikliğinden daha ağır sonuçlar doğurabilir. m.27’de ölçü ve tartı aletlerini hileli kullanma fiilinin takvim yılı içinde üç kez tekrarı tahsis iptali nedenleri arasında sayılmıştır; ayrıca 3516 sayılı Kanundaki yaptırımlar ve olayın niteliğine göre diğer hukuk kuralları uygulanabilir.
Pazarın giriş ve çıkışındaki ortak elektronik tartı neden farklıdır?
m.6/7, tüketicilerin satın aldıkları malların ağırlığını kontrol edebilecekleri elektronik tartıların pazar yerinin giriş ve çıkış noktalarına konulmasını öngörür. Bu ortak kontrol tartıları belediyenin pazar altyapısı yükümlülüğüdür.
Satıcının kendi tezgahtaki tartısı ise m.21 kapsamında tahsis sahibinin satış faaliyeti için kullandığı cihazdır. Ortak tartının bulunması satıcının geçerli elektronik tartı kullanma yükümlülüğünü kaldırmaz; satıcı tartısının bulunması da belediyenin ortak kontrol tartısı kurma görevini ortadan kaldırmaz.
Elektronik tartıda kalibrasyon ve arıza nasıl yönetilmelidir?
Yasal muayene ile günlük teknik doğruluk aynı şey değildir. Damgası geçerli bir tartı düşme, aşırı yük, nem veya mekanik arıza nedeniyle yanlış ölçmeye başlayabilir. Satıcı böyle bir arızayı fark ettiğinde cihazı satışta kullanmamalıdır.
Yetkili servis müdahalesi damga bütünlüğünü etkileyebileceğinden servis sonrası gerekli yasal muayene/damgalama işlemleri kontrol edilmelidir. Basit kullanıcı ayarı adı altında mevzuata aykırı müdahale yapılmamalıdır.
Tartının hukuka uygunluğundan kim sorumludur?
Satış yerini kullanan tahsis sahibi, m.21’deki tartı yükümlülüğünün temel sorumlusudur. Cihaz çalışan tarafından kullanılıyor olsa bile m.17/2 gereği çalışanın Kanun ve Yönetmeliğe aykırı iş ve işlemlerinden tahsis sahibi pazar yeri mevzuatı bakımından sorumludur.
Tahsis sahibi cihazın muayene tarihlerini, damga durumunu ve günlük çalışmasını düzenli kontrol etmeli; çalışanlarına dara, sıfırlama ve tüketicinin ekranı görmesi kurallarını öğretmelidir.
Çalışan hileli tartı kullanırsa tahsis sahibi sorumlu olur mu?
Pazar Yerleri Yönetmeliği bakımından evet. m.17/2, satış yerinde çalıştırılan kişilerin Kanun ve Yönetmeliğe aykırı işlemlerinden tahsis sahibini sorumlu tutar. Çalışanın kişisel kasıt veya ceza sorumluluğu ayrıca kendi kurallarına göre değerlendirilir.
Bu nedenle tahsis sahibi “ben tezgahta değildim” savunmasına güvenmemeli; kullanılan cihazı ve çalışanların uygulamasını denetlemelidir.
Belediye tartı denetiminde neleri kontrol eder?
Yetkili belediye personeli cihazın elektronik olup olmadığını, muayene ve damga bilgisini, damganın bütünlüğünü, ekranın tüketici tarafından görülüp görülmediğini ve gözle görülür hileli kullanım belirtisi bulunup bulunmadığını kontrol edebilir.
Ölçü aletinin teknik muayenesini gerektiren durumlarda 3516 sayılı Kanun kapsamında yetkili metroloji birimleriyle koordinasyon sağlanır. Belediye pazar denetimi, diğer idarelerin yasal yetkilerini ortadan kaldırmaz.
Tartı ihlalinin pazar yeri bakımından sonucu nedir?
m.25 kapsamında 5957 sayılı Kanundaki idari para cezası sistemi uygulanabilir. Hileli tartı kullanımı ayrıca m.27/1-e kapsamında takvim yılı içinde üç tekrar halinde tahsis iptaline kadar gidebilir. Somut yaptırım fiilin türüne ve tekrar sayısına göre belirlenir.
Damga veya muayene ihlalleri 3516 sayılı Kanun kapsamında da ayrıca sonuç doğurabilir. Aynı eylemde farklı mevzuat hükümleri varsa her bir yaptırımın şartları ayrı değerlendirilir.
Tüketici eksik tartı şüphesinde ne yapabilir?
Tüketici önce pazarın giriş veya çıkışındaki ortak kontrol tartısında ürünü yeniden tartabilir. Fark varsa satış yeri numarası, ürün, etiket fiyatı, satın alma zamanı ve mümkünse fiş/ödeme belgesiyle belediye zabıtasına başvurabilir.
Hileli tartı şüphesinde cihazın teknik incelemesi gerekebilir. Tüketicinin cihazı kendisinin açması veya müdahale etmesi yerine yetkili personelin incelemesini istemesi gerekir.
Pazarcılar için tartı kontrol listesi
Yalnız ticari kullanıma uygun elektronik tartı kullanın. Muayene ve damga tarihlerini kontrol edin. Damga kopmuş, bozulmuş, iptal edilmiş veya süresi geçmiş cihazı derhal kullanım dışı bırakın. Tartıyı tüketicinin ekranı görebileceği şekilde yerleştirin.
Her satış günü başlangıcında cihazın sıfırını ve genel çalışmasını kontrol edin. Dara uygulamasını doğru yapın. Cihaza hileli müdahale etmeyin ve çalışanlarınıza aynı kuralları öğretin. Muayene belgelerini denetimde gösterebilecek şekilde saklayın.
Belediyeler için tartı denetim kontrol listesi
Pazarın giriş-çıkışındaki ortak kontrol tartılarının çalışır ve geçerli muayeneli olduğunu doğrulayın. Her tezgahta kullanılan elektronik tartının damga ve muayene durumunu kontrol edin. Ekranın tüketiciye görünürlüğünü yerinde inceleyin.
Şüpheli cihazı ürün ve satış yeri bilgisiyle tutanağa bağlayın; gerektiğinde metroloji birimlerine bildirin. Aynı tahsis sahibinin tekrarlarını ayrı kaydedin. Hileli kullanım tespitlerinde m.27 dahil ilgili yaptırım kayıtlarını doğru takip edin.
İlgili içerikler
Resmî kaynaklar
- Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
- 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu
- T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
Sık Sorulan Sorular
Pazarda elektronik tartı zorunlu mu?
Evet. m.21/1 muayenesi yapılmış elektronik tartı kullanılmasını zorunlu kılar.
Damgasız tartı kullanılabilir mi?
Hayır.
Damga kopmuşsa tartı kullanılabilir mi?
Hayır. Gerekli kontrol ve yeniden damgalama tamamlanmadan kullanılmamalıdır.
Tüketici tartı ekranını görmek zorunda mı?
Evet. Tartı bu görünürlüğü sağlayacak yere konulmalıdır.
Pazar girişinde kontrol tartısı da zorunlu mu?
Evet. m.6/7 pazarın giriş ve çıkışlarında tüketicinin kontrol yapabileceği elektronik tartılar öngörür.
Muayene süresi geçen tartı kullanılabilir mi?
Hayır.
Çalışan tartıyı hileli kullanırsa tahsis sahibi sorumlu mu?
Pazar yeri mevzuatı bakımından m.17/2 gereği tahsis sahibi sorumludur.
Hileli tartı tahsis iptaline yol açabilir mi?
m.27’deki tekrar şartları oluşursa tahsis iptali gündeme gelebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.