Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) Nasıl Hazırlanır ve Yürürlüğe Girer? | 10809 m.6 (2026)

Türkiye Afet Müdahale Planı, afet anında hangi kurumun hangi işi yapacağını belirleyen sıradan bir idari çalışma belgesi değildir. 31 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 6 ncı maddesi, TAMP’ın hazırlanması, içeriği, organizasyon yapısı, ana ve destek çözüm ortakları, olay türü planları, destek il planlaması ve AYDES veri yükümlülüğü hakkında doğrudan kurallar koymuştur. Bu düzenleme nedeniyle TAMP; ulusal ve yerel müdahale sisteminin temel hukuki planı niteliğindedir.

Yönetmelik m.6/1’e göre TAMP, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından bakanlıklar ile kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanır. Plan; afet öncesi, sırası ve sonrasına ait müdahale planlamasının temel prensiplerini içerir. Müdahale çalışmalarında görev alacak afet grupları ile koordinasyon birimlerinin görev ve sorumlulukları TAMP’ta tanımlanır. Planın yürürlüğe girmesi için Cumhurbaşkanı Kararı gerekir ve TAMP Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu nedenle kurum içi taslak, çalışma notu veya yerel protokol TAMP’ın yerine geçmez.

TAMP nedir ve hukuki işlevi nedir?

TAMP, 10809 sayılı Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde “Türkiye Afet Müdahale Planı” olarak tanımlanan ve aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenen ulusal planlama aracıdır. Yönetmelik ayrıca “Ulusal Afet Müdahale Sistemi”ni TAMP ile ulusal ve yerel düzey planların oluşturduğu sistem olarak tanımlar. Bu tanım, TAMP’ın tek başına bir dosyadan ibaret olmadığını; ulusal afet grubu planları, il ve ilçe afet müdahale planları, yerel afet grubu planları ve olay türü planlarıyla birlikte işleyen bütünleşik sistemin merkezinde bulunduğunu gösterir.

TAMP’ın temel işlevi, afet ortaya çıktıktan sonra kurumların görev paylaşımını yeniden müzakere etmelerini önlemektir. Hangi hizmetin hangi ana çözüm ortağının koordinasyonunda yürütüleceği, hangi destek çözüm ortaklarının sisteme katılacağı ve hangi koordinasyon birimlerinin devreye gireceği plan öncesinde belirlenir. Böylece müdahale anında görev, yetki ve bilgi akışı önceden kurulmuş bir organizasyon üzerinden yürütülür.

Yönetmelik m.5, müdahale hizmetlerinin hazırlık, müdahale ve ön iyileştirme çalışmalarını kapsayacak şekilde planlanmasını emreder. Aynı madde; muhtemel afet ve acil durumların, operasyon risklerinin ve yaşanabilecek en kötü şartların dikkate alınmasını zorunlu tutar. TAMP’ın hazırlanması da bu planlama esaslarının ulusal çerçeveye dönüştürülmesidir.

TAMP’ı kim hazırlar?

Yetki doğrudan 10809 sayılı Yönetmelik m.6/1’de düzenlenmiştir. TAMP, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanır. Ancak hazırlık tek kurumlu bir süreç değildir; bakanlıklar ile kurum ve kuruluşların katılımı Yönetmelik metninde açıkça yer alır. Dolayısıyla AFAD merkezi koordinasyonu sağlar, fakat planın içerdiği hizmetler ilgili kurumların görev alanları ve kapasiteleri dikkate alınarak ortak planlama içinde şekillenir.

Bu katılımın hukuki nedeni, afet müdahalesinin çok sayıda uzmanlık alanı gerektirmesidir. Arama-kurtarma, güvenlik, sağlık, ulaşım, haberleşme, enerji, beslenme, geçici barınma, psikososyal destek, hasar tespiti ve lojistik gibi hizmetler farklı kurumların yetki alanındadır. TAMP, bu görevleri tek bir kurumda toplamak yerine, ana çözüm ve destek çözüm ortaklığı sistemiyle koordineli hâle getirir.

TAMP’ın hazırlanmasında kurumların yalnızca isimlerinin yazılması yeterli değildir. Yönetmelik m.6/1, afet grupları ve koordinasyon birimlerine ait görev ve sorumlulukların plan içinde tanımlanmasını şart koşar. Bu nedenle her kurum bakımından hangi faaliyet, hangi koordinasyon ilişkisi ve hangi destek mekanizmasının uygulanacağı açıklaştırılmalıdır.

TAMP nasıl yürürlüğe girer?

Yönetmelik m.6/1 bu konuda açık bir usul kurmuştur: TAMP Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe girer ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu iki unsur, planın ulusal ölçekte uygulanabilir resmî bir düzenleme hâline gelmesini sağlar. Bakanlık içi yazı, AFAD genelgesi, vali onayı veya kurumlar arası protokol tek başına TAMP’ın yürürlüğe giriş usulü değildir.

Planın Resmî Gazete’de yayımlanması hukuki erişilebilirlik açısından da önem taşır. Kamu kurumları, yerel yönetimler, özel kuruluşlar ve plan kapsamında görev alan diğer aktörler yürürlükteki planın hangi karar ile kabul edildiğini ve hangi organizasyon esaslarına dayandığını resmî kaynaktan belirleyebilir. TAMP’ın altında hazırlanan ulusal ve yerel afet grubu planlarının onay usulleri ise Yönetmeliğin 7, 8 ve 9 uncu maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir.

31 Aralık 2025 tarihli yeni Yönetmeliğin Geçici 1 inci maddesi, yeni TAMP hazırlanırken geçiş düzeni de kurmuştur. Buna göre yeni Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce yürürlükte bulunan TAMP ve ilgili planlar, yeni TAMP ve alt planlar yürürlüğe girinceye kadar uygulanmaya devam eder. Böylece plan değişikliği nedeniyle müdahale sisteminde hukuki boşluk oluşması önlenmiştir.

TAMP’taki dört servisli müdahale organizasyonu nedir?

10809 sayılı Yönetmelik m.6/2, ulusal ve yerel düzeyde müdahale organizasyon sistemini dört ana servis üzerinden kurar. Bunlar operasyon, bilgi planlama, lojistik ve bakım ile finans ve idari işler servisleridir. Afet grupları bu servislerin altında oluşturulur. Bu sınıflandırma, sahadaki fiilî müdahale ile bilgi yönetimini, lojistik kaynak yönetimini ve mali-idari süreçleri birbirinden ayırarak koordinasyonun ölçülebilir şekilde yürütülmesini amaçlar.

Operasyon servisi doğrudan müdahale faaliyetlerinin yürütüldüğü alanı; bilgi planlama servisi afet verisinin toplanması, değerlendirilmesi ve karar destek süreçlerini; lojistik ve bakım servisi personel, araç, ekipman, konuşlanma ve tedarik ihtiyacını; finans ve idari işler servisi ise müdahalenin mali ve idari süreçlerini sistematik hâle getirir. Bir afet grubunun hangi servis altında bulunduğu ve hangi görevleri üstlendiği TAMP ile belirlenir.

Bu yapı, olay anında her kurumun bağımsız hareket ettiği bir model değildir. Ana çözüm ortağı kendi afet grubunun koordinasyonundan sorumludur ve destek çözüm ortakları aynı hizmetin yürütülmesine kendi kapasitesi ölçüsünde katılır. Yönetmelik bu şekilde hem uzmanlaşmayı hem tek koordinasyon zinciri içinde çalışmayı hedefler.

Ana çözüm ortağı ve destek çözüm ortağı ne demektir?

Yönetmeliğin 4 üncü maddesine göre ana çözüm ortağı, afet grubunun yürüteceği hizmetlere ilişkin koordinasyondan sorumlu bakanlık, kurum veya kuruluştur. Destek çözüm ortağı ise ana çözüm ortağının koordinasyonunda çalışmalarda görev alan paydaştır. M.6/2, ulusal düzey afet gruplarının koordinasyonundan ana çözüm ortağı olan bakanlık, kurum veya kuruluşların sorumlu olduğunu açıkça belirtir.

Aynı fıkra, afet gruplarının ana çözüm ortaklarının hizmetin yürütülmesinde yarar sağlayacak destek çözüm ortaklarını belirleyeceğini düzenler. Bu sistemde destek çözüm ortağı, ana çözüm ortağından bağımsız paralel bir komuta merkezi oluşturmaz. Görev paylaşımı, TAMP ile afet grubu planındaki koordinasyon düzeni içinde yürütülür.

Bu ayrım hukuki sorumluluğun belirlenmesinde de önemlidir. Bir kurumun belirli bir hizmette ana çözüm ortağı olması, koordinasyon sorumluluğunu üstlenmesi anlamına gelir. Destek çözüm ortağının sorumluluğu ise kendisine verilmiş destek görevlerini hazırlık ve müdahale aşamasında yerine getirmektir. Yönetmeliğin 25, 26 ve 27 nci maddeleri ana çözüm, destek çözüm ve ortak görevleri ayrıca somutlaştırır.

Ulusal ve yerel afet grubu planları TAMP’a nasıl bağlanır?

M.6/3’e göre TAMP dikkate alınarak ulusal ve yerel düzey afet grubu planları ile olay türü planları AFAD tarafından belirlenen formata uygun biçimde hazırlanır. Bu hüküm, alt planların TAMP’tan bağımsız hazırlanamayacağını gösterir. Planların terminolojisi, görev dağılımı, veri yapısı ve organizasyon modeli ulusal sistemle uyumlu olmalıdır.

Ulusal düzey afet grubu planlarının hazırlanması ve onayı m.7’de ayrıca düzenlenmiştir. Ana çözüm ortağı, destek çözüm ortaklarının katılımıyla planı hazırlar. AFAD planı format yönünden inceler; ana çözüm ortağının bağlı bulunduğu ilgili bakanın, bakanlığa bağlı olmayan kurumlarda ise en üst yöneticinin onayıyla plan yürürlüğe girer. Plan verileri AYDES’e girilir.

İl ve ilçe afet müdahale planları m.8’de; yerel düzey afet grubu planları m.9’da düzenlenmiştir. Böylece TAMP, ulusal düzeyde genel görev dağılımını yapan üst plan; il ve ilçe planları ise bu görevlerin yerel kapasite, risk ve organizasyona uyarlanmış uygulama belgeleri hâline gelir.

Destek il planlaması bakımından belediyelerin yükümlülüğü nedir?

10809 sayılı Yönetmelik m.6/4, destek il planlaması bakımından doğrudan hüküm içerir. AFAD’ın yerel düzeyde ana çözüm ortağı olduğu afet gruplarının destek il planlaması TAMP’ta belirtilir. Belediyeler ile özel idare teşkilatları, AFAD’ın destek il planlamasına uygun hareket etmek zorundadır. Diğer ana çözüm ortakları da sorumlu oldukları ve destek çözüm ortağı oldukları afet grupları bakımından destek il planlamasını olay etki seviyelerine göre belirleyerek ulusal planlarına yazar.

Destek il mekanizmasının amacı, etkilenen ilin kendi kapasitesinin yetmediği durumda hangi illerden hangi kaynakların sevk edileceğini önceden planlamaktır. Afet ortaya çıktıktan sonra destek verecek ilin tesadüfî biçimde seçilmesi yerine, TAMP ve alt planlarda hazırlık aşamasında eşleştirme yapılır. Böylece personel, araç, ekipman ve lojistik sevki daha hızlı başlatılabilir.

Belediyelerin bu hükümde açıkça sayılması önemlidir. Yerel yönetimler kendi afet hazırlıklarını yaparken ulusal destek il düzeninden kopuk bir kapasite planlaması yapamaz. Büyükşehir, il ve ilçe düzeyindeki imkânların TAMP’ın destek planlamasıyla uyumlandırılması gerekir.

TAMP verileri AYDES’e yüklenmek zorunda mı?

Evet. M.6/5, TAMP kapsamında hazırlanan planların ilgili bölümlerine ait veri girişlerinin afet grupları tarafından Afet Yönetimi ve Karar Destek Sistemine yüklenmesini veya AYDES standartlarına uygun internet ağı servisleri üzerinden entegrasyon sağlanmasını öngörür. Bu hüküm, plan verisinin yalnızca kurum dosyasında tutulmasını yeterli görmez.

AYDES, Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak AFAD tarafından geliştirilen, afet ve acil durumlarda kaynakları etkin yönetebilen ve karar destek mekanizmalarına sahip internet ağı tabanlı sistem olarak tanımlanır. Plan verilerinin bu sisteme işlenmesi; kaynak, ekip, kapasite, konum ve görev bilgilerinin afet anında ortak karar mekanizmasına aktarılmasını sağlar.

Veri girişinin güncel olması da planın fiilen uygulanabilirliği için zorunludur. Bir kurumun planında kayıtlı olan ancak kullanım dışı kalmış araç, görevi değişmiş personel veya artık erişilemeyen tesis, afet anında yanlış kapasite hesabına yol açabilir. Yönetmeliğin m.11’deki planların güncellenmesi hükmü ile AYDES yükümlülüğü bu nedenle birlikte uygulanmalıdır.

TAMP, il ve ilçe afet müdahale planlarının yerine geçer mi?

Hayır. TAMP ulusal çerçeveyi kurar; il ve ilçe afet müdahale planları bu çerçeveyi yerel düzeye taşır. Yönetmelik m.8’e göre il afet müdahale planı, valinin başkanlığında il AFAD müdürlüğünün koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanır ve valinin onayıyla yürürlüğe girer. İlçe planı ise ilgili ilçe afet ve acil durum koordinasyon kurulunca, il AFAD müdürlüğünün görüşü alınarak hazırlanır ve kaymakam tarafından valinin onayına sunulur.

Yerel planların TAMP ile uyumu zorunludur. TAMP’taki afet grubu sistemi, ana ve destek çözüm ortaklığı ile servis yapısı yerel plana yansıtılır. Ancak yerel risk, nüfus, ulaşım imkânı, kritik tesisler, toplanma alanları, geçici barınma kapasitesi ve diğer yerel özellikler il ve ilçe planlarında somutlaştırılır.

Mersin açısından bu sistem; Mersin Valiliği, Mersin İl AFAD Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi, ilçe belediyeleri, kaymakamlıklar ve TAMP’ta görev alan kamu ve özel kuruluşların yerel kapasitesinin aynı planlama zincirinde ele alınması anlamına gelir.

Afet meydana geldiğinde TAMP nasıl uygulanır?

Yönetmelik m.12 ve devamı, müdahale hizmetlerinin TAMP’a göre yürütüleceğini esas alır. Afetin etki seviyesi, ihtiyaç duyulan yerel veya ulusal kapasite ve gerekli destek mekanizmaları belirlenerek ilgili afet grupları aktive edilir. Ulusal düzeyde AFAD ile ana ve destek çözüm ortakları; yerel düzeyde valilik ve gerekli hâllerde kaymakamlık yönetim merkezleri koordinasyonu sağlar.

Afet anında yeni görev şeması oluşturulması yerine, planlarda belirlenen görev ve kaynakların harekete geçirilmesi esastır. Yönetmelik m.16, planlara uyulmasını ve bilgi-kaynak yönetiminin afet yönetim merkezleri üzerinden yürütülmesini düzenler. Bu nedenle hazırlık aşamasındaki plan doğruluğu, personel eğitimi ve kaynak envanteri doğrudan müdahale performansını etkiler.

TAMP ile afet hak sahipliği veya hasar tespiti aynı süreç değildir. Afet sonrası bireysel haklar bakımından afet hak sahipliği başvuru süresi, hasar tespit raporuna itiraz ve afete maruz bölge kararının sonuçları ayrı mevzuat hükümlerine göre değerlendirilir. TAMP’ın kişi ve şirketler bakımından kapsamını ise 10809 sayılı Yönetmelik kapsam rehberimizde ayrıntılı açıkladık.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.6, TAMP’ın hazırlanması ve uygulanması için açık bir hukuk düzeni kurmuştur. Plan AFAD tarafından bakanlıklar ile kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanır, afet öncesi-sırası-sonrasına ilişkin müdahale prensiplerini ve görev dağılımını içerir, Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe girer ve Resmî Gazete’de yayımlanır.

TAMP; operasyon, bilgi planlama, lojistik ve bakım, finans ve idari işler servisleri altında afet gruplarını oluşturur. Ana ve destek çözüm ortaklarının görevleri belirlenir. Alt planlar TAMP’a uygun hazırlanır, destek il planlaması ulusal sistemle ilişkilendirilir ve plan verileri AYDES’e yüklenir veya sistem entegrasyonu sağlanır. Bu kurallar, afet yönetiminin olay anında kurulan geçici bir organizasyon değil, önceden belirlenmiş ve güncel tutulması gereken hukuki-planlama sistemi olduğunu gösterir.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Kurumsal afet yönetimi kaynakları için AFAD kullanılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular