Yerel Düzey Afet Grubu Planı: Kaynak Envanteri, Destek İller ve AYDES Koordinatları | 10809 m.9 (2026)

10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesi, il düzeyindeki genel afet müdahale planından farklı olarak her bir yerel afet grubunun kendi operasyon planının nasıl hazırlanacağını düzenler. Hüküm; planı kimin hazırlayacağını, hangi kurul kararıyla yürürlüğe gireceğini, taşra teşkilatı bulunmayan ana çözüm ortaklarında koordinasyonun nasıl sağlanacağını, kaynak envanterinin nasıl tutulacağını, destek ve yakın illerden alınabilecek kaynakların nasıl gösterileceğini ve afet müdahalesinde kullanılacak alanların koordinatlı biçimde AYDES’e nasıl işleneceğini açıkça belirler.

Yerel afet grubu planı, sadece kurum ve telefon listesi değildir. Yönetmelik m.9/3-4; personel, ekipman, araç ve gereç ile diğer kaynakların il düzeyinde tespit edilmesini, destek ve yakın illerden temin edilebilecek kaynakların ayrı cetvelde gösterilmesini ve geçici barınma alanından sahra hastanesine, helikopter iniş alanından enkaz geçici depolama alanına kadar müdahale için kullanılacak yerlerin kapasite ve koordinat bilgileriyle AYDES’e ve plan haritalarına işlenmesini zorunlu tutar.

Yerel düzey afet grubu planı nedir?

Türkiye Afet Müdahale Planı, afet müdahalesinin ulusal organizasyonunu kurar. İl ve ilçe afet müdahale planları ise bu organizasyonu yerel idari düzeye taşır. Yerel düzey afet grubu planı bunlardan daha özeldir: belirli bir hizmet grubunun ilde hangi kurum ve kaynaklarla çalışacağını, hangi personelin görevlendirileceğini, hangi araç ve ekipmanın kullanılacağını, hangi destek illerden takviye alınacağını ve hizmetin hangi alanlarda yürütüleceğini ayrıntılandırır.

Bu nedenle bir ilde “afet müdahale planı var” denilmesi, her afet grubunun m.9’a uygun alt planının bulunduğu anlamına gelmez. Yönetmelik m.8/5, yerel düzey afet grubu planlarının il afet müdahale planıyla entegre hazırlanacağını ayrıca düzenler. M.9 ise bu alt planın hazırlanma, kabul, veri, envanter ve haritalama içeriğini belirler.

Planın işlevi, afet başladıktan sonra kaynak arama süresini azaltmaktır. Örneğin geçici barınma, sağlık, lojistik, güvenlik veya haberleşme hizmeti için yalnızca sorumlu kurumun adı bilinirse operasyon tamamlanmış sayılmaz. Hangi ekip nerede, hangi kapasitede, hangi yedek kaynakla ve hangi coğrafi noktada çalışacak sorularının plan öncesinde cevaplanması gerekir.

Yerel düzey afet grubu planını kim hazırlar?

10809 sayılı Yönetmelik m.9/1, hazırlama sorumluluğunu ana çözüm ortağının yerel yapılanmasına verir. Plan; ana çözüm ortağının ildeki bağlı veya ilgili birimi, ilgili belediye ya da özel idare teşkilatı tarafından, destek çözüm ortaklarının katılımıyla hazırlanır. Bu yapı, TAMP’taki ana ve destek çözüm ortaklığı modelinin il düzeyindeki karşılığıdır.

Destek çözüm ortaklarının hazırlığa katılması yalnızca görüş vermek anlamına gelmez. Destek kurumun sağlayacağı personel, araç, tesis, teknik kapasite, lojistik imkân ve iletişim bilgileri plana gerçek kapasite üzerinden işlenmelidir. Afet anında fiilen kullanılamayacak bir kaynağın kâğıt üzerinde mevcut gösterilmesi, operasyon planının doğruluğunu bozar.

Ana çözüm ortağı planın koordinasyon sorumluluğunu taşır. Destek çözüm ortakları ise kendi görev alanlarındaki kapasitenin hazır, eğitimli ve ulaşılabilir olmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu sistem, ulusal düzeydeki m.7 planlarından farklı değildir; ancak m.9 yerel kaynak ve coğrafi kullanım alanlarına çok daha ayrıntılı veri yükümlülüğü getirir.

Yerel afet grubu planı hangi kararla kabul edilir?

M.9/1’e göre hazırlanan yerel afet grubu planı, il afet ve acil durum koordinasyon kurulu kararıyla kabul edilir. İl afet ve acil durum koordinasyon kurulunun oluşumu ve görevleri Yönetmeliğin 22 nci maddesinde ayrıca düzenlenmiştir. Kurul valinin başkanlığında; il AFAD müdürü, belediye, özel idare, ilgili afet grubu yöneticileri ve diğer kamu yöneticilerinin katılımıyla çalışır.

Kurul kararı, afet grubu planının ilin genel müdahale sistemiyle uyumunu sağlayan temel idari aşamadır. Bir afet grubunun kendi içinde hazırladığı fakat il koordinasyon kurulunun değerlendirmesinden geçmemiş belge, m.9’da öngörülen yerel plan usulünü tamamlamış olmaz.

Planın kabulünden sonra veri ve kaynak bilgileri dijital sisteme aktarılmalı, ilgili kurumlara dağıtılmalı ve güncel sürüm kullanılmalıdır. Plan metni ile AYDES’teki veri setinin farklı sürümlerde kalması, özellikle araç, personel ve konuşlanma alanlarında yanlış sevk kararına yol açabilir.

Ana çözüm ortağının ilde taşra teşkilatı yoksa ne olur?

Yönetmelik m.9/2, ana çözüm ortağının ilde teşkilatı bulunmaması ihtimalini ayrıca düzenler. Böyle bir durumda yerel afet grubu planının koordinasyonu açıkta bırakılmaz. Sorumlu vali yardımcısının başkanlığında ilgili kurumların katılımıyla planlama yürütülür. Gerektiğinde ana çözüm ortağının bölge teşkilatından destek alınır.

Bu hüküm, merkezi teşkilat yapısının her ilde birebir aynı olmadığı gerçeğini dikkate alır. Bazı kurumlar bölge müdürlüğü sistemiyle çalışabilir veya belirli illerde ayrı teşkilata sahip olmayabilir. Afet planı, teşkilat yokluğu gerekçesiyle hazırlanmayamaz; Yönetmelik koordinasyonu vali yardımcısı düzeyinde çözerek sürekliliği sağlar.

Plan üzerinde koordinasyonu yürüten makam ve katılan kurumlar açıkça gösterilmelidir. Bölge teşkilatından alınacak destek de yalnızca kurum adıyla değil, hangi görev ve kapasitenin hangi koşulda sağlanacağı belirtilerek planlanmalıdır.

İl düzeyindeki kaynaklar AYDES’e nasıl işlenir?

M.9/3, afet grubu planlarının hazırlanmasında il düzeyinde mevcut kaynakların belirlenmesini ve ilgili verilerin AYDES’e aktarılmasını zorunlu kılar. AYDES, Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde coğrafi bilgi sistemleri kullanan, afet kaynaklarının etkin yönetimine ve karar destek süreçlerine hizmet eden internet ağı tabanlı sistem olarak tanımlanmıştır.

Veri girişinin hukuki amacı, afet anında hangi kaynağın gerçekten mevcut olduğunu ve nerede bulunduğunu tek karar destek ortamında görünür kılmaktır. Personel sayısı, ekiplerin uzmanlığı, araçların türü, ekipmanın kapasitesi, depolama noktaları, hizmet tesisleri ve iletişim unsurları bu nedenle güncel tutulmalıdır.

Yönetmeliğin 11 inci maddesi planların güncellenmesini ve ilgili afet grubu verilerinin AYDES’e yüklenerek sürekli güncel tutulmasını ayrıca emreder. Bir araç hizmet dışına çıktığında, personel değiştiğinde veya yeni bir tesis devreye alındığında yalnızca yıllık plan revizyonunu beklemek yeterli değildir; dijital envanterin fiilî durumla uyumlu tutulması gerekir.

Yerel kaynak envanterinde hangi bilgiler bulunmalıdır?

M.9/3, personel, ekipman, araç ve gereç ile diğer kaynakların tespitini açıkça öngörür. “Diğer kaynaklar” ifadesi, afet grubunun hizmet niteliğine göre tesis, depo, makine, haberleşme sistemi, enerji kaynağı, sağlık kapasitesi, barınma malzemesi, lojistik imkân veya teknik uzmanlık gibi unsurları da kapsar.

Envanterin yalnızca adet bilgisiyle tutulması operasyon açısından yetersizdir. Aracın bulunduğu yer, çalışabilir durumu, sürücü veya operatör ihtiyacı, sevk süresi, yakıt gereksinimi; ekibin vardiya kapasitesi; tesisin açık-kapalı alan büyüklüğü, erişilebilirliği ve enerji-su altyapısı gibi bilgiler planın uygulanabilirliğini belirler. Yönetmelik m.9/4’te alanlar için özellikle kapasite ve koordinat bilgisi istemesi, kaynak verisinin nicelik yanında coğrafi ve işlevsel nitelik taşıması gerektiğini gösterir.

Envanterin kurum kayıtlarıyla tutarlı olması gerekir. Fiilen başka amaçla kullanılan veya erişilemeyen bir alanın afet kapasitesi olarak gösterilmesi, planın doğruluğunu zedeler. Aynı kaynağın iki farklı afet grubuna eş zamanlı tam kapasite tahsis edilmiş görünmesi de planlama çatışması yaratır; bu nedenle kurumlar arası koordinasyon gerekir.

Destek ve yakın illerden sağlanabilecek kaynaklar nasıl gösterilir?

M.9/3’ün önemli hükümlerinden biri, yalnızca ilin kendi kapasitesinin değil, destek ve yakın illerden temin edilebilecek kaynakların da planlanmasıdır. Bu kaynaklar ayrı bir cetvel hâlinde gösterilir. Böylece ilin öz kapasitesi ile dış destek kapasitesi birbirine karıştırılmaz.

Bu ayrım afet etki seviyesi yükseldiğinde kritik hâle gelir. İlk müdahale yerel kaynaklarla yürütülür; ancak yerel kapasite yetmediğinde TAMP ve destek il planlaması devreye girer. Hangi ilden hangi araç, ekip veya uzmanlığın gelebileceğinin önceden bilinmesi, yardım talebinin somut ve hızlı yapılmasını sağlar.

Destek il kapasitesinin de güncel olması gerekir. Bir destek ilde aynı anda afet yaşanması, kaynakların başka göreve tahsis edilmesi veya yol bağlantısının kesilmesi ihtimaline karşı alternatif kaynaklar düşünülmelidir. Yönetmelik m.15, destek illerin hazırlıkları ve iş birliği için ayrıca istişare toplantıları yapılmasını öngörür.

AYDES’e koordinatlarıyla işlenecek alanlar hangileridir?

10809 sayılı Yönetmelik m.9/4, yerel afet grubu planlarında önceden belirlenmesi gereken çok sayıda alanı tek tek sayar. Bunlar arasında mobil afet ve acil durum yönetim merkezi kurulabilecek yerler, afet gruplarının konuşlanma alanları, hizmet alanları, toplanma alanları, geçici barınma için çadır ve konteyner kent alanları, barınmaya uygun kamu binaları ve spor tesisleri, toplu konut alanları, yardım malzemesi depolama ve dağıtım alanları, helikopter iniş-kalkış alanları, araç park ve garaj alanları, sahra hastaneleri, mobil veya sahra mutfakları, geçici gıda işletmesi alanları, alternatif hasta bakım alanları, soğuk hava depoları, geçici morg alanları, toplu defin alanları, ölü hayvan gömme alanları, enkaz geçici depolama alanları ve afetzedelerin eşyalarının saklanacağı alanlar yer alır.

Bu alanların sadece isim olarak belirlenmesi yeterli değildir. Yönetmelik, kapasite bilgileri ile koordinatlarının AYDES’e ve plan haritalarına işlenmesini ister. Böylece afet anında saha ekipleri aynı yer adı üzerinden değil, coğrafi olarak doğrulanmış konum üzerinden sevk edilebilir.

Alan seçiminde erişilebilirlik, ulaşım, altyapı, tehlike bölgesinden uzaklık ve kapasite birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle geçici barınma ve toplanma alanları bakımından m.14 ayrıca kriter, erişilebilirlik ve başka amaçla kullanım yasağına ilişkin hükümler getirir.

Koordinat ve haritalama neden ayrı bir hukuki yükümlülüktür?

Afet müdahalesinde adres tarifinin yetersiz kalabileceği durumlar çoktur. Yol isimleri değişebilir, tabela ve binalar zarar görebilir, haberleşme kısıtlanabilir. Koordinat tabanlı planlama, alanların coğrafi bilgi sistemi üzerinde ortak şekilde tanınmasını sağlar. M.9/4 bu nedenle kapasiteyle birlikte koordinat bilgisini de zorunlu kılmıştır.

Harita verisi yalnızca teknik bir kolaylık değildir; planın uygulanabilirliğinin parçasıdır. Örneğin bir sahra hastanesinin planlanan alanı aynı zamanda enkaz depolama alanı olarak gösterilemez. Helikopter iniş alanının çevresi, yaklaşma güvenliği ve ulaşım bağlantısı bakımından uygun olmalıdır. Geçici morg, soğuk hava deposu ve toplu defin alanları sağlık ve çevre koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Plan haritaları ile AYDES koordinatlarının aynı olması gerekir. Bir belgede eski koordinatın, diğerinde yeni alanın bulunması sahada ciddi operasyon hatasına yol açabilir. Bu nedenle değişiklik yapıldığında hem metin hem harita hem dijital veri aynı anda güncellenmelidir.

Yerel afet grubu planı ne zaman güncellenir?

Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre yerel düzey afet grubu planları her yıl 31 Aralık tarihine kadar onaylanır. Planlarda yapılacak değişiklikler, planın hazırlanmasında uygulanan usule göre gerçekleştirilir ve değişiklik cetveline işlenir. Değişikliklerin çözüm ortaklarına bildirilmesi gerekir.

Yıllık onay tarihi, yıl boyunca veri güncellenemeyeceği anlamına gelmez. Aynı maddenin ikinci fıkrası ilgili afet grubuna ait verilerin AYDES’e yüklenmesini ve sürekli güncel tutulmasını emreder. Bu nedenle personel, araç, tesis veya koordinat değişikliği ortaya çıktığında dijital kayıt gecikmeden düzeltilmelidir.

Eğitim ve tatbikat sonuçları da güncellemenin önemli kaynağıdır. Bir tatbikatta alanın kapasitesinin yetersiz olduğu, aracın erişemediği veya haberleşme zincirinin çalışmadığı görülürse bu eksiklik yalnızca raporda bırakılmamalı; plan, envanter ve harita üzerinde giderilmelidir.

Mersin’de yerel afet grubu planı bakımından nelere dikkat edilir?

Mersin’de yerel düzey planlama; Mersin Valiliği ve Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü koordinasyonunda, ilgili afet grubunun ana çözüm ortağının taşra birimi, Mersin Büyükşehir Belediyesi veya görev alanına göre diğer yetkili idareler ile destek çözüm ortaklarının katılımıyla yürütülür. İl afet müdahale planıyla entegrasyon zorunludur.

Mersin’in kıyı, liman, sanayi, tarım, yoğun kentleşme ve uzun ilçe coğrafyası birlikte değerlendirildiğinde; geçici barınma, helikopter iniş, lojistik depo, sahra hastanesi, enkaz geçici depolama ve dağıtım alanlarının kapasite ve koordinat bilgilerinin doğru tutulması operasyon açısından özel önem taşır. Ancak hangi somut alanın hangi görev için kullanılacağı yürürlükteki il ve afet grubu planından belirlenmelidir; tahmine dayalı alan adı verilmemelidir.

İl ve ilçe planlarının hazırlanma ve onay süreci için il ve ilçe afet müdahale planı rehberi, ulusal düzey görev yapısı için ulusal afet grubu planı rehberi ve üst plan için TAMP rehberi birlikte incelenebilir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.9, yerel afet grubu planının soyut bir görev listesi değil, kaynak ve coğrafi veri temelli bir operasyon belgesi olmasını zorunlu kılar. Plan ana çözüm ortağının yerel birimi veya ilgili yerel idare tarafından destek çözüm ortaklarıyla hazırlanır ve il afet ve acil durum koordinasyon kurulu kararıyla kabul edilir.

İl kaynaklarının AYDES’e girilmesi, personel-araç-ekipman envanterinin güncel tutulması, destek illerden sağlanabilecek kapasitenin ayrı cetvelde gösterilmesi ve müdahale alanlarının kapasite-koordinat bilgileriyle haritalanması m.9’un temel yükümlülükleridir. Planın her yıl 31 Aralık tarihine kadar onaylanması ve AYDES verilerinin sürekli güncel tutulması da m.11’in gereğidir.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Uygulama ve güncel kurumsal duyurular için AFAD kaynakları kullanılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular