Bilirkişinin Reddi ve Yasaklılığı Nasıl İleri Sürülür? HMK 272 | 2026
Kısa ve net cevap: Hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler için de uygulanır; ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde ileri sürülmelidir. Aynı dosyada daha önce tanık olarak dinlenmiş olmak tek başına ret sebebi değildir.
HMK 272 Ne Düzenliyor?
HMK 272, hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret kurallarını bilirkişilere uyarlar. Yasaklılık sebebi varsa mahkeme hüküm verilinceye kadar bilirkişiyi resen görevden alabilir; bilirkişi de görevden alınmayı isteyebilir. Ret sebebinde taraflar reddi isteyebilir veya bilirkişi kendisini reddedebilir. Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren süre en geç bir haftadır. Ret sebeplerinin ispatı için yemin teklif edilemez. Kararı bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden verir; kabul kararı kesin, ret kararı ise esas hükümle birlikte kanun yoluna götürülebilir.
272. madde bilirkişilik sürecinin belirli bir halkasını düzenler. Hüküm, yalnız başlığı üzerinden değil HMK 266–287 arasındaki bütün sistem içinde okunmalıdır. Teknik bilgi ihtiyacının varlığı, bilirkişinin seçimi, görev sınırı, süre, raporun içeriği, tebligat ve hâkimin serbest değerlendirmesi farklı maddelerde ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu ayrım kanunun her aşamaya farklı işlev yüklediğini gösterir.
Maddenin Zorunlu Unsurları
- 1. unsur: Hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret sebepleri esas alınır.
- 2. unsur: Aynı davada daha önce tanık olmak tek başına ret sebebi değildir.
- 3. unsur: Yasaklılık hâlinde resen görevden alma hükme kadar mümkündür.
- 4. unsur: Ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde talep yapılır.
- 5. unsur: Ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez.
- 6. unsur: Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden karara bağlar.
1. Hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret sebepleri esas alınır.
Hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret sebepleri esas alınır. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
2. Aynı davada daha önce tanık olmak tek başına ret sebebi değildir.
Aynı davada daha önce tanık olmak tek başına ret sebebi değildir. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
3. Yasaklılık hâlinde resen görevden alma hükme kadar mümkündür.
Yasaklılık hâlinde resen görevden alma hükme kadar mümkündür. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
4. Ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde talep yapılır.
Ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde talep yapılır. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
5. Ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez.
Ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
6. Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden karara bağlar.
Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden karara bağlar. bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından bu nokta dosyada açık ve denetlenebilir olmalıdır. Mahkeme ile bilirkişinin görev alanları birbirinden ayrıldığı için her usul adımı kendi hukuki dayanağıyla yürütülür. Taraflar da itiraz veya talepte bulunurken soyut bir eleştiri yerine bu unsurun hangi işlemde eksik kaldığını göstermelidir. Böylece rapor veya ilgili bilirkişi işlemi teknik içeriği kadar hazırlanış usulü yönünden de sağlıklı biçimde değerlendirilir.
Mahkeme Bu Hükmü Nasıl Uygular?
Mahkeme yasaklılık ve ret sebebini ayırmalı, süreyi öğrenme tarihine göre kontrol etmeli ve talebi dosya üzerinden karara bağlamalıdır.
Mahkeme ilgili işlemi ara karar, görevlendirme yazısı, tutanak veya tebligatla dosyada görünür hâle getirmelidir. Bilirkişilikte usulün yazılı ve izlenebilir olması önemlidir; çünkü sonraki aşamalarda raporun hangi görevle, hangi materyalle ve hangi süre içinde hazırlandığı ancak bu kayıtlar üzerinden denetlenebilir.
Taraflar Açısından Pratik Sonuç
Taraf ret sebebini soyut tarafsızlık şüphesiyle değil somut olgu ve öğrenme tarihiyle birlikte ileri sürmelidir.
Tarafın yapması gereken, rapor geldikten sonra yalnız sonuç bölümüne bakmak değildir. Görevlendirmenin başlangıcından itibaren seçilen uzmanlık alanı, soru seti, süre, bilirkişiye teslim edilen belgeler, raporun tarihi ve tebliğ gibi aşamalar kronolojik olarak kontrol edilmelidir. İtiraz varsa hangi kanuni unsurla bağlantılı olduğu açıkça belirtilmelidir.
Maddenin Sınırı
Yasaklılık ile ret aynı şey değildir. Yasaklılıkta mahkeme resen de hareket edebilir ve hükme kadar müdahale mümkündür. Rette ise sebebin öğrenilmesine bağlı bir haftalık süre vardır. Bilirkişinin geçmişte tanık olarak dinlenmiş olması kanun gereği tek başına ret sebebi sayılmaz.
Bu sınır, bilirkişinin hâkim yerine geçmesini önler. Bilirkişi teknik olguyu açıklayabilir fakat hukuki sorumluluğu, talebin kabul veya reddini, normun yorumunu ve hükmün sonucunu belirleyemez. Mahkeme teknik bulguyu diğer delillerle birlikte değerlendirip kendi hukuki gerekçesini kurar.
