Ulusal Düzey Afet Grubu Planı Nasıl Hazırlanır? Onay, Kaynak Envanteri ve AYDES | 10809 m.7 (2026)

10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 7 nci maddesi, Türkiye Afet Müdahale Planı altında hazırlanan ulusal düzey afet grubu planlarının kim tarafından hazırlanacağını, hangi makamın onaylayacağını, verilerin nereye girileceğini ve ülke çapındaki kaynak envanterinin nasıl ele alınacağını düzenler. Bu planlar, TAMP’taki genel görev dağılımını belirli bir afet grubunun uygulanabilir personel, araç, tesis, ekipman, veri ve koordinasyon düzenine dönüştürür.

Madde 7’ye göre ulusal düzey afet grubu planı, ana çözüm ortağı tarafından destek çözüm ortaklarının katılımıyla hazırlanır. AFAD planı format yönünden inceler. Ana çözüm ortağı bir bakanlığa bağlı ise ilgili bakanın; bakanlığa bağlı olmayan kurum veya kuruluş ise en üst yöneticinin onayıyla plan yürürlüğe girer. Plan verileri ilgili afet grubu tarafından AYDES’e girilir. Müdahale için gerekebilecek kaynakların mevcut durumu ülke düzeyinde tespit edilir. Güvenlik ve trafik hizmetlerindeki “GİZLİ” dereceli kaynak envanterleri ise ilgili güvenlik birimlerinin kendi bünyesinde saklanır.

Ulusal düzey afet grubu planı nedir?

Ulusal düzey afet grubu planı, TAMP kapsamında belirli bir hizmet alanında ana ve destek çözüm ortaklarının görevlerini somutlaştıran uygulama planıdır. TAMP’ın görev ve organizasyon çerçevesi, afet grubu planında personel, kapasite, süreç, iletişim, lojistik, kaynak ve koordinasyon bilgileriyle operasyonel seviyeye indirilir. Bu nedenle TAMP ile ulusal afet grubu planı aynı belge değildir.

10809 sayılı Yönetmelik m.6/3, TAMP dikkate alınarak ulusal ve yerel düzey afet grubu planları ile olay türü planlarının AFAD tarafından belirlenen formata uygun hazırlanmasını öngörür. M.7 ise ulusal düzey planların özel hazırlama ve onay usulünü düzenler. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde ulusal afet grubu planının TAMP’a uyumlu ve AFAD’ın belirlediği formatta olması zorunludur.

Afet grubu sistemi, müdahale hizmetlerinin uzmanlık alanlarına ayrılmasını sağlar. Bir grup içinde ana çözüm ortağı koordinasyonu yürütür; destek çözüm ortakları kendi görev, personel ve kaynaklarıyla planın uygulanmasına katılır. Böylece afet gerçekleştiğinde hangi kurumun hangi işi yapacağı olay anında değil, hazırlık aşamasında cevaplandırılmış olur.

Ulusal afet grubu planını kim hazırlar?

Yönetmelik m.7/1’in hükmü nettir: ulusal düzey afet grubu planları ana çözüm ortakları tarafından destek çözüm ortaklarının katılımıyla hazırlanır. Ana çözüm ortağının tek başına plan hazırlayıp destek kurumlara sonradan bildirmesi, maddenin öngördüğü katılımcı hazırlama sistemine uygun değildir. Destek çözüm ortaklarının görev alanı, kapasitesi ve kaynakları plan hazırlığı sırasında sisteme işlenmelidir.

Ana çözüm ortağı, Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde afet grubunun yürüteceği hizmetlere ilişkin koordinasyondan sorumlu bakanlık, kurum veya kuruluş olarak tanımlanmıştır. Destek çözüm ortağı ise ana çözüm ortağının koordinasyonunda çalışmalara katılan paydaştır. Plan hazırlama sorumluluğu ana çözüm ortağındadır; destek çözüm ortaklarının katılımı ise planın yalnızca merkez kurumun kapasitesini değil, tüm grubun gerçek kapasitesini göstermesini sağlar.

Hazırlık aşamasında görev tanımlarının soyut bırakılmaması gerekir. Personelin niteliği, görevlendirme usulü, iletişim kanalı, araç ve ekipman, alternatif kaynak, konuşlanma alanı, sevk yöntemi, raporlama zinciri ve kapasite yetersizliğinde destek mekanizması planın uygulanabilirliğini belirleyen temel unsurlardır. Yönetmeliğin diğer hükümleri bu unsurların güncel tutulmasını zorunlu kılan çok sayıda özel görev içerir.

AFAD’ın format incelemesi ne anlama gelir?

M.7/2’ye göre ulusal afet grubu planı, yürürlüğe girmeden önce AFAD tarafından plan formatı yönünden incelenir. Bu incelemenin hukuki konusu planın belirlenen standart ve yapıya uygunluğudur. AFAD’ın format incelemesi, ana çözüm ortağının görev alanını devraldığı veya ilgili bakanın onay makamı yerine geçtiği anlamına gelmez.

Format standardı ulusal müdahale sisteminin bütünlüğü için önemlidir. Bir afet grubunun kaynakları kişi bazlı, diğerinin yalnızca kurum adı bazlı; birinin koordinatları coğrafi veri standardında, diğerinin serbest metin biçiminde tutulursa ortak karar destek sistemi işlevini kaybeder. Bu nedenle AFAD’ın plan formatı, kurumlar arasında aynı veri ve operasyon mantığının kullanılmasını sağlar.

Planın format yönünden uygun bulunması, içeriğin bir kez hazırlanıp değişmeden kalacağı anlamına gelmez. Müdahale kapasitesi, personel, araçlar, tesisler, iletişim bilgileri ve hukuki görevler zaman içinde değişebilir. M.11 uyarınca planlar düzenli şekilde güncellenmeli; değişen veriler AYDES’e de yansıtılmalıdır.

Ulusal afet grubu planını kim onaylar?

Onay makamı ana çözüm ortağının idari statüsüne göre değişir. M.7/2’ye göre ana çözüm ortağı bir bakanlığa bağlı ise plan, ilgili bakanın onayıyla yürürlüğe girer. Bakanlığa bağlı olmayan kurum ve kuruluşlarda ise en üst yönetici onay makamıdır. AFAD’ın format incelemesi bu onaydan önceki aşamadır.

Bu usul, planın hazırlanması, teknik-format incelemesi ve yürürlüğe girişini üç ayrı işleme ayırır. Hazırlayan ana çözüm ortağıdır; destek çözüm ortakları katılır; AFAD format yönünden inceler; yetkili bakan veya en üst yönetici onaylar. Plan ancak bu usul tamamlandıktan sonra yürürlükteki ulusal afet grubu planı hâline gelir.

Planın kim tarafından onaylandığının belge üzerinde açık şekilde gösterilmesi gerekir. Onay tarihi, plan sürümü ve güncelleme tarihi özellikle önemlidir. Afet anında eski sürümün kullanılması, görev ve kaynakların yanlış birimlere yönlendirilmesine neden olabileceği için kurum içi dağıtım ve AYDES kaydı aynı sürüm üzerinden yürütülmelidir.

Ulusal afet grubu planı AYDES’e nasıl girilir?

M.7/2, ulusal düzey afet grubu planlarının veri girişlerinin ilgili afet grubu tarafından AYDES’e yapılacağını açıkça düzenler. M.6/5 de TAMP kapsamındaki planların ilgili bölümlerine ait verilerin AYDES’e yüklenmesini veya AYDES standartlarına uygun internet ağı servisleri üzerinden entegrasyon sağlanmasını öngörür. Dolayısıyla iki yöntem mümkündür: doğrudan veri girişi veya teknik standartlara uygun sistem entegrasyonu.

AYDES’e veri aktarımının amacı, kaynak ve görev bilgisini yalnızca arşivlemek değildir. Yönetmeliğin tanımına göre AYDES, coğrafi bilgi sistemlerini kullanan ve afet kaynaklarının etkin yönetimi için karar destek mekanizmaları içeren internet ağı tabanlı bir sistemdir. Afet anında mevcut araç, ekip, tesis ve diğer kaynakların nerede olduğu ve hangi görev için kullanılabileceği karar süreçlerinin temel girdisidir.

Bu nedenle veri güncelliği hukuken ve operasyonel olarak önem taşır. Görevden ayrılmış kişinin aktif görünmesi, kullanım dışı aracın hazır kapasite olarak kaydedilmesi, taşınmış tesisin eski koordinatının tutulması veya iletişim bilgisinin güncellenmemesi planın uygulanmasını doğrudan etkiler. Plan güncellemesi ile dijital veri güncellemesi birlikte yürütülmelidir.

Kaynak envanteri nasıl belirlenir?

M.7/3, müdahale hizmetlerinde ihtiyaç duyulabilecek tüm kaynakların mevcut durumunun ülke düzeyinde tespit edilmesini emreder. Bu hüküm yalnızca afet olduktan sonra kaynak aranmasını değil, hazırlık döneminde ulusal kapasitenin bilinmesini esas alır. Personel, araç, iş makinesi, haberleşme, enerji, sağlık, barınma, lojistik ve diğer grup özelindeki kaynaklar planlama sırasında mevcut durumlarıyla belirlenmelidir.

Kaynak envanteri sayıdan ibaret değildir. Bir iş makinesinin sayısı kadar bulunduğu yer, teknik kapasitesi, sevk süresi, operatör ihtiyacı, yakıt ve bakım gereksinimi de operasyon açısından önemlidir. Sağlık kapasitesinde yatak sayısı, uzman personel, ambulans, medikal ekipman ve sevk imkânı; haberleşmede cihazın kapsaması, enerji ihtiyacı ve yedekleme sistemi gibi ayrıntılar planın gerçek kullanılabilir kapasitesini ortaya koyar.

Yönetmeliğin m.13 ve m.27 hükümleri, kurumların afet kapasitesini geliştirmesi, personeli hazır tutması ve kritik iş gücü ile sistemlerde yedekleme yapması bakımından bu envanter mantığını tamamlar. Envanterin amacı yalnızca mevcut kaynakları saymak değil, eksik kapasiteyi önceden tespit ederek tedbir almaktır.

Güvenlik ve trafik hizmetlerindeki gizli kaynak envanteri nasıl korunur?

M.7/4, genel AYDES ve kaynak envanteri sistemine özel bir güvenlik istisnası getirir. Güvenlik ve trafik hizmetlerinde Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda yer alan kurumların “GİZLİ” dereceli kaynak envanterleri kendi birimlerinde saklanır.

Bu hüküm, bütün kaynak bilgilerinin açık veya ortak sistemde aynı ayrıntıyla tutulmasının zorunlu olmadığını gösterir. Güvenlik sınıflandırmasına tabi envanter, ilgili kurumun kendi güvenlik düzeni içinde muhafaza edilir. Afet koordinasyonu için ihtiyaç duyulan bilgi ile gizlilik derecesi taşıyan operasyonel kapasite bilgisinin korunması arasında bu şekilde hukuki denge kurulmuştur.

Gizlilik hükmü, ilgili güvenlik kurumunun afet görevinden muaf olduğu anlamına gelmez. Kurumların TAMP kapsamındaki sorumlulukları devam eder; yalnızca “GİZLİ” kaynak envanterinin saklanma yeri ve yöntemi özel olarak korunmuştur. Yönetmeliğin 33 üncü maddesindeki genel gizlilik esasları da bu yaklaşımı tamamlar.

Ulusal düzey olay türü planları nasıl yürürlüğe girer?

M.7/5, ulusal afet grubu planlarından farklı olarak olay türü planlarını düzenler. Afet ve Acil Durum Kurulu kararı ile ulusal düzeyde hazırlanan olay türü planları, AFAD tarafından plan formatı yönünden incelenir; varsa görüş ve öneriler dikkate alınır ve ilgili bakanlık tarafından onaylanarak yürürlüğe girer.

Olay türü planı ile afet grubu planı aynı belge değildir. Afet grubu planı belirli hizmetin organizasyonunu ve kapasitesini düzenler. Olay türü planı ise belirli afet veya acil durum senaryosuna göre farklı hizmetlerin nasıl birlikte devreye gireceğini ayrıntılandırır. Bu ayrım özellikle deprem, sel, büyük yangın veya diğer yüksek etkili olaylarda kurumlar arası eşgüdümü güçlendirir.

Hangi durumlar için ulusal düzey olay türü planı hazırlanacağı m.6/3 uyarınca Afet ve Acil Durum Kurulu tarafından belirlenir. Böylece olay türü planlarının hazırlanması kurumların keyfî tercihine bırakılmamış, kurul kararına bağlanmıştır.

Ulusal afet grubu planı ne zaman güncellenir?

Yönetmeliğin 11 inci maddesi planların güncellenmesini düzenler. Afet mevzuatında planın yalnızca var olması yeterli değildir; görev, teşkilat, personel, kaynak, iletişim, kapasite veya risk değiştiğinde planın güncel gerçekliği yansıtması gerekir. Güncel olmayan plan, afet anında yanlış bilgiyle karar alınmasına yol açar.

Özellikle destek çözüm ortağının değişmesi, yeni araç veya tesis devreye alınması, kaynak kaybı, kurum teşkilatının değişmesi, kritik personelin ayrılması veya iletişim sisteminin yenilenmesi güncelleme ihtiyacını doğurur. Planın yeni sürümü onay sürecinden geçirilmeli ve AYDES’teki veri setiyle uyumlu hâle getirilmelidir.

Yönetmeliğin 13 üncü maddesi kapsamında eğitimli personel ve kapasitenin hazır tutulması, 31 inci maddede eğitim ve tatbikatların düzenlenmesi de planın kâğıt üzerinde kalmamasını sağlar. Tatbikatta tespit edilen eksiklikler, plan güncellemesinin doğrudan girdisidir.

Kurumlar için uygulama kontrol listesi

Bir ana çözüm ortağının ulusal afet grubu planını hukuken ve operasyonel olarak tamamlanmış sayabilmesi için şu başlıkların aynı anda kontrol edilmesi gerekir: plan TAMP ile uyumlu olmalı; destek çözüm ortakları hazırlığa katılmalı; AFAD’ın formatı kullanılmalı; AFAD format incelemesi tamamlanmalı; yetkili bakan veya en üst yönetici onayı bulunmalı; AYDES veri girişi veya sistem entegrasyonu yapılmalı; kaynakların ülke düzeyindeki mevcut durumu belirlenmeli; gizli envanterler için m.7/4 uygulanmalı; personel ve iletişim bilgileri güncel olmalı; tatbikat sonuçları plana yansıtılmalıdır.

Yerel kapasite ve il/ilçe planlarıyla ilişki de kontrol edilmelidir. Ulusal planda öngörülen kaynak veya destek mekanizması, yerel planda karşılığı bulunmayan bir görev olarak bırakılmamalıdır. TAMP’ın hazırlanması ve yürürlüğe girmesi bu üst-alt plan ilişkisinin temelini oluşturur.

Afet sonrasında hasar ve hak sahipliği ise bu planın konusu değildir. Bu süreçler için hasar tespitine itiraz, afet hak sahipliği ve afet iskân alanı taşınmaz işlemleri hakkında ayrı düzenlemeler uygulanır.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.7, ulusal düzey afet grubu planının hazırlanmasını açık bir görev ve onay zincirine bağlamıştır. Ana çözüm ortağı planı destek çözüm ortaklarıyla birlikte hazırlar; AFAD format yönünden inceler; ilgili bakan veya en üst yönetici onaylar. Plan verileri AYDES’e girilir ve ulusal kaynak kapasitesi önceden tespit edilir.

Bu sistemin hukuki değeri, afet anında görev ve kaynak arayışını azaltmasıdır. Güncel olmayan veya yalnızca kurum içinde saklanan plan, Yönetmeliğin hedeflediği ulusal bütünleşik müdahale sistemini sağlayamaz. Bu nedenle plan metni, AYDES verileri, kaynak envanteri, eğitim ve tatbikat sonuçları birlikte güncel tutulmalıdır.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Kurumsal uygulama için AFAD kaynakları esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular