Lisanslı Depo Ürünü Ne Zaman Teslim Etmek Zorunda? | 5300 m.21 (2026)

5300 Sayılı Kanun m.21 Lisanslı Depoya Hangi Teslim Yükümlülüğünü Getirir?

5300 sayılı Kanunun 21. maddesi, lisanslı depoya bırakılan ürünün hak sahibi tarafından geri istenmesi halinde teslim sürecini düzenler. Lisanslı depoculukta ürün işletmeye satılmaz; ürün vedia ilişkisi içinde muhafaza edilir ve ürün senedi/ELÜS depodaki ürün üzerindeki mülkiyet hakkını temsil eder. Bu nedenle hak sahibi teslim talep ettiğinde işletmenin temel borcu, ürünün mevzuata uygun biçimde teslim edilmesidir.

Kanunun sistemi, teslim talebini işletmenin keyfi takdirine bırakmaz. İşletme kapasite planı, piyasa fiyatı, kendi finansman ihtiyacı veya ürünün o gün satılmasının ekonomik olarak elverişsiz olması gibi gerekçelerle teslimi erteleyemez. Teslimden kaçınma ancak kanundan veya senet üzerindeki geçerli bir hukuki takyidattan kaynaklanan sebebe dayanmalıdır.

Ürün senedinin nasıl doğduğu ve mülkiyeti nasıl temsil ettiği için 5300 m.15 ELÜS oluşumu rehberimiz; haciz ve mükerrer senet kuralları için 5300 m.17 rehberimiz incelenebilir.

Ürün Teslim Talebi Nasıl Yapılır?

Teslim talebinin elektronik ürün senedi sistemindeki hak sahibi tarafından veya hukuken yetkili temsilcisi aracılığıyla yapılması gerekir. İşletme teslim isteyen kişinin kimliğini, temsil yetkisini ve senet üzerindeki güncel hak sahipliğini doğrulamalıdır. ELÜS devredilmişse ürünü ilk teslim eden kişi artık güncel hak sahibi olmayabilir.

Elektronik sistemde hak sahipliği, haciz, rehin veya başka sınırlama kayıtları teslim öncesinde kontrol edilmelidir. Vekâleten teslim alınacaksa vekâletnamenin kapsamı, ürün teslim alma ve ilgili senet işlemlerini yapmaya elverişli olmalıdır. Tüzel kişi adına işlemde temsil ve imza yetkisi ticaret sicili ve şirket belgeleriyle doğrulanır.

Teslim talebinin yazılı veya elektronik kayıt altına alınması ispat açısından önemlidir. Talep tarihi ve saati, ürün kodu, miktar, depo lokasyonu, teslim alacak kişinin bilgileri ve planlanan yükleme zamanı şirket sistemine işlenmelidir. Böylece teslimin gecikip gecikmediği ve hangi nedenle beklediği sonradan denetlenebilir.

Kanundaki “Gecikmeksizin Teslim” Kuralı Ne Anlama Gelir?

5300 m.21, hak sahibinin teslim talebi üzerine ürünün kanuni bir engel yoksa gecikmeksizin teslim edilmesini esas alır. Bu ifade, her ürünün talep anından saniyeler sonra kamyona yüklenmesi anlamına gelmez; tartım, araç sırası, iş güvenliği, depo operasyonu, gerekli kayıt ve senet iptali gibi objektif teknik işlemler için makul süre gerekir. Ancak işletme bu teknik işlemleri teslimi sürüncemede bırakmak için kullanamaz.

İşletme teslim kapasitesini lisanslı faaliyetinin gerektirdiği seviyede planlamalıdır. Günlük ürün giriş-çıkış kapasitesi, kantar sayısı, personel ve yükleme ekipmanı lisans ve denetim süreçlerinde önemlidir. Sürekli biçimde teslim taleplerini karşılayamayacak operasyonel yapı, lisans şartlarının ve mudi haklarının ihlaline dönüşebilir.

Gecikmenin objektif sebebi varsa bu sebep kayıt altına alınmalı ve hak sahibine açıklanmalıdır. Teknik arıza, mücbir olay veya resmi makam kararı gibi durumlarda işletmenin aldığı tedbirler ve teslimin yeniden başlayacağı süreç belgelenmelidir. Soyut “yoğunluk var” cevabı uzun süreli erteleme için yeterli değildir.

Depodaki Ürünü İlk Teslim Eden Kişi mi Geri Alır?

Her zaman değil. Ürün senedi/ELÜS devredilebilir ekonomik bir kayıttır. İlk üretici ürünü lisanslı depoya teslim etmiş, daha sonra ELÜS’ü TÜRİB üzerinden satmış olabilir. Bu halde depodaki ürün üzerindeki ekonomik hak güncel senet sahibine geçmiştir. Lisanslı depo ürün tesliminde güncel elektronik kayıt sahibini esas alır.

Bu nedenle sadece eski teslim makbuzunu veya kantar fişini gösteren kişinin ürünü alma hakkı bulunduğu kabul edilmemelidir. Kantar fişi ürünün geçmişte tesise girdiğini gösterebilir; güncel mülkiyet hakkını tek başına temsil etmez. Güncel ELÜS kaydı, takyidatlar ve kimlik/temsil belgeleri birlikte kontrol edilir.

Hak sahibinin ölümü, şirket birleşmesi, cebri icra, miras veya mahkeme kararı gibi durumlarda hak sahipliğinin elektronik sisteme yansıtılması gerekebilir. Lisanslı depo uyuşmazlığı kendi takdiriyle çözmemeli; geçerli resmi ve elektronik kayıtları esas almalıdır.

Teslimde Aynı Fiziksel Ürün mü, Eşdeğer Ürün mü Verilir?

Lisanslı depoculuk sisteminde aynı tür, sınıf ve standarda sahip ürünler mevzuatın izin verdiği ölçüde karıştırılabilir. Bu nedenle hak sahibi her zaman depoya teslim ettiği aynı taneleri, çuvalları veya ürün birimlerini geri almaz. İşletme, ürün senedinde temsil edilen miktar, tür, sınıf ve kaliteyi karşılayan eşdeğer ürünü teslim etmekle yükümlüdür.

Karıştırılarak depolamada küçük kalite farklılıkları prim–indirim tarifesiyle dengelenir. Bu sistemin ayrıntıları 5300 m.20 ürün karıştırma ve prim–indirim rehberimizde açıklanmıştır.

Teslim edilen ürünün kalite veya miktarı senet hakkını karşılamıyorsa mudi/hak sahibi teslim anında ihtirazi kayıt düşmeli, tartım ve numune belgelerini saklamalıdır. Kalite uyuşmazlığında yetkili sınıflandırıcı ve ilgili ürün tebliğindeki itiraz usulleri uygulanır.

Ürün Teslim Edildiğinde ELÜS Neden İptal Edilir?

ELÜS, depodaki belirli ürün hakkını temsil eder. Fiziki ürün hak sahibine teslim edildiği halde ELÜS açık kalırsa aynı ürün üzerinde elektronik hak varmış gibi görünmeye devam eder. Bu durum mükerrer hak yaratır ve senedin başka kişiye devredilmesi halinde ciddi zarar doğurur.

Bu nedenle teslim ile senet iptali aynı operasyon zincirinde tamamlanmalıdır. Ürün araçla depo sahasından çıkmadan önce veya çıkış işlemiyle eş zamanlı olarak gerekli elektronik kontroller yapılmalı; aktif senet durumu kapatılmalıdır. Fiziki çıkış kaydı ile elektronik iptal kaydı tarih ve miktar bakımından birbirini doğrulamalıdır.

Ürünün senet iptal edilmeden teslim edilmesi 5300 sayılı Kanunun ağır ihlal olarak ele aldığı davranışlardandır. Bakanlık m.27 kapsamında faaliyeti durdurma, askıya alma veya diğer idari tedbirleri uygulayabilir; somut fiile göre m.34 yaptırımları da gündeme gelebilir.

Kısmi Ürün Tesliminde ELÜS Nasıl İşlem Görür?

Hak sahibi ürün senedinde temsil edilen miktarın tamamını değil bir kısmını teslim almak isteyebilir. 5300 m.21’in sistemi, kısmi teslimde mevcut senedin kısmen açık bırakılmasından ziyade eski senedin iptal edilmesi ve depoda kalan ürün miktarı için yeni ürün senedi düzenlenmesidir.

Örneğin ELÜS 100 ton ürünü temsil ediyor ve hak sahibi 40 ton teslim alıyorsa, 100 tonluk senet iptal edilir; teslim edilen 40 ton fiziksel olarak çıkarılır ve kalan 60 ton için yeni ELÜS düzenlenir. Böylece elektronik kayıt kalan fiili stok miktarıyla birebir eşleşir.

Kısmi teslimde kalite ve sınıfın da korunması gerekir. Karıştırılmış stoktan 40 ton çıkarıldığında kalan 60 tonun senetle temsil edilen sınıf ve kalite koşullarını sürdürdüğü kontrol edilmelidir. Yeni senet eski senedin kopyası gibi otomatik oluşturulmamalı; kalan miktar ve ilgili güncel kayıtlar esas alınmalıdır.

Lisanslı Depo Hangi Durumlarda Teslimden Kaçınabilir?

İşletmenin teslimden kaçınması ancak hukuken geçerli sebebe dayanabilir. En tipik sebeplerden biri işletmenin kanuni hapis hakkıdır. Mudi veya hak sahibi onaylı tarife kapsamında doğmuş depolama ve hizmet ücretlerini ödememişse, kanunun tanıdığı hapis hakkı sınırlarında teslim durdurulabilir.

İkinci grup neden ürün senedi üzerindeki haciz, rehin veya mahkeme/icra makamı tedbiridir. Elektronik kayıtta tasarruf yetkisini sınırlayan geçerli kayıt varsa işletme bu takyidatı görmezden gelerek serbest teslim yapamaz. Üçüncü grup, kimlik veya temsil yetkisinin doğrulanamamasıdır.

İşletmenin kendi nakit sıkıntısı, ürün fiyatının yükselmesi, başka müşteriye ürün ayırması, ürünün başka yere satılmış olması veya stok açığı geçerli teslimden kaçınma sebebi değildir. Aksine bu durumlar lisanslı depo işletmesinin daha ağır sorumluluğunu doğurabilir.

Haciz veya Rehin Varsa Ürün Teslim Edilir mi?

ELÜS üzerinde geçerli haciz veya rehin bulunduğunda teslim işlemi bu kayda uygun yürütülmelidir. Haciz, cebri icra işlemi olarak hak sahibinin tasarruf yetkisini sınırlar. Rehin ise alacaklı lehine teminat hakkı kurar. Her iki durumda da serbest teslim öncesinde elektronik kayıt ve ilgili makam/kuruluş talimatı kontrol edilir.

5300 m.17, ürün senediyle temsil edilen ürünün haczini senet hakkı üzerinden yürütür. Bu nedenle icra haczi varken fiziki ürünü senet kaydından bağımsız teslim etmek, haciz alacaklısının hakkını ihlal edebilir.

Takyidat kaldırılmışsa kaldırma işleminin merkezi kayıt sistemine yansımış olması gerekir. Sadece tarafların e-posta veya sözlü açıklamasına dayanılarak elektronik haciz/rehin kaydı yok sayılmamalıdır.

Lisanslı Depo Ürünü Teslim Etmezse Hak Sahibi Ne Yapabilir?

Hak sahibi öncelikle teslim talebini ve işletmenin ret/gecikme gerekçesini yazılı hale getirmelidir. ELÜS hak sahipliği kaydı, ödeme belgeleri, haciz/rehin durumu, teslim talep tarihi ve işletme cevabı birlikte saklanmalıdır. Teslim edilmeme sebebi ödenmemiş ücret olarak gösteriliyorsa hesap onaylı tarife ile karşılaştırılmalıdır.

Teslim yükümlülüğünün ihlali, somut olayın özelliklerine göre özel hukuk tazminat sorumluluğu, Tazmin Fonu mekanizması, Bakanlık denetimi ve idari yaptırım sonuçları doğurabilir. İşletmenin ürün kaybı, stok açığı veya lisans koşulu ihlali söz konusuysa zarar talebi 5300 m.24–25’teki Tazmin Fonu süreciyle de bağlantılı hale gelebilir.

Ürün fiyatındaki değişim nedeniyle gecikmeden zarar doğmuşsa zarar ile teslim ihlali arasındaki illiyet bağı belgeyle ortaya konulmalıdır. Hak sahibinin alternatif alım maliyeti, sözleşme cezası veya diğer ticari kayıpları somut delillerle ispatlanır.

Lisanslı Depo İçin Teslim Kontrol Listesi

Birinci adım, talep sahibinin kimlik ve temsil yetkisini doğrulamaktır. İkinci adım, ELÜS’ün güncel hak sahibi ve miktarını kontrol etmektir. Üçüncü adım, haciz, rehin veya başka takyidat bulunup bulunmadığını merkezi kayıttan incelemektir.

Dördüncü adım, onaylı tarife kapsamındaki vadesi gelmiş depo ücretlerinin durumunu kontrol etmektir. Beşinci adım, teslim edilecek ürünün miktar, tür, sınıf ve kalite bakımından senedi karşılayıp karşılamadığını doğrulamaktır. Altıncı adım, kantar ve fiziksel yükleme işlemlerini kayıt altına almaktır.

Son adım, tam teslimde senedi iptal etmek; kısmi teslimde eski senedi iptal edip kalan miktar için yeni senet oluşturmaktır. Fiziki çıkış ile elektronik kayıt aynı gün ve aynı miktar üzerinden uzlaştırılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Lisanslı depo ürünü talep edildiği gün vermek zorunda mı?

Kanun gecikmeksizin teslimi esas alır. Teknik ve zorunlu işlem süresi dışında keyfi gecikme yapılamaz.

Ürünü ilk teslim eden kişi mi geri alır?

ELÜS devredilmişse güncel hak sahibi esas alınır; ilk mudi her zaman son hak sahibi değildir.

Ürün tesliminde ELÜS iptal edilir mi?

Evet. Tam teslimde ürün senedi iptal edilir.

Kısmi teslimde mevcut ELÜS açık kalır mı?

Hayır. Eski senet iptal edilir ve depoda kalan miktar için yeni ürün senedi düzenlenir.

Depo aynı fiziksel ürünü mü vermeli?

Karıştırmaya izin verilen ürünlerde senetteki miktar, tür, sınıf ve kaliteyi karşılayan eşdeğer ürün teslim edilir.

Depo ücreti ödenmemişse teslim durdurulabilir mi?

Kanunun tanıdığı hapis hakkı kapsamındaki vadesi gelmiş hizmet alacağı için mevzuat şartlarıyla teslimden kaçınılabilir.

ELÜS üzerinde haciz varsa ürün çıkar mı?

Haciz kaldırılmadan veya yetkili icra makamının işlemine uygunluk sağlanmadan serbest teslim yapılmamalıdır.

Teslimde kalite düşükse ne yapılır?

Tartım ve numune kayıtları alınmalı; yetkili sınıflandırıcı ve ürün mevzuatındaki itiraz usulü işletilmelidir.

ELÜS iptal edilmeden ürün çıkarsa ne olur?

Bu, fiili stokla elektronik hak kaydını ayıran ciddi mevzuat ihlalidir ve idari/yasal sonuçlar doğurabilir.

Ürün teslim edilmezse Tazmin Fonu devreye girebilir mi?

İşletmenin kanuna aykırı yükümlülük ihlalinden zarar doğmuşsa 5300 m.24–25 kapsamındaki Tazmin Fonu mekanizmasının şartları ayrıca değerlendirilebilir.