Süre ve Bildirim Rejimi
Ret talebi veya bilirkişinin kendisini reddetmesi, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır. Yasaklılık sebebi bakımından mahkeme hüküm verilinceye kadar resen görevden alma kararı verebilir.
Bir süre öngörülmüşse başlangıç anı, uzatma imkânı ve sürenin hangi işlem için getirildiği ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Bir maddede yer alan gün veya ay sayısı başka bir bilirkişilik işlemine otomatik uygulanmaz. Özellikle HMK 272, 274, 275 ve 281 farklı başlangıç noktaları ve farklı işlevler içermektedir.
Kurala Uyulmamasının Etkisi
Kabul edilen ret veya görevden alma kararı bilirkişinin dosyadaki görevini sona erdirir. Kabul kararları kesindir. Ret talebinin reddi ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna taşınabilir.
Usul eksikliğinin sonucu belirlenirken kanunun açık yaptırımı varsa önce o hüküm uygulanır. Kanunun doğrudan yaptırım öngörmediği hâllerde eksikliğin bilirkişilik işleminin sağlıklı yürütülmesine etkisi, tamamlatma veya yeni inceleme gibi ilgili araçlar çerçevesinde değerlendirilir. Başka bir maddenin yaptırımı varsayımla bu maddeye taşınmamalıdır.
İlgili Maddelerle Sistematik Bağlantı
HMK 266 bilirkişiye başvurunun teknik bilgi eşiğini; 268 seçimi; 272 tarafsızlık ve ret rejimini; 273 görev sınırını; 274 rapor süresini; 275 erken bildirimleri; 276 şahsen ifayı; 277 gizliliği; 278 mahkeme gözetimini; 279 raporun içeriğini; 280 tebliği; 281 rapora karşı talepleri; 282 ise hâkimin serbest değerlendirmesini düzenler. 272. madde bu zincirde bilirkişinin reddi ve yasaklılığı işlevini üstlenir.
Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar
Ret süresini görevlendirme tarihinden başlatmak, her önceki tanıklığı ret sebebi saymak ve ret sebebini yeminle ispatlamaya çalışmak açık metne aykırıdır.
Eski kanun metnine veya kaynağı belirsiz özetlere dayanmak da önemli bir risktir. Bilirkişilik hükümleri farklı tarihlerde değiştirildiğinden yürürlükteki metin Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden doğrulanmalıdır. Liste, tarife veya ikincil düzenleme kullanılıyorsa güncel tarih ve resmî kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
Dosya Kontrol Listesi
- Hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret sebepleri esas alınır.
- Aynı davada daha önce tanık olmak tek başına ret sebebi değildir.
- Yasaklılık hâlinde resen görevden alma hükme kadar mümkündür.
- Ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde talep yapılır.
- Ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez.
- Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden karara bağlar.
- İlgili ara karar veya tutanak dosyada açık mı?
- Tarafların beyan ve itiraz hakkı korunmuş mu?
- Hukuki değerlendirme mahkemede bırakılmış mı?
Resmî Kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı güncel kontrol için resmî kaynaklardır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar
- Bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü
- Bilirkişi taraflardan menfaat kabul edebilir mi?
- Bilirkişilik başvurusu nereye yapılır?
Sık Sorulan Sorular
HMK 272: Temel kural nedir?
Hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler için de uygulanır; ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde ileri sürülmelidir. Aynı dosyada daha önce tanık olarak dinlenmiş olmak tek başına ret sebebi değildir. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Mahkemenin rolü nedir?
Mahkeme yasaklılık ve ret sebebini ayırmalı, süreyi öğrenme tarihine göre kontrol etmeli ve talebi dosya üzerinden karara bağlamalıdır. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Taraf neyi kontrol etmeli?
Taraf ret sebebini soyut tarafsızlık şüphesiyle değil somut olgu ve öğrenme tarihiyle birlikte ileri sürmelidir. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Maddenin sınırı nedir?
Yasaklılık ile ret aynı şey değildir. Yasaklılıkta mahkeme resen de hareket edebilir ve hükme kadar müdahale mümkündür. Rette ise sebebin öğrenilmesine bağlı bir haftalık süre vardır. Bilirkişinin geçmişte tanık olarak dinlenmiş olması kanun gereği tek başına ret sebebi sayılmaz. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Süre nasıl işler?
Ret talebi veya bilirkişinin kendisini reddetmesi, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır. Yasaklılık sebebi bakımından mahkeme hüküm verilinceye kadar resen görevden alma kararı verebilir. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Kurala aykırılık ne doğurur?
Kabul edilen ret veya görevden alma kararı bilirkişinin dosyadaki görevini sona erdirir. Kabul kararları kesindir. Ret talebinin reddi ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna taşınabilir. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?
Hayır. HMK 279/4 uyarınca bilirkişi yalnız özel veya teknik bilgi gerektiren hususlarda açıklama yapabilir; hâkime ait hukuki nitelendirme ve değerlendirmeyi üstlenemez. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Hâkim raporla bağlı mı?
Hayır. HMK 282 uyarınca hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
HMK 272: Güncel metin nereden kontrol edilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Kanun ve Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığının resmî kaynakları esas alınmalıdır. Bu cevap bilirkişinin reddi ve yasaklılığı başlığıyla sınırlıdır; bağlantılı maddelerdeki görev, süre ve itiraz hükümleri ayrıca uygulanır.
Sonuç
Hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler için de uygulanır; ret sebebi öğrenildikten sonra en geç bir hafta içinde ileri sürülmelidir. Aynı dosyada daha önce tanık olarak dinlenmiş olmak tek başına ret sebebi değildir. Yasaklılık ile ret aynı şey değildir. Yasaklılıkta mahkeme resen de hareket edebilir ve hükme kadar müdahale mümkündür. Rette ise sebebin öğrenilmesine bağlı bir haftalık süre vardır. Bilirkişinin geçmişte tanık olarak dinlenmiş olması kanun gereği tek başına ret sebebi sayılmaz. Dosyada kanuni unsurun hangi işlemle karşılandığı açıkça tespit edildiğinde bilirkişilik süreci hem taraflar hem mahkeme bakımından daha denetlenebilir hâle gelir.
HMK 272 İçin Ayrıntılı Dosya İncelemesi
HMK 272, hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret kurallarını bilirkişilere uyarlar. Yasaklılık sebebi varsa mahkeme hüküm verilinceye kadar bilirkişiyi resen görevden alabilir; bilirkişi de görevden alınmayı isteyebilir. Ret sebebinde taraflar reddi isteyebilir veya bilirkişi kendisini reddedebilir. Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren süre en geç bir haftadır. Ret sebeplerinin ispatı için yemin teklif edilemez. Kararı bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden verir; kabul kararı kesin, ret kararı ise esas hükümle birlikte kanun yoluna götürülebilir. Bu kuralın uygulandığı bir dosyada inceleme yalnız sonuç raporuna indirgenmemelidir. Mahkeme yasaklılık ve ret sebebini ayırmalı, süreyi öğrenme tarihine göre kontrol etmeli ve talebi dosya üzerinden karara bağlamalıdır. Taraf ret sebebini soyut tarafsızlık şüphesiyle değil somut olgu ve öğrenme tarihiyle birlikte ileri sürmelidir. Ret talebi veya bilirkişinin kendisini reddetmesi, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır. Yasaklılık sebebi bakımından mahkeme hüküm verilinceye kadar resen görevden alma kararı verebilir. Kabul edilen ret veya görevden alma kararı bilirkişinin dosyadaki görevini sona erdirir. Kabul kararları kesindir. Ret talebinin reddi ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna taşınabilir. Bu dört başlık kronolojik olarak karşılaştırıldığında bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından kanunun aradığı usulün yerine getirilip getirilmediği anlaşılır. Teknik süreçte görev alanı, tarafsızlık, süre ve tebligat gibi başka maddeler devreye giriyorsa her biri kendi şartıyla uygulanır; bir hükmün şartı başka bir hükme varsayımla taşınmaz.
HMK 272 İçin Ayrıntılı Dosya İncelemesi
HMK 272, hâkimlere ilişkin yasaklılık ve ret kurallarını bilirkişilere uyarlar. Yasaklılık sebebi varsa mahkeme hüküm verilinceye kadar bilirkişiyi resen görevden alabilir; bilirkişi de görevden alınmayı isteyebilir. Ret sebebinde taraflar reddi isteyebilir veya bilirkişi kendisini reddedebilir. Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren süre en geç bir haftadır. Ret sebeplerinin ispatı için yemin teklif edilemez. Kararı bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden verir; kabul kararı kesin, ret kararı ise esas hükümle birlikte kanun yoluna götürülebilir. Bu kuralın uygulandığı bir dosyada inceleme yalnız sonuç raporuna indirgenmemelidir. Mahkeme yasaklılık ve ret sebebini ayırmalı, süreyi öğrenme tarihine göre kontrol etmeli ve talebi dosya üzerinden karara bağlamalıdır. Taraf ret sebebini soyut tarafsızlık şüphesiyle değil somut olgu ve öğrenme tarihiyle birlikte ileri sürmelidir. Ret talebi veya bilirkişinin kendisini reddetmesi, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır. Yasaklılık sebebi bakımından mahkeme hüküm verilinceye kadar resen görevden alma kararı verebilir. Kabul edilen ret veya görevden alma kararı bilirkişinin dosyadaki görevini sona erdirir. Kabul kararları kesindir. Ret talebinin reddi ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna taşınabilir. Bu dört başlık kronolojik olarak karşılaştırıldığında bilirkişinin reddi ve yasaklılığı bakımından kanunun aradığı usulün yerine getirilip getirilmediği anlaşılır. Teknik süreçte görev alanı, tarafsızlık, süre ve tebligat gibi başka maddeler devreye giriyorsa her biri kendi şartıyla uygulanır; bir hükmün şartı başka bir hükme varsayımla taşınmaz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
