Bilirkişi Ücreti ve Giderleri Nasıl Belirlenir? HMK 283 | 2026
Kısa ve net cevap: Bilirkişiye emek ve mesaisiyle orantılı ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri ödenir; miktar Adalet Bakanlığınca her yıl güncellenen tarifeye göre belirlenir.
HMK 283 Ne Düzenliyor?
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır.
Bu hüküm, bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi bakımından yargılamadaki görev ve usul sınırını belirler. Kanundaki şartlar birbirinden koparılmamalıdır. Bir işlem için açık süre, görevli merci veya yaptırım düzenlenmişse önce o özel hüküm uygulanır. Teknik değerlendirme ile hukuki sonuç birbirinden ayrılır ve nihai hukuki gerekçe mahkemece kurulur.
Maddenin Unsurları
1. Ücret emek ve mesaiyle orantılı olmalıdır.
Ücret emek ve mesaiyle orantılı olmalıdır. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
2. İnceleme giderleri karşılanabilir.
İnceleme giderleri karşılanabilir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
3. Ulaşım giderleri kapsam içindedir.
Ulaşım giderleri kapsam içindedir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
4. Konaklama giderleri kapsam içindedir.
Konaklama giderleri kapsam içindedir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
5. Diğer zorunlu görev giderleri değerlendirilebilir.
Diğer zorunlu görev giderleri değerlendirilebilir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
6. Adalet Bakanlığının yıllık tarifesi esas alınır.
Adalet Bakanlığının yıllık tarifesi esas alınır. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden bu unsur kanunun açık kurgusunun parçasıdır. Dosyada hangi işlem, belge, tebligat veya ara kararla karşılandığı belirlenmelidir. Mahkeme ve taraflar bu noktayı somutlaştırdığında incelemenin sınırı görünür olur; başka bir maddeden varsayımla süre, yetki veya yaptırım taşınmaz.
Mahkemenin Rolü
Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir.
Mahkeme işlemi dosyada denetlenebilir kılacak şekilde ara karar, tutanak, tebligat veya gerekçeli karar ile kayıt altına alır. Usulün görünür olması, tarafların süresinde ve doğru hukuki dayanakla talepte bulunabilmesini sağlar.
Tarafların Dosya Yönetimi
Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır.
Taraf bakımından en önemli yöntem kronolojik kontroldür. İlgili kararın tarihi, tebliğ, verilen süre, sunulan rapor veya yapılan inceleme ve buna karşı beyanlar sırayla incelenmelidir. Soyut itiraz yerine hangi kanuni unsurun eksik kaldığı belirtilmelidir.
Maddenin Sınırı
Bilirkişi ücreti taraflarla serbestçe pazarlık edilen özel danışmanlık bedeli değildir. Görev mahkemece verilir ve ücret/giderler yargılama usulü içinde, yıllık tarife esas alınarak belirlenir.
Kanuni sınır, başka bir usul kurumunun bu maddeye karıştırılmasını önler. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi kendi özel şartlarıyla uygulanır; bağlantılı hüküm ancak kanunun kurduğu ilişki ölçüsünde devreye girer.
Süre ve Başlangıç Anı
HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir.
Süre hesabında başlangıç anı özellikle önemlidir. Tebliğ, ödeme veya öğrenme gibi kanunda açıkça belirlenen olay varsa hesap o olaydan yapılır. Kanun süre koymamışsa başka bir hükümdeki süre otomatik olarak uygulanmaz.
Kurala Aykırılığın Sonuçları
Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır.
Sonuç belirlenirken önce 283. maddenin lafzına, sonra sistematik olarak bağlantılı maddelere bakılır. Yargılamada eksikliği giderecek araç varsa o araç kendi şartıyla kullanılır; açıkça düzenlenmeyen yaptırım varsayımla genişletilmez.
Diğer HMK Maddeleriyle Bağlantı
HMK 279 raporun içeriğini, 280 raporun teslim ve tebliğini, 281 rapora karşı iki haftalık talepleri, 282 serbest değerlendirmeyi, 283 ücret ve giderleri, 284 kamu görevlisi statüsünü, 285–287 gerçeğe aykırı rapordan doğan sorumluluk zincirini düzenler.
Uygulamada Kaçınılması Gereken Hatalar
Tarifeyi eski yıldan almak, bilirkişi ücretini tarafla özel sözleşme gibi görmek veya HMK 274’teki ücret kesintisi yaptırımını göz ardı etmek hatalıdır.
Eski metinlerle çalışmak, başlangıç tarihini varsaymak ve kanunun farklı kurumlarını tek bir genel kural gibi uygulamak önemli risklerdir. Güncel metin ve değişiklik tarihleri resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.
Dosya Kontrol Listesi
- Ücret emek ve mesaiyle orantılı olmalıdır.
- İnceleme giderleri karşılanabilir.
- Ulaşım giderleri kapsam içindedir.
- Konaklama giderleri kapsam içindedir.
- Diğer zorunlu görev giderleri değerlendirilebilir.
- Adalet Bakanlığının yıllık tarifesi esas alınır.
- İlgili karar ve tebligat tarihleri belli mi?
- Tarafların beyan hakkı korunmuş mu?
- Hukuki değerlendirme yetkisi doğru mercide mi?
Resmî Kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı güncel kontrol için esas alınmalıdır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar
- Bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü
- Hukuk mezunu bilirkişi olabilir mi?
- Bilirkişilik başvurusunda eksik belge
Sık Sorulan Sorular
HMK 283: Temel kural nedir?
Bilirkişiye emek ve mesaisiyle orantılı ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri ödenir; miktar Adalet Bakanlığınca her yıl güncellenen tarifeye göre belirlenir. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Süre nedir?
HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Mahkeme ne yapmalıdır?
Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Taraf neyi kontrol etmelidir?
Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Maddenin sınırı nedir?
Bilirkişi ücreti taraflarla serbestçe pazarlık edilen özel danışmanlık bedeli değildir. Görev mahkemece verilir ve ücret/giderler yargılama usulü içinde, yıllık tarife esas alınarak belirlenir. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Aykırılık ne sonuç doğurur?
Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Hukuki değerlendirmeyi kim yapar?
Hukuki nitelendirme ve hüküm kurma yetkisi mahkemeye aittir. Bilirkişi veya keşifteki teknik yardımcı yalnız uzmanlık alanındaki olguyu açıklar. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Bağlantılı hükümler nasıl okunur?
Bilirkişilikte HMK 273–282 arasındaki görev, süre, rapor ve değerlendirme hükümleri birlikte okunmalıdır. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
HMK 283: Güncel metin nereden kontrol edilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır. Somut usul işlemi kendi kanuni şartıyla yürütülmelidir.
Sonuç
Bilirkişiye emek ve mesaisiyle orantılı ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri ödenir; miktar Adalet Bakanlığınca her yıl güncellenen tarifeye göre belirlenir. Bilirkişi ücreti taraflarla serbestçe pazarlık edilen özel danışmanlık bedeli değildir. Görev mahkemece verilir ve ücret/giderler yargılama usulü içinde, yıllık tarife esas alınarak belirlenir. Açık süre ve görev kurallarına bağlı kalmak, yargılamanın hem hızlı hem denetlenebilir yürütülmesi bakımından esastır.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
HMK 283 İçin Derin Dosya Analizi
HMK 283 bilirkişinin ücret ve giderlerinin kanuni temelini kurar. Ücret, sarf edilen emek ve mesaiyle orantılıdır. İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler ayrıca karşılanır. Hesaplamada Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen bilirkişilik tarifesi esas alınır. Mahkeme görevin niteliği, emek ve masraf kalemlerini dikkate alarak tarife çerçevesinde ücret ve giderleri belirlemelidir. Taraflar bilirkişi gider avansı ve mahkemenin belirlediği ücret/gider kalemlerini dosyadan kontrol etmeli; bilirkişiye mahkeme dışında ödeme ilişkisi kurmamalıdır. HMK 283 özel bir başvuru süresi koymaz. Uygulanacak tarife bakımından görevlendirme ve ödeme dönemindeki yürürlükteki resmî tarife kontrol edilmelidir. Ücret ve giderlerin tarifeye ve görevin kapsamına göre belirlenmesi, bilirkişinin taraflardan doğrudan menfaat kabul etmesini önleyen bağımsızlık sistemiyle uyumludur. HMK 274’teki gecikme hâlinde ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilmesi ayrıca saklıdır. Bu başlıklar tek tek dosyadaki belge ve tarihlerle eşleştirilmelidir. bilirkişi ücreti ve giderlerin belirlenmesi yönünden kanunun aradığı koşulların karşılanıp karşılanmadığı ancak bu kronolojik incelemeyle belirlenebilir. İlgili hüküm açık bir süre veya görev kuralı koyuyorsa, uygulamada alışılmış yöntem bunun yerine geçmez.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
