Pazar Yerinde Bulunması Zorunlu Tesisler Nelerdir? Kamera, Tartı, Tuvalet ve Altyapı | Yönetmelik m.6 (2026)

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.6 neyi düzenler?

Yönetmelik m.6, bir alanın yalnızca belirli günlerde tezgâh kurulması nedeniyle hukuken yeterli bir pazar yeri sayılmadığını ortaya koyar. Pazar yerinin kurulması ve işletilmesi, satış alanlarının çizilmesinden ibaret değildir. Tüketicilerin, üreticilerin, pazarcıların, belediye personelinin ve denetim görevlilerinin güvenli şekilde kullanabileceği fiziksel bir sistem kurulmalıdır.

Bu nedenle madde, pazar yerinin yapısal çekirdeğini oluşturan zorunlu hizmet birimlerini açıkça sayar. Ticaret Bakanlığının güncel pazar yerleri sıkça sorulan sorularında da aynı zorunlu unsurlar; pazarcı ve üretici satış yerleri, zabıta bürosu, çöp toplama yeri, elektronik tartılar, hoparlör sistemi, aydınlatma sistemi, güvenlik kamerası ve tuvalet olarak belirtilmektedir. Böylece belediyenin asgari standardı azaltma yetkisi bulunmadığı açıktır.

Pazar yerinde bulunması zorunlu tesislerin tam listesi nedir?

Yönetmelik m.6’nın zorunlu tuttuğu temel unsurlar sekiz başlıkta toplanır: pazarcı ve üretici satış yerleri; zabıta bürosu; çöp toplama yeri; elektronik tartılar; hoparlör sistemi; aydınlatma sistemi; güvenlik kamerası ve tuvalet. Bunlara ek olarak pazar yerinin fiilen işletilebilmesi için giriş-çıkış, yaya ve araç dolaşımı, elektrik, su, kanalizasyon, drenaj ve çevre düzeni gibi altyapı unsurlarının uygun olması gerekir.

Bu sayım uygulamada önemlidir. Örneğin yalnız güvenlik kamerası kurularak m.6’nın yerine getirildiği söylenemez. Tuvaletin olmaması, zabıta bürosunun bulunmaması veya ortak kontrol tartısının hiç kurulmaması da ayrı ayrı eksikliktir. Pazar yerinin tüm sistem olarak mevzuata uygun olması gerekir.

Pazarcı ve üretici satış yerleri neden ayrı değerlendirilir?

Pazar yerinde hem pazarcıların hem de üreticilerin satış yapabileceği düzenli ve numaralandırılabilir alanların bulunması gerekir. Bu alanların yerleşim planında gösterilmesi, tahsis işlemlerinin hangi somut satış yerine ilişkin olduğunun belirlenmesi ve denetimin kişiye bağlı değil satış yerine bağlı olarak yürütülmesi bakımından önem taşır.

Üreticiler için ayrılacak satış yerleri ayrıca Yönetmelik m.8 ve tahsis hükümleriyle bağlantılıdır. Yerleşim planı hazırlanırken üreticiye ayrılan alanların sonradan fiilen ortadan kaldırılması, yalnız m.6’daki fiziki düzeni değil üreticiye pazar erişimi sağlayan diğer hükümleri de etkiler. Bu nedenle plan ile saha uygulamasının birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Zabıta bürosu pazar yerinde neden zorunludur?

Zabıta bürosu, pazar yerinin günlük idari denetiminin sahada yürütülmesini sağlar. Fiyat etiketi, satış alanı dışına taşma, kimlik kartı, çalışma saati, çevre temizliği, tüketici şikâyeti, tartı kullanımı ve diğer düzen ihlallerinin yalnız sonradan belediye binasında değerlendirilmesi yerine, pazar faaliyeti sürerken kontrol edilebilmesine imkân verir.

Zabıta bürosunun bulunması, her uyuşmazlığın zabıta tarafından çözüleceği anlamına gelmez. Hal hakem heyetinin görev alanına giren özel uyuşmazlıklar, idari para cezaları veya adli nitelikteki olaylar kendi hukuki yollarına tabidir. Büro, sahadaki belediye denetimi ve düzeninin merkezidir.

Çöp toplama yeri nasıl olmalıdır?

Sebze, meyve, ambalaj, kasa ve diğer ticari atıkların gün içinde yoğun şekilde oluştuğu pazar yerlerinde çöpün gelişigüzel bir noktada biriktirilmesi yeterli değildir. Yönetmelik, çöp toplama yerinin bulunmasını zorunlu tutarak atığın satış alanından ayrıştırılmasını ve pazar faaliyeti sonunda düzenli biçimde uzaklaştırılmasını hedefler.

Çöp alanının konumu gıda hijyenini bozmayacak, yaya akışını engellemeyecek ve yangın ya da koku riskini artırmayacak şekilde planlanmalıdır. Pazarcıların kendi satış yerlerini temiz tutma yükümlülüğü belediyenin ortak atık sistemi kurma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İki yükümlülük birbirini tamamlar.

Elektronik tartılar neden ortak hizmet unsuru olarak aranır?

Pazar yerinde elektronik tartı bulundurulması, tüketicinin aldığı malın ağırlığını bağımsız olarak kontrol edebilmesine hizmet eder. Satıcının kullandığı tartı ile pazarın ortak kontrol tartısı aynı işlevi görmez. Ortak tartı, özellikle gramaj uyuşmazlığında tüketicinin hızlı bir doğrulama yapabilmesini sağlar.

Tartı cihazları ayrıca 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ve ilgili teknik düzenlemelere uygun olmalıdır. Damgası geçmiş, muayenesi yapılmamış veya doğru ölçmeyen bir cihazın fiziksel olarak bulunması m.6’nın amacını karşılamaz. Kullanılabilir, erişilebilir ve doğru ölçüm yapan cihaz gerekir.

Hoparlör sistemi hangi amaçla kullanılır?

Hoparlör sistemi, pazarın çalışma saatleri, kayıp eşya veya çocuk duyuruları, acil durum uyarıları, tahliye talimatları ve belediyenin genel bilgilendirmeleri için merkezi iletişim aracıdır. Yönetmelik bu sistemi zorunlu tutarak kalabalık alanda aynı bilginin hızlı biçimde herkese ulaştırılmasını amaçlar.

Sistemin ticari reklam veya belirli satıcıları kayıran ilanlar için kullanılmasının hukuki dayanağı m.6 değildir. Belediyenin kullanım kuralları eşitlik, kamu düzeni ve pazar yönetimi amacıyla sınırlı olmalıdır. Ses düzeyi de çevre mevzuatı ve komşuluk düzenini ihlal edecek biçimde ayarlanmamalıdır.

Aydınlatma sistemi hangi alanları kapsamalıdır?

Aydınlatma yalnız tezgâhların üzerinde birkaç armatür bulunması şeklinde anlaşılmamalıdır. Giriş-çıkışlar, yaya yolları, ortak alanlar, tuvalet çevresi, otopark bağlantıları, zabıta bürosu ve yükleme-boşaltma noktaları güvenli kullanıma yetecek biçimde aydınlatılmalıdır.

Özellikle kış aylarında erken kararan saatlerde veya sabah çok erken kurulan pazarlarda yetersiz ışık; düşme, çarpışma, hırsızlık ve ürün kontrolünde güçlük riskini artırır. Aydınlatmanın sürekliliği, arızaların giderilmesi ve elektrik tesisatının güvenliği işletme sorumluluğunun parçasıdır.

Güvenlik kamerası kurulması zorunlu mudur?

Evet. Pazar yerinde güvenlik kamerası bulunması Yönetmelik m.6’nın açık şartıdır. Kameranın amacı pazarın genel güvenliğinin sağlanması, olayların aydınlatılması ve ortak alanların denetlenmesine yardımcı olmaktır. Kamera sistemi yalnız bir adet işlevsiz kamera takılmasıyla şeklen tamamlanmış sayılmamalıdır.

Kamera kullanımı aynı zamanda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından kişisel veri işleme faaliyetidir. Bu nedenle görüntü kaydı yapılırken veri sorumlusu belediye veya ilgili işletici; amaçla sınırlılık, ölçülülük, uygun aydınlatma, güvenli saklama ve erişim kontrolü yükümlülüklerini gözetmelidir. Yönetmelik kamerayı zorunlu kılar; KVKK ise kaydın nasıl hukuka uygun yürütüleceğini belirler.

Tuvalet bulunması zorunlu mudur?

Evet. Yönetmelik pazar yerinde tuvaleti zorunlu hizmet tesisi olarak sayar. Pazarın yalnız birkaç saat açık olması veya çevrede ücretli işletmeler bulunması bu zorunluluğu kaldırmaz. Tuvaletin faal, temiz ve erişilebilir olması gerekir.

Tuvaletlerin konumu gıda satışı yapılan alanları kirletecek biçimde olmamalı; su, kanalizasyon, temizlik ve atık sistemiyle birlikte işletilmelidir. Engelli erişimine uygun düzenleme gerektiren yapılarda erişilebilir tuvalet planlaması ayrıca imar ve erişilebilirlik kuralları çerçevesinde ele alınmalıdır.

Pazar yerinin giriş ve çıkışları nasıl planlanmalıdır?

Pazar yerinin giriş-çıkış düzeni, yaya güvenliği ile mal getiren araçların hareketini birbirinden mümkün olduğunca ayırmalıdır. Tezgâh kurulumu sırasında araçların pazar içine girmesi gerekiyorsa bu hareket belirli saat ve güzergâhla sınırlandırılmalıdır. Açılış saatinden sonra tüketici yoğunluğu içinde kontrolsüz araç trafiğine izin verilmesi can güvenliği riski doğurur.

Girişlerin acil durumda tahliyeyi engellemeyecek genişlikte tutulması, çıkışların tezgâh veya kasa ile kapatılmaması ve acil müdahale araçlarının ulaşabileceği güzergâh bırakılması gerekir. Bu konular m.6’nın fiziki altyapı amacı ile belediyenin can ve mal güvenliğini koruma yükümlülüğünün birlikte uygulanmasıdır.

Otopark zorunluluğu nasıl değerlendirilir?

Pazar yerinin büyüklüğü ve imar planı bakımından gerekli otopark kapasitesi ilgili imar ve otopark düzenlemelerine göre belirlenir. Yönetmelik m.6 pazarın ulaşım ve kullanım koşullarının elverişli olmasını ararken, somut otopark sayısı her pazar için tek bir rakamla belirlenmez.

Ancak pazar kurulması çevrede trafik kilitlenmesine ve acil ulaşımın kapanmasına neden oluyorsa, kuruluş aşamasındaki trafik değerlendirmesi ve işletme tedbirleri yeniden ele alınmalıdır. Pazar yeri kuruluş komisyonunun incelemesinde ulaşım ve trafik yükünün özellikle değerlendirilmesinin nedeni budur.

Elektrik, su ve kanalizasyon altyapısı neden pazarın ayrılmaz parçasıdır?

Elektrik, aydınlatma ve elektronik cihazların güvenli çalışması için; su, temizlik ve hijyen için; kanalizasyon ise atık suyun sağlıklı uzaklaştırılması için gereklidir. Geçici uzatma kabloları, açıkta elektrik bağlantıları veya kontrolsüz su tahliyesi kalabalık pazar alanında ciddi güvenlik riski yaratır.

Altyapı tesisatı pazarın yoğun kullanım koşuluna göre projelendirilmelidir. Arıza halinde yalnız ilgili tezgâh değil ortak alan da etkilenebileceğinden bakım planı oluşturulması gerekir. Elektrik panolarının korunması ve su-elektrik hatlarının tehlikeli biçimde kesişmemesi teknik güvenliğin temelidir.

Drenaj neden özellikle sebze ve meyve pazarlarında önemlidir?

Yağmur, temizlik suyu, ürünlerden kaynaklanan sıvı ve diğer yüzey sularının kontrollü uzaklaştırılamaması kayma, koku, çamur ve mikrobiyolojik risk oluşturur. Pazar zemininin uygun eğim ve drenaj sistemiyle tasarlanması bu nedenle yalnız konfor meselesi değildir.

Açık pazar yerlerinde yağışın, kapalı pazar yerlerinde ise temizlik ve tesisat suyunun tahliyesi ayrıca düşünülmelidir. Izgaraların tezgâh, kasa veya atıkla kapatılması düzenli bakımın ihmal edildiğini gösterir. Belediye veya işletici, pazar günü öncesi ve sonrası drenaj kontrolü yapmalıdır.

Yangın ve acil durum güvenliği m.6 ile nasıl ilişkilidir?

Pazar yerinde zorunlu tesisler kurulurken yangın ve acil durum erişimi korunmalıdır. Elektrik tesisatı, geçiş yolları, hoparlör sistemi, aydınlatma ve güvenlik kameraları acil durum planının parçalarıdır. Yangın söndürme ekipmanı ve kaçış düzeni ise ilgili yangın mevzuatına göre ayrıca belirlenir.

Tezgâhların acil çıkışları kapatması, yangın dolabının önüne mal konulması veya geçiş yollarının daraltılması pazar yerinin güvenli işletilmesine aykırıdır. Pazarın yerleşim planı fiili kullanım sırasında bozulmamalıdır.

Engelli ve yaşlı kullanıcılar bakımından erişilebilirlik nasıl sağlanır?

Pazar yeri kamunun yoğun kullandığı bir alandır. Rampalar, dolaşım genişliği, kot farkları, tuvalet ve erişim güzergâhları ilgili erişilebilirlik ve imar kurallarına uygun olmalıdır. Yönetmelik m.6’daki asgari tesisler, diğer mevzuattan doğan erişilebilirlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Engelli kullanıcının satış alanına ulaşamadığı, ortak tartıyı kullanamadığı veya tuvalete erişemediği bir planlama yalnız fiziksel eksiklik olarak görülmemelidir. Kamu hizmetinin eşit ve güvenli sunulması bakımından erişilebilirlik proje aşamasında çözülmelidir.

Zorunlu tesisleri kurmak ve işler halde tutmak kimin sorumluluğundadır?

Pazar yerleri belediyeler veya belediyelerin çoğunluk payına sahip iştirakleri tarafından kurulur ve işletilir. Dolayısıyla zorunlu altyapının kurulması, bakımının yapılması ve mevzuata uygun biçimde işletilmesi idarenin pazar yeri yönetimi sorumluluğundadır. Pazarcıların kendi satış yerlerindeki temizlik ve düzen yükümlülükleri bu genel sorumluluğun yerine geçmez.

Belediye, yönetim modeline göre bazı teknik hizmetleri yükleniciye gördürebilir; fakat Yönetmelik’in belediyeye verdiği denetim ve kamu düzeni görevleri ortadan kalkmaz. Sözleşmesel hizmet devri mevzuata uyma yükümlülüğünün devri değildir.

Zorunlu tesislerden biri yoksa ne yapılabilir?

Eksiklik öncelikle ilgili belediyeye yazılı olarak bildirilmelidir. Başvuruda pazarın adı, açık adresi, eksik tesis, tarih, varsa fotoğraf ve olay bilgileri somut şekilde gösterilmelidir. Genel ifadeler yerine “ortak elektronik tartı bulunmuyor”, “güvenlik kamerası sistemi çalışmıyor” veya “tuvalet sürekli kapalı” gibi doğrulanabilir tespitler yapılması incelemeyi kolaylaştırır.

Pazarın mevzuata uygunluğunun denetimi belediye ve Ticaret Bakanlığının ilgili birimleri tarafından yürütülebilir. Eksiklik can güvenliği, elektrik tehlikesi, hijyen veya başka özel mevzuat alanına giriyorsa yetkili diğer kurumlara bildirim de gündeme gelebilir.

Eksikliğin ispatında hangi belgeler önemlidir?

Belediyeye verilen dilekçe ve evrak kayıt numarası, tarihli fotoğraf veya video, zabıta tutanağı, tüketici şikâyeti, bakım kayıtları, pazar yerleşim planı ve varsa meclis/encümen kararları kullanılabilir. Kamera sisteminin varlığı tartışılıyorsa sistemin çalışıp çalışmadığı; elektronik tartıda ise muayene ve damga bilgisi ayrıca önem taşır.

Bir tesisin “var” görünmesi ile fiilen kullanılabilir olması aynı değildir. Kilitli tuvalet, elektriği olmayan ortak tartı veya kayıt yapmayan kamera, Yönetmelik’in amaçladığı hizmeti sağlamaz. Denetim fiili çalışırlığı da kapsamalıdır.

Yeni pazar yeri kurulurken m.6 hangi aşamada kontrol edilir?

Pazar yeri kuruluş kararı öncesinde alanın uygunluğu pazar yeri kuruluş komisyonunca incelenir; ardından belediye meclisi raporu değerlendirerek karar verir. m.6’daki tesislerin planlanması bu süreçte ele alınmalıdır. Pazar faaliyete başladıktan sonra zorunlu birimlerin sonradan tamamlanmasına güvenmek, kuruluş standardını uygulamada boşaltır.

Projede satış yerlerinin sayısı, zabıta bürosu, atık alanı, ortak tartılar, hoparlör, kamera, aydınlatma, tuvalet ve altyapı noktaları gösterilmeli; saha açılışından önce çalışır halde oldukları kontrol edilmelidir.

Pazar yeri için pratik uyum kontrol listesi

Bir pazarın m.6 bakımından denetiminde şu sıra kullanılabilir: yerleşim planındaki pazarcı ve üretici alanları fiili alanla karşılaştırılır; zabıta bürosunun erişilebilirliği kontrol edilir; çöp toplama alanı ve atık güzergâhı incelenir; ortak elektronik tartının çalışması ve muayene bilgisi doğrulanır; hoparlör sistemi test edilir; karanlık noktalar için aydınlatma kontrol edilir; kameraların aktif ve amaca uygun konumlandığı teyit edilir; tuvaletlerin açık, temiz ve altyapıya bağlı olduğu görülür.

Bunlardan sonra giriş-çıkış, acil erişim, yol ve otopark bağlantısı, elektrik panoları, su, kanalizasyon ve drenaj incelenir. Her eksiklik tarih, konum ve sorumlu birimle birlikte kayıt altına alınır. Düzeltme için verilen süre ve tamamlanma tarihi ayrıca izlenir.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri Nasıl Kurulur? Semt Pazarı ve Üretici Pazarı
• Pazar Yeri Satış Yeri Tahsisi Nasıl Yapılır?
• Pazar Yeri Tahsisi Hangi Hallerde İptal Edilir?
• Sebze ve Meyvede Ürün Künyesi Zorunlu mu?
• Hal Hakem Heyeti 2026 Başvuru Sınırı

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Sıkça Sorulan Sorular

Sık Sorulan Sorular