Lisanslı Depoda Hapis Hakkı: Depo Ücreti Ödenmezse Ürün Teslim Edilir mi? | 5300 m.21 (2026)

Lisanslı Depoda Hapis Hakkının Kanuni Dayanağı Nedir?

5300 sayılı Kanun lisanslı depo işletmesine, sunduğu depolama ve ilgili hizmetlerden doğan ücret alacaklarını korumak için hapis hakkı tanır. Bu hak, işletmenin mudiye ait ürünü kendi malı gibi tasarruf etmesini değil, ödenmemiş ve kanunen güvence altına alınan hizmet alacağı tahsil edilene kadar teslimi sınırlı biçimde durdurabilmesini sağlar.

Hapis hakkının lisanslı depoculukta özel olarak düzenlenmesinin nedeni, işletmenin ürün sahibine hizmet verdikten sonra ürün teslimiyle birlikte alacağını tahsil etme güvenliğinin azalmasıdır. Buna karşılık hak sınırsız değildir; ürün mülkiyeti mudiye veya ELÜS hak sahibine aittir ve işletme yalnız kanunun izin verdiği alacak ve koşullar bakımından teslimden kaçınabilir.

Lisanslı depo işletmesinin genel hak ve yükümlülükleri için 5300 m.18 rehberimiz; teslim yükümlülüğünün genel çerçevesi için 5300 m.21 teslim rehberimiz incelenebilir.

Hapis Hakkı Üzerinde Mülkiyet Hakkı Verir mi?

Hayır. Hapis hakkı, borç ödenene kadar eşyanın tesliminden kaçınmaya yarayan teminat işlevli bir haktır. Lisanslı depo ürünün sahibi değildir. Ürün depoya bırakıldığında satış gerçekleşmez; 5300 m.15 sisteminde vedia ilişkisi kurulur ve ürün senedi/ELÜS ürün üzerindeki mülkiyet hakkını temsil eder.

İşletme hapis hakkına dayanarak ürünü kendi ticari stoğuna dahil edemez, kendi borçları için rehnedemez veya başka müşteriye satamaz. Ürün üzerinde yapılabilecek tasarruflar kanun, sözleşme ve resmi makam kararlarıyla sınırlıdır. 5300 m.33 başkasına ait depolanmış ürün üzerinde yetkisiz alım-satım, rehin veya kalite değişikliği yapılmasını yasaklar.

Dolayısıyla hapis hakkı “ürün benim oldu” sonucu doğurmaz. Hakkın işlevi yalnız belirli alacağı güvence altına almak ve teslimi geçici olarak durdurmaktır.

Hapis Hakkı Hangi Alacaklar İçin Kullanılabilir?

Hapis hakkının çekirdeğini lisanslı depoculuk hizmetinden doğan depolama ve ilgili hizmet bedelleri oluşturur. Onaylı tarife uyarınca doğmuş depolama, mevzuatta ayrıca ücretlendirilmiş yükleme-boşaltma, çuvallama, istifleme veya benzeri hizmet bedelleri şartları oluştuğunda bu kapsamda değerlendirilebilir.

Buna karşılık lisanslı depo şirketinin mudiyle başka bir ticari ilişkisinden doğan her borç ürün üzerinde hapis hakkı doğurmaz. Örneğin şirketin ayrı bir mal satım sözleşmesinden doğan alacağı, lisanslı depoculuk hizmet alacağıyla aynı şey değildir. İşletme mudi ürününü genel tahsilat aracı olarak kullanamaz.

Alacağın hangi hizmetten kaynaklandığı fatura, sözleşme, tarife ve ürün kabul kayıtlarıyla gösterilmelidir. “Cari hesap borcu var” şeklindeki soyut kayıt, hapis hakkının kapsamını tek başına ispatlamaz.

Hapis Hakkı İçin Ücretin Bakanlık Tarifesine Uygun Olması Gerekir mi?

Evet. Lisanslı depo ücretleri serbestçe belirlenmez. 5300 m.19 gereği ücret tarifesi Ticaret Bakanlığı onayına tabidir. İşletme tarife dışında veya tarife üstünde bir bedeli borç yazarak, sonra bu tartışmalı bedel için ürünü teslimden kaçınamaz.

2026 lisanslı depo ücret tarifelerinin uygulanması hakkında 5300 m.19 güncel tarife rehberimiz ayrıntılı bilgi içerir. Hapis hakkı kullanılmadan önce hizmet tarihi, ürün türü, tonaj, depolama günü ve ilgili tarife sürümü üzerinden borç hesabı yeniden kontrol edilmelidir.

KDV ve diğer yasal vergi kalemleri de fatura düzenine göre ayrıştırılmalıdır. Tarife KDV hariçse yürürlükteki vergi oranı ayrıca uygulanabilir; ancak bu durum yeni bir hizmet kalemi yaratma yetkisi vermez.

Henüz Vadesi Gelmemiş Ücret İçin Ürün Tutulabilir mi?

Hapis hakkının kullanılması bakımından alacağın doğmuş ve talep edilebilir hale gelmiş olması esastır. Sözleşme veya tarife uyarınca henüz vadesi gelmemiş gelecekteki ücretler, teslim talebini süresiz durdurmak için kullanılamaz. İşletme teslim tarihine kadar doğan ve hukuken muaccel olan hizmet bedelini hesaplamalıdır.

Ürün teslimiyle birlikte son dönem depolama ücretinin hesaplanması gerekiyorsa işletme teslim tarihine kadar geçen süreyi doğru hesaplamalı ve hak sahibine hesap dökümü sunmalıdır. Fazladan gün yazılması veya daha sonraki dönem için peşin ücret istenmesi uyuşmazlığa yol açar.

Hapis hakkı kullanılacağı zaman borcun tutarı, dayanağı ve hangi tarihte muaccel olduğu yazılı olarak açıklanmalıdır. Bu şeffaflık hem tahsilatı kolaylaştırır hem olası dava veya denetimde işletmenin hukuki sebebini gösterir.

Ürün Hapis Hakkı Nedeniyle Satılabilir mi?

Hapis hakkı, işletmeye doğrudan ve keyfi satış yetkisi vermez. Ürünün paraya çevrilmesi ancak kanun ve ilgili icra/özel mevzuat usullerinin izin verdiği çerçevede mümkündür. Lisanslı depo kendi kararıyla “borç ödenmedi, ürünü sattım” şeklinde işlem yapamaz.

5300 m.21’de azami depolama süresinin dolması ve ürünün geri alınmaması için ayrıca özel satış mekanizması vardır. Bu mekanizma hapis hakkından farklıdır ve önceden bildirim, satış işlemi ve net bedelin hak sahibine ödenmesi gibi şartlara bağlanmıştır.

Ödenmeyen hizmet alacağının tahsili için cebri icra yolu gerekebilir. İşletme ürün senedi/ELÜS üzerindeki hakları, varsa rehin/hacizleri ve mudi mülkiyetini dikkate alarak hukuki prosedürü izlemelidir.

ELÜS Başka Kişiye Devredilmişse Eski Mudinin Borcu İçin Hapis Hakkı Kullanılır mı?

ELÜS devri, ürünü ilk teslim eden kişi ile güncel hak sahibini farklılaştırabilir. Bu durumda hapis hakkının hangi ücret alacağına karşı ve hangi hak sahibine karşı ileri sürülebileceği somut işlem zinciri üzerinden değerlendirilmelidir. Lisanslı depo, eski mudinin lisanslı depoculuk dışındaki kişisel borcunu yeni ELÜS sahibine yükleyemez.

Depolama hizmeti ürüne bağlı olarak devam ettiği için ürün üzerinde doğan güncel ve kanuni hizmet ücretlerinin kimin sorumluluğunda olduğu, sözleşme, tarife ve ELÜS devir sistemiyle birlikte ele alınır. İşletmenin kayıtları ücretin hangi döneme, hangi ürüne ve hangi hak sahipliği dönemine ait olduğunu gösterebilmelidir.

Hak sahibinin değiştiği durumlarda teslimden önce hesap dökümü sunulması özellikle önemlidir. Eski ve yeni hak sahibinin borçları birbirine karıştırılmamalıdır.

Hapis Hakkı ile Haciz veya Rehin Çakışırsa Ne Olur?

ELÜS üzerinde haciz veya rehin bulunması, teslim sürecinde ayrı bir takyidat olarak değerlendirilir. Hapis hakkı, haciz ve rehin farklı hukuki kurumlardır. Hangisinin öncelikli olduğu ve ürünün nasıl paraya çevrileceği somut kayıt, hakkın kuruluş tarihi ve ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir.

Lisanslı depo, elektronik kayıtta haciz bulunan ürünü yalnız kendi ücret alacağını ileri sürerek serbestçe teslim veya satamaz. Aynı şekilde rehin alacaklısının hakkı varsa merkezi kayıt ve ilgili kuruluş talimatları dikkate alınmalıdır.

Uyuşmazlık halinde işletme tek taraflı öncelik sırası belirlemek yerine icra makamı, mahkeme kararı veya mevzuatın öngördüğü sistem üzerinden işlem yapmalıdır. Elektronik kayıtların çıktıları ve tarihleri korunmalıdır.

Mudi Depo Ücreti Borcuna İtiraz Ederse Ne Olur?

Ücret borcuna itiraz, borcun otomatik olarak yok olduğu anlamına gelmez; ancak işletmenin hesabının hukuki ve matematiksel dayanağını açıklamasını gerektirir. Hizmet tarihi, depolama günü, tonaj, ürün türü, yürürlükteki Bakanlık tarifesi, KDV ve yapılan ödemeler tablo halinde gösterilmelidir.

Tarife üstü bedel, mükerrer hizmet kalemi veya yanlış depolama günü tespit edilirse borç düzeltilmelidir. İşletme hatalı hesabı koruyarak hapis hakkı kullanırsa teslim gecikmesinden ve doğan zarardan sorumlu hale gelebilir.

Uyuşmazlık çözülemiyorsa tarafların tacir sıfatı ve talebin niteliğine göre arabuluculuk ve ticari dava yolları gündeme gelebilir. Ücret tarifesine aykırılık ayrıca Ticaret Bakanlığı denetimine konu olabilir.

Borcun Ödenmesinden Sonra Ürün Ne Zaman Teslim Edilmelidir?

Hapis hakkına dayanak olan borç tamamen ödendiğinde veya hukuken ortadan kalktığında, başka haciz/rehin/mahkeme engeli yoksa teslimden kaçınma sebebi de sona erer. 5300 m.21’in gecikmeksizin teslim kuralı yeniden tam olarak uygulanır.

İşletme ödemenin banka hesabına geçtiğini veya geçerli şekilde yapıldığını doğruladıktan sonra teslim operasyonunu planlamalıdır. “Muhasebe henüz görmedi” gibi iç organizasyon sorunları makul sürenin ötesinde gecikme gerekçesi yapılamaz.

Tam teslimde ELÜS iptal edilir; kısmi teslimde mevcut senet iptal edilip kalan miktar için yeni senet oluşturulur. Ücretin ödenmesi, senet ve takyidat kontrollerini ortadan kaldırmaz.

Hapis Hakkı Kullanılmadan Önce Kontrol Listesi

İlk olarak alacağın lisanslı depoculuk hizmetinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirlenmelidir. İkinci olarak doğru Bakanlık tarifesi ve yürürlük tarihi tespit edilmelidir. Üçüncü olarak tonaj, gün ve hizmet kalemi yeniden hesaplanmalı; yapılan ödemeler düşülmelidir.

Dördüncü olarak alacağın muaccel olup olmadığı kontrol edilmelidir. Beşinci olarak ELÜS’ün güncel hak sahibi ile borçlu ilişkisi incelenmelidir. Altıncı olarak haciz, rehin veya diğer takyidatlar merkezi kayıttan kontrol edilmelidir.

Hak kullanılacaksa hak sahibine borç ve hesap dökümü yazılı bildirilmelidir. Ödeme veya başka teminatla engel kalktığında teslim gecikmeden yapılmalı ve ELÜS işlemleri eş zamanlı tamamlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Depo ücreti ödenmezse ürün verilmez mi?

Kanuni hapis hakkının şartları varsa işletme ilgili hizmet alacağı ödenene kadar teslimi sınırlı biçimde durdurabilir.

Depo her borç için ürünü tutabilir mi?

Hayır. Hapis hakkının lisanslı depoculuk hizmetiyle ve kanuni şartlarla bağlantılı olması gerekir.

Tarife üstü ücret için hapis hakkı kullanılabilir mi?

Tarife üstü veya mevzuata aykırı bedel hapis hakkına meşru dayanak oluşturmaz.

Hapis hakkı ürünün mülkiyetini depoya geçirir mi?

Hayır. Ürün ELÜS hak sahibine/mudiye aittir.

Ürün hemen satılabilir mi?

Hayır. Hapis hakkı kendiliğinden serbest satış yetkisi vermez.

Borcun bir kısmı ödenirse ne olur?

Kalan alacak ve hapis hakkının kapsamı somut borç ve ürün değeriyle birlikte değerlendirilir; keyfi ve ölçüsüz uygulama yapılamaz.

ELÜS başkasına satılmışsa eski mudinin borcu ne olur?

Eski ve yeni hak sahibinin borç dönemleri ayrıştırılmalı; lisanslı depoculuk dışındaki kişisel borç yeni hak sahibine yüklenmemelidir.

Haciz varsa depo ücreti ödense bile ürün çıkar mı?

Hayır. Haciz veya rehin gibi bağımsız takyidat varsa ayrıca kaldırılmalıdır.

Depo hesabına itiraz edilebilir mi?

Evet. Hesap yürürlükteki Bakanlık tarifesi, tonaj ve depolama süresiyle karşılaştırılabilir.

Borç ödenince teslim ne zaman yapılır?

Başka hukuki engel yoksa 5300 m.21 uyarınca gecikmeksizin teslim edilmelidir